غریزه ى جنسى به عنوان یکى از مهم ترین غرایز بشر، عامل بقاى نسل آدمى است. تاریخ بشر گویاى آن است که انسان در جهت تولید مثل به آمیزش جنسى نیازمند بوده و به جنس مخالف تمایل دارد. غریزه جنسى در دوران بلوغ و نوجوانى با گرایش به جنس مخالف، بروز مى کند و به معناى میل فطری، روانى و بالاخره فیزیکى است که به جهت خاصى فرد را به حرکت درمى آورد و به «رفتار جنسی» مى انجامد. بر اساس فرهنگ ها و دیدگاه هاى مختلف، مفهوم غریزه ى جنسی، متفاوت ارزیابى شده است. در قرن هاى گذشته، بشر اطلاعات خود را درباره رفتار جنسى از دین و ادبیات به دست آورده و بر اساس چنین آگاهى هایى از تمایلات جنسى خود بهره مند شده است. یونانیان باستان در افسانه هاى خود چنین ابراز داشته اند که انسان ها داراى خلقت دوگانه هستند؛ بعضى از انسان ها مؤنث دوگانه و برخى مذکر دوگانه اند؛ بنابراین علاقه به جنس مخالف ظاهراً ناشى از شکاف نیمى مذکر و نیمى مؤنث و تمایل به هم جنس ناشى از شکاف (مذکر مؤنث) دوگانه است (Hyde, 1986 : 4). نگرش دین یهود به مقوله فوق، بیشتر به منظور تولید مثل و داشتن وارث و جانشین بوده است. این دین، پسران را در سن ۱۳ تا ۱۸ سالگى و دختران را در سن ۱۲ سالگى به ازدواج توصیه مى کند (Lindzy & Thompson, 1988 : 421). در دین یهود، از یک سو، اعمال جنسى زن، گناه آلود و ناپاک معرفى شده و از سوى دیگر توصیه شده است که در پرتو ازدواج، ارضاى تمایلات جنسى به درون خانواده منتقل شود و زن در خانواده مورد حمایت قرار گیرد. بر اساس چنین اعتقادی، دیدگاه یهود، نگرشى دوگانه و متضاد را در این زمینه ارائه مى دهد. در مسیحیت نیز، نسبت به زن نگرش یکسانى وجود ندارد؛ با وجود اینکه زنان را به رهبانیت دعوت مى کند، آنان را به واسطه ى امکان برقرارى روابط جنسى با مردان، دلفریب دانسته و در این صورت، سرکوب شهوت جنسى را به مردان سفارش نموده و خواسته است تا در این جهت به کلیسا روى آورند (همان). با ظهور اسلام، دیدگاه گذشته نسبت به زنان و به طور کلى نسبت به غریزه جنسی، متحول شد؛ چنان که اسلام ارضاى تمایل جنسى را در نظام خانواده و در پرتو ازدواج امرى پسندیده به حساب آورد و بر آن تأکید ورزید و به انسان ها اجازه داد که تمایل جنسى خود را از طریق آمیزش با همسر خویش ارضا کنند. اسلام علاوه بر ازدواج دائم، امکان ازدواج موقت را تحت شرایطى خاص به منظور ارضاى غریزه ى جنسى فراهم ساخته است. از این جهت است که در دین اسلام، ازدواج تنها راه ابراز و ارضاى تمایل جنسى به شمار مى آید و به هیچ وجه سرکوب غریزه ى جنسى جایز دانسته نشده است؛ بلکه هرگاه امکان ازدواج فراهم نباشد، به «استعفاف» امر مى شود. قرآن کریم در سوره نور آیه ۳۳ مى فرماید : «ولیستعفف الّذین لایجدون نکاحاً حتّى یغنیهم الله من فضله»، «و آنان که امکان ازدواج ندارند، باید عفت نفس پیشه کنند تا خدا آن ها را به لطف خود بى نیاز گرداند.» عفت نفس به معنى کنترل غریزه جنسى است. در این معنا، کسانى که از لحاظ مالى یا آمادگى روحی، امکان ازدواج ندارند، با شیوه هاى خاصى به کنترل غریزه ى جنسى توصیه شده اند که شرح آن در مباحث آتى خواهد آمد.
