انديشه مهدويت و آسيب ها (قسمت دوم)

2. افراط و تفریط در ارائه چهره مهر و قهر از امام عصر(عج)
انحراف دیگر، افراط و تفریط در تبیین قتل‏ها و درگیری‏های آغاز قیام است.
1-2. برخی هر گونه مبارزه و مجاهدت را از حضرت نفی می‏كنند و صرفا به دنبال حل معجزه آسای امورند و مهربانی حضرت را به معنای عدم اجرای هر گونه كیفری می‏دانند. این تفكر انحرافی در زمان خود اهل‏بیت :نیز وجود داشت:
معمر بن خلاد می‏گوید: نزد امام رضا(علیه السلام )سخن از حضرت قائم(علیه السلام )مطرح شد. حضرت فرمودند:
((‏… لو قد خرج قائمنا(علیه السلام )لم یكن الا العلق و العرق و النوم علی السّروج(21)؛ شما امروز سبكبال‏تر از آن زمانید. قائم كه قیام كند، جز عرق ریختن و خواب (از فرط خستگی و مجاهدت‏های پی در پی) روی زین‏ها نیست)).
پیامدها
1. عدم آمادگی و كوشش برای زمینه‏سازی ظهور.
2. امید كاذب كه بسیاری از افراد را در انجام وظایف سست می‏كند.
خاستگاه
1. معجزه آسا پنداشتن همه امور
2. عدم درك عمیق مهربانی حضرت كه با حكمت توأم است.
3. عدم نگاه جامع به دین (صریح آیات و روایات و سیره اهل‏بیت:).
مبارزه و درمان
علم و بصیرت در دین، بررسی آیات و روایات و سیره اهل‏بیت: به ویژه درك مطالب ذیل:
1. روشن شدن مسأله امداد غیبی و جایگاه آن در قیام.
2. بررسی رابطه حكمت و محبت، كه حكیم، مهربانی‏اش هم از حكمت او سرچشمه
می‏گیرد و حكمت هیچ‏گاه نمی‏پذیرد بر گرگ صفتان ـ كه خویی جز وحشیگری و جنایت ندارند و هیچ موعظه‏ای در آن‏ها اثر ندارد و به هیچ صراطی مستقیم نیستند ـ ترحم شود:
 
ترحم بر پلنگ تیزدندان                           ستمكاری بود بر گوسفندان
2-2. دیدگاه دیگر، ارائه چهره‏ای خشن و وحشت آفرین است كه توأم با قتل و خون‏ریزی می‏باشد. این مطلب با روح آیات و رسالت پیامبران و اوصیا: سازگاری ندارد.
پیامدها
1. ایجاد دلزدگی و نفرت نسبت به امام.
2. ترس و خوف از حضرت و عدم پذیرش امام به عنوان پدری مهربان.
3. ناامیدی از انجام اعمال صالح به جهت ترس از عدم پذیرش توسط امام، با این تصور كه اكثریت كشته خواهند شد و حضرت اعمال او را نیز نخواهد پذیرفت.
نتیجه این‏كه نفرت و خشونت و یأس، باعث عدم انگیزه برای درك و حتی تأمل درباره حضرت و راه و مرام او می‏گردد.
خاستگاه
1. عدم بصیرت كافی و نگاه جامع به دین.
2. عدم بررسی دلالی و سندی روایات.
 
مبارزه و درمان
1. با بررسی روایات روشن می‏گردد كه بسیاری از مطالب ارائه شده (قتل‏های آغازین، جوی خون، كشته شدن دو سوم مردم و …) دچار اشكالات بسیار از ناحیه سند و دلالت می‏باشند.(22)
2. روشنگری توسط اندیشمندان:
الف) جنگ تنها با كسانی است كه جز زبان زور چیزی نمی‏فهمند، نه عموم مردم كه با جان و دل سراغ حضرت می‏آیند.
3. حضرت با مردم مهربان، بلكه مهربان‏ترین افراد است.
