آیات الاحکام
آیات ۱۸۳ الی ۱۸۵ سوره بقره
تفسیر:
روزه یکی از مهمترین عبادات اسلام است که عامل موثر در پرورش روح تقوا و پرهیزکاری است. در آیات قبل از این آیه مطالب و احکام مهمی بیان شد که در ادامه آن، بحث روز مطرح شده است. در این آیه به چند نکته اشاره می کند که به تفصیل شرح آن می آید: ۱٫برای آماده سازی انسانها برای روزه با « یا ایها الذین آمنوا» خطاب می کند. ۳۰ روز اجتناب از غذا خوردن در ساعات خاص و یا به عبارت دیگر،امساک،در ابتدا یک کار و حکم مشکلی به نظر می رسد اما برای اینکه از سختی این عمل کاسته شود، خداوند از چند روش استفاده می کند: الف.حسن خطاب: به این معنا که برای بیان وجوب روزمره نفرمود که: روزه بر شما واجب شده است بلکه محترمانه به مومنین می گوید: ای کسانی که ایمان آورده اید، روزه بر شما واجب شده است کما اینکه در روایتی از امام صادق (ع) به این نکته اشاره شده است. ب.درآیه بعد خداوند می فرماید روزه ۳۰ روز بیشتر نیست و مجبورنیستید که قسمت بسیاری از سال را روزه بگیرید. ج. استثناء بعضی از افراد از حکم وجوب مانند مسافر و مریض و کسانی که به زحمت می توانند روزه بگیرند. ۲٫اینکه روزه حکم اختصاصی شما نیست و در امت های پیشین هم بوده. از تورات و انجیل فعلی بر می آید که در میان یهود و نصاری و اقوام و ملل دیگر هنگام مواجه شدن با غم و اندوه، روزه می گرفتند. در تورات آمده که حضرت موسی (ع) چهل روز روزه گرفت و یهود به هنگام توبه، روزه می داشتند. در کتاب انجیل نیزآمده که حواریون حضرت مسیح چهل روز روزه داشته است. ۳٫ فلسفه روزه که تقواست. روزه آثار تربیتی اجتماعی و بهداشتی گوناگونی دارد. از فواید روزه این است که روح انسان را لطیف و غرائز او را تعدیل می کند روزه دار با امساک خود باید ثابت کند که توانایی غلبه بر نفس خود را دارد. هر شخص باید ثابت کند که آیا می تواند با این محرومیت هایی که دارد کنار بیاید یا نه؟! آیا در مقابل دستورات الهی سر تعظیم فرود می آورد یا نه ؟ محرومیت های موقت به او مقاومت و قدرت اراده و توان مبارزه با حوادث سخت می بخشد و چون غرائز سرکش را کنترل می کند، بر قلب انسان نور و صفا می پاشد. و خلاصه اینکه روزه دار از عالم حیوانیت ترقی داده می شود و به جهان فرشتگان صعود می کند. در روایتی از پیامبر (ص) آمده است که از ایشان سوال شد برای دوری شیطان از انسان چه باید کرد؟ رسول خدا (ص) فرمودند: روزه بگیرید. همچنین امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه در بیان فلسفه روزه می فرماید که تشریع روزه به جهت تقویت روحیه اخلاص است. از اثرات اجتماعی روزه می توان تساوی میان متمکن و غیرمتمکن، صرفه جویی در مصرف، یادآوری حال فقیران و محرومان و گرسنگان را شمرد. اثرات بهداشتی روزه، استراحت دستگاه گوارش، سوزاندن مواد اضافی و جذب نشده بدن می باشد. این مطلب به اثبات رسیده است که بیشترین امراض در اثر زیاده روی در مصرف غذا است که روزه عامل موثری در رفع امراض می باشد. در پایان بحث تفسیر آیات به این نکته اشاره می شود که آیه اول به بیان اصل وجوب روزه و فلسفه آن، آیه دوم به بیان تخفیفاتی که خداوند قائل شده است و آیه سوم زمان روزه را مشخص می کند.
نکات تفسیری:
سیاق این ۳ آیه دلالت دارد بر اینکه در یک زمان نازل شده است زیرا کلمه «ایاما» در آیه دوم متعلق «صیام» است در آیه اول و کلمه «الشهر الرمضان» یا خبر برای ضمیر محذوف است که آن ضمیر به «ایام» بر می گردد و یا اینکه مبتدا برای جمله محذوف است که جمله می شود «شهر رمضان الذی کتب علیکم الصیام»
لغات:
۱-کتابت: معنای آن نوشتن است اما گاهی کنایه از وجوب می آید. ۲-صوم: در لغت به معنای خودداری است از هر کاری اما در شرع به معنای روزه است. ۳-یطیقونه: یکی از معانی باب افعال، سلب است. مانند عجمه به معنای گنگی است و وقتی به باب افعال می رود به معنای سلب گنگی است. یطیقونه نیز به معنای سلب طاقت و توازن است. ۴-رمضان: از ماده” رمض” به معنای سوزاندن بدون دود و خاکستر است. و ماه رمضان گناهان را می سوزاند.
احکام فقهی:
۱-در عین حالی که قضای روزه واجب است اما زمان آن معین و مشخص نیست «فعده من ایام آخر» 2-توانایی، شرط اصلی تکلیف است « علی الذین یطیقونه» 3-وجوب روزه بعد از یقین به حلول ماه رمضان است « فمن شهد منکم الشهر فلیصمه» 4-کسانی که اصلا توانایی روزه را ندارند باید کفاره بدهند.
نکات:
۱-تقوا به معنای خویشتن داری از گناه است و بیشترین گناهان از غضب و شهوت سرچشمه می گیرد که روزه مانع بزرگی در برابر غضب و شهوت است. ۲-در صورتی که شروع کلام به بهترین شکل و احترام کامل باشد، مخاطب جملات بعدی و احکام را راحت تر می پذیرد. ۳-اسلام برای افراد خاص و شرایط مختلف، احکام و قوانین مناسب دارد لذا مسافران و بیماران و سالمندان از این حکم استثناء شده اند. لذا اسلام دین منعطف است. ۴-ارزش رمضان به نزول قرآن در آن ماه می باشد « الذی انزل فیه القرآن»5-احکام خداوند بر یسر و آسانی بنا نهاده شده است «یرید بکم الیسرولا یریدبکم العسر» منبع: نشریه راه قرآن،ش ۲۳
هیچ نظری وجود ندارد