((‏جواد بالمال، رحیم بالمساكین، شدید علی العمال(23) . او نسبت به مال و دارایی، كریم و گشاده دست، با مسكینان، مهربان و با كارگزاران، سخت‏گیر است)).
در روایتی، امام رضا(علیه السلام )در بیان صفات امام معصوم فرمود: ((‏یكون اعلم الناس و احكم الناس و اتقی الناس و احلم الناس و اشجع الناس و اسخی الناس… و یكون اولی بالناس منهم بانفسهم و اشفق علیهم من آبائهم و امهاتهم و…؛(24) امام، سرآمد مردم در دانش، قضاوت و حكمت، پرهیزكاری، حلم، شجاعت و سخاوت است… او نسبت به مردم از خودشان سزاوارتر و از پدر و مادرشان دلسوزتر است و… .
3. در نهایت گفتنی است وظیفه یك عالم ـ چنان‏كه روایات می‏گویند ـ ایجاد تعادل در خوف و رجا است، نه این‏كه دچار افراط و تفریط شده و مخاطبان خویش را به ورطه افراط و تفریط افكند.
 
3. طرح مباحث غیر ضروری
یكی دیگر از انحرافات در مقوله مهدویت، پرداختن به مباحثی است كه هیچ ثمره‏ای ندارد. در روایت آمده است: ((‏فاغلقوا ابواب السؤال عما لایعنیكم(25)؛ از آنچه ثمره‏ای برایتان ندارد، بیهوده نپرسید)). مسكن، ازدواج ، همسر، تعداد همسران، تعداد فرزندان و … از مباحثی هستد كه اذهان افراد را به خود مشغول ساخته و از مباحث مهم باز داشته است.
معرفت امام، وظیفه ما نسبت به امام، تبیین و ترسیم استراتژی آینده و ارائه آن برای زمینه سازی و فراهم آوردن شرایط ظهور و … مسایلی است كه پرداختن به آن اهمیت فراوانی دارد.
پیامدها
1. بازماندن از مباحث مهم، كاربردی و ضروری.
2. بستر سازی برای ورود خرافات و سخنان بی دلیل و غیر مستند كه در نتیجه، سوداگران برای مطرح كردن خویش یا فریفتن مردم از بازار گرم این مباحث بهره می‏جویند.
خاستگاه
1. عدم تشخیص وظیفه دینی.
2. هوای نفس كه در عوام‏فریبی بروز می‏یابد.
3. توهم و خیال‏پردازی كه زمینه داستان سرایی‏هایی چون جزیره خضرا و… است.
4. عدم بررسی سندی و دلالی روایات (چنانكه تأمل و بررسی، به خوبی جزیره خضرا را نفی می‏كند و با نفی آن، بطلان وجود هزاران فرزند برای حضرت یا تطبیق خضرا بر مثلث برمودا، كاملا روشن می‏گردد).(26)
5. عدم تبیین و روشنگری اندیشمندان و عالمان دینی.
مبارزه و درمان
1. علم و بصیرت در دین.
2. روشنگری توسط اندیشمندان در موضوعات مرتبط با مهدویت و ذكر مسایل مهم و كاربردی و تبیین وظایف.
3. حساسیت علما نسبت به عوام‏فریبان و ورود خرافات به ساحت دین و مقوله‏های دینی نظیر مهدویت.
4. تقوا در مقابل هوای نفس و عوام‏فریبی.
 
4. تعجیل
یكی دیگر از آسیب‏ها، عجله داشتن در تحقق امر ظهور است. شتاب‏زدگی در این امر، در روایات ما بسیار نكوهش شده است:
مرحوم صدوق در كمال‏الدین نقل كرده كه امام جواد(علیه السلام )فرمود: ((‏یهلك فیها المستعجلون)27(؛ در دوران غیبت، شتاب‏زدگان در امر ظهور هلاك می‏شوند.))
امام صادق(علیه السلام )فرمود:
انما هلك الناس من استعجالهم لهذا الامر. ان الله لایعجل لعجله العباد ان لهذا الامر غایه ینتهی الیها فلو قد بَلَغوها لم یستقدموا ساعه و لم یستأخروا.(28)
شتاب مردم برای این كار، آن‏ها را هلاك ساخت. خداوند به جهت شتاب مردم، شتاب نمی‏كند. برای این امر مدتی است كه باید پایان پذیرد. اگر پایانش فرا رسد، آن را ساعتی پیش و پس نیفكنند.
پیامدها
1. ناسپاسی و اعتراض و عدم رضایت به مصلحت الهی
2. رویكرد به منحرفان و مدعیان دروغین مهدویت
3. یأس و ناامیدی در اثر عدم تحقق ظهور
4. شك و تردید
5. دست به اقدام ناشایست زدن
6. استهزا و تمسخر آیات و روایات و معتقدان به غیبت و ظهور.
خاستگاه
1. عدم درك جایگاه مصلحت و حكمت الهی
2. عدم تسلیم نسبت به اراده خدا
3. بی طاقتی و بی ظرفیتی و عدم صبر در سختی‏ها، اذیت‏ها و طعنه‏های دشمنان
4. تنها خود را معیار دیدن. لذا پایان عمر و زندگی خود را ملاك می‏داند، نه سیر تاریخ را.
مبارزه و درمان
1. تسلیم اراده و حكمت الهی بودن همراه با آرزوی ظهور و داشتن آمادگی.
امام جواد(علیه السلام )فرمودند: ((‏…یهلك فیها المستعجلون و ینجو فیها المُسلِمون(29)؛ در دوره غیبت، شتاب‏زدگان در امر ظهور هلاك می‏شوند و اهل تسلیم نجات می‏یابند.))
ایمان به غیب و ایمان به حكمت الهی، سبب صبر و تسلیم به جای تعجیل خواهد شد.
طوبی للصابرین فی غیبته، طوبی للمقیمین علی محبته، الذین وصفهم الله فی كتابه وقال: هدی للمتقین الذین یؤمنون بالغیب.(30)
خوشا به حال صابران در دوره غیبت او، و استواران در محبت او! همانان كه خدای تبارك و تعالی در كتابش چنین توصیفشان فرموده است: این قرآن، هدایت است برای پرهیزگاران، همان كسانی كه به غیب ایمان دارند.
در روایت دیگر آمده است:
… و متی علمنا انه عزوجل حكیم، صدقنا بان افعاله كلها حكمه و ان كان وجهها غیر منكشف لنا.(31)
هنگامی كه خدای تبارك و تعالی را حكیم بدانیم، همه افعال خدا را مطابق حكمت و مصلحت خواهیم دانست، گرچه سبب آن‏ها برای ما روشن نباشد.
در روایت دیگر آمده كه امام سجاد(علیه السلام )فرمودند:
و ان للقائم منّا غیبتین … و امّا الاخری فیطول امدها حتی یرجع عن هذا الامر اكثر من یقول به، فلا یثبت علیه اِلاّ من قوی یقینه و صحت معرفته و لم یجد فی نفسه حرجا مما قضینا و سلّم لنا اهل البیت.(32)
برای قائم ما دو گونه غیبت است:… امّا زمان غیبت دوم به درازا می‏كشد تا جایی كه بیش‏تر كسانی كه به او ایمان داشتند، از اعتقاد خود بر می‏گردند. فقط كسانی در اعتقاد خود ثابت قدم می‏مانند كه یقینی محكم و استوار و شناختی صحیح داشته و تسلیم ما اهل بیت باشند و سخنان ما بر آن‏ها گران نباشد.
2. علم و بصیرت در دین:
در دو مقوله عواقب تعجیل و آثار صبر، روایات بسیاری آمده است. به مناسبت، به برخی از آن‏ها اشاره می‏شود:
الف) عاقبت عجله ، پشیمانی است: ((‏لا تعاجلوا الامر قبل بلوغه فتندموا؛(33) پیش از رسیدن این امر، شتاب مكنید كه پشیمان می‏شوید.))
ب) فضیلت صبر و شتابزده نبودن:
1. جهاد در كنار رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) :
…اما ان الصّابر فی غیبته علی الاذی و التكذیب بمنزله المجاهد بالسیف بین یدی رسول‏الله.(34)
آن‏ها كه در زمان غیبت او برآزار و طعنه و تكذیب دشمنان صبر ‏كنند، مانند كسانی هستند كه در حضور رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شمشیر زده‏اند)).
2. در زمره اهل‏بیت: و در علیین بودن:
ان من انتظر امرنا و صبر علی ما یری من الاذی و الخوف، هو غداً فی زمرتنا(35).
كسی كه منتظر امر ما باشد و در این راه، بر آزار و ترس و وحشت صبر كند، روز رستاخیز در جرگه ما خواهد بود.
امام حسن عسكری(علیه السلام )فرمودند:
یا احمد بن اسحاق ، هذا امر من امر الله و سرّ من سرّالله و غیب من غیب الله فخذ ما آتیتك و اكتمه و كن من الشاكرین ، تكن معنا غدا فی علّیین.(36)
ای احمد بن اسحاق، اینْ امر و سرّ و غیبی است از جانب خداوند. آنچه به تو ارزانی داشتیم فراگیر و از نااهل پوشیده‏دار و سپاسگزار باش، تا فردای قیامت در مقامات علّیین با ما باشی.
3. تبیین و روشنگری اندیشمندان نسبت به عواقب تعجیل و آثار صبر و تسلیم و رضا و تذكر به این نكته كه مهم، انجام وظیفه است و حركت در این مسیر و معرفت به امام و راه و مرام او با چنین حالتی، ظهور مقدّم شود یا به تأخیر افتد، هیچ ضرر نكرده و در ركاب و در زمره اهل بیت: قرار داریم.
امام باقر(علیه السلام )در تفسیر آیه شریفه: یا ایها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا (37)  فرمودند:
یا ایها الذین آمنوا اصبروا علی اداء الفرائض و صابروا علی عدوكم و رابطوا امامكم المنتظر(38).
ای مؤمنان، در بجا آوردن امور واجب خود، صبر و تحمل داشته باشید و در برابر دشمنانتان، پایداری ورزید و یك دیگر را به شكیبایی سفارش كنید و با امام منتظَر خود، پیوند و رابطه ناگسستنی داشته باشید.
همچنین فرموده‏اند:
من مات و هو عارف لامامه، لا یضرّه تقدّم هذا الامر او تأخّر و من مات و هو عارف لامامه كان كمن هو مع القائم فی فسطاطه.(39)
هر كس با شناخت امامش بمیرد، پیش افتادن این امر یا به عقب افتادن آن به او ضرری نرساند. كسی كه با معرفت امامش بمیرد مانند كسی است كه با حضرت قائم(علیه السلام )در خیمه‏اش باشد.
نكته : تعجیل، یكی از آفت‏ها و آسیب‏هایی است كه فرا روی منتظر قرار دارد، اما برخی در نقطه مقابل دچار آسیب شده‏اند و آن دور شمردن وقت ظهور است كه پیامد آن،
بی‏تفاوتی و قساوت قلب می‏باشد. در روایتی فرموده‏اند:
لا تعاجلوا الامر قبل بلوغه فتندموا ولا یطولن علیكم الامد فتقسو قلوبكم.(40)
پیش از رسیدن این امر شتاب نكنید كه پشیمان می‏شوید و آن را دور نشمارید كه دلتان قساوت می‏گیرد.
در روایات دیگر، تكلیف مشخص شده است: ((‏اهل عجله هلاكند. اهل نجات، كسانی‏اند كه تسلیم اراده خدایند(41)، و امر ظهور را نزدیك می‏شمارند.(42)(و آن‏كه امر ظهور را نزدیك داند، خویشتن را آماده می‏سازد).