معناشناسى «رفتار جنسی»
علوم مختلف زیست شناسی، روان شناسى و مردم شناسی، رفتار جنسى را متفاوت معنا کرده اند. زیست شناسان رفتار جنسى را چنین تعریف مى کنند : «به هر نوع رفتارى که احتمال ترکیب اسپرم و تخمک را افزایش دهد، رفتار جنسى گفته مى شود.» (Hyde, 1986 : 3) در این تعریف بر وظیفه ى تولید مثل تأکید شده است. تعریفى که زیست شناسان درباره ى رفتار جنسى مطرح کردند، با کشف اسپرم به وسیله ى «آنتون فن لیوون هوک» [1] و همکارش «جان هام» [2] آغاز شد؛ تا این که در سال ۱۸۷۵ براى اولین بار لقاح بارورى بیضه به وسیله ى «اوسکار هرت وینگ» [3] با استفاده از اسپرم در خارپوست دریایى صورت گرفت. اگر چه سلول تخم ماده در انسان به طور مستقیم تا قبل از قرن ۱۹ مشاهده نشده بود، لیکن زیست شناسان ترجیح دادند که رفتار جنسى را بر اساس لقاح و تولید مثل تعریف کنند. روان شناسان نیز رفتار جنسى را چنین تعریف کرده اند : «رفتارى که برانگیختگى جنسى ایجاد نموده و احتمال رسیدن به اوج لذت جنسى را افزایش مى دهد.» (همان) بررسى مردم شناسان و روان شناسان اجتماعى نشان مى دهد که در فرهنگ هاى مختلف روش هاى ارضاى میل جنسى و به عبارت دیگر رفتارهاى جنسی، به صورت هاى مختلفى تحقق مى پذیرد. با رشد و پیشرفت علوم رفتاری، مطالعه رفتار جنسى بشر ضرورى به نظر مى رسد. گزارش هاى کینزى [۴] (۱۹۵۳) درمورد رفتار جنسى مردان و زنان، از جمله پژوهش هاى مهمى است که در این زمینه صورت گرفته است. وى در یک مطالعه ى تاریخى با ۵۳۰۰ مرد و ۵۹۰۰ زن مصاحبه کرد. نتیجه این مصاحبه ها علاوه بر کسب اطلاعاتى مهم، معیار مقایسه اى را نیز در این زمینه به دست داد. کینزى معتقد بود که بهترین شاخص نگرش یک شخص، رفتار ظاهرى اوست (Bancroft, 1983 : 108). بر اساس چنین اعتقادی، کینزى درباره ى نگرش ها و واکنش هاى هیجانى زنان بررسى هایى به عمل آورده و نتایج حاصل را گزارش کرده است. هانت [۵] نیز نتایج تحقیق خود را درباره ى رفتار جنسى در مردان و زنان در مقایسه با بررسى هاى کینزی، در خلال سال ۱۹۶۹ در کتابى به نام «رفتار جنسی» نگاشت و در اوایل دهه ى ۱۹۷۰، آن را منتشر کرد. حاصل مقایسه پژوهش هاى هانت و کینزى بیانگر آن است که در آمریکا، در دهه هاى اخیر آمیزش جنسى قبل از ازدواج رواج یافته، از تفاوت هاى نقش جنسى زنان و مردان کاسته شده و تفاوت ارضاى تمایل جنسى در طبقه هاى اجتماعى مختلف از میان رفته است. هانت در ۲۴ ایالت از ایالات متحده ى امریکا تحقیق کرده است که در آن ۹۸۲ مرد و ۱۰۴۴ زن شرکت داشتند. از این عده،۹۰ درصد سفید پوست،۱۰ درصد سیاه پوست، ۷۱ درصد متأهل، ۲۵ درصد مجرد و ۴ درصد، مدت ها قبل ازدواج کرده بودند (همان : ص۲۷۶). در نتایج حاصل از تحقیق هانت، افزایش آمیزش جنسى قبل از ازدواج در آمریکا، بیانگر آن است که جامعه ى آن زمان امریکا تا حدودى نسبت به گذشته، از آزادى رفتارهاى جنسى بیشترى برخوردار بوده است.
مفاهیم بنیادین در رفتارشناسى جنسی
مهمترین مفاهیمى که در بررسى رفتار جنسى قابل بحث و بررسى است، شامل موارد ذیل مى شود :
الف) جنسیت یا تمایل جنسى [۶]
این مفهوم به دو معنى به کار مى رود؛ اولین معنى آن فعالیت شهوانى است که به لذت یا تولید مثل منجر شود و دومین معناى آن مفهوم زیست شناسى جنسى را دربر مى گیرد. وجود کروموزم هاى زنانه، تخمدان ها و مهبل براى تعیین جنسیت زن، اهمیت زیادى دارد؛ اگرچه برخوردارى از احساس زنانه براى زن بودن اهمیت بیشترى دارد. همان گونه که وجود کروموزم هاى مردانه و آلت جنسى مردانه و بیضه ها براى تشخیص جنسیت مرد ضرورى است؛ اما وجود این ویژگى ها به طور ضرورى احساس مرد بودن را نشان نمى دهند (Lindzy & Thompson, 1988 : 417). داشتن ویژگى هاى روانى مردانه، احساس مردانگى را روشن مى سازد و به تمایز احساس مردانه و زنانه منجر مى شود.
ب) هویت جنسى [۷]
مفهوم فوق، بیان کننده ى آن است که فرد خود را مذکر یا مؤنث بشناسد. هویت جنسى بر اساس زیست شناسى افراد بنا مى شود و به تجربه هاى اجتماعى فرد بستگى دارد و براى این که ثبات و دوام یابد، به گذشت زمان نیاز دارد (همان). هر کودکى تا سن ۳-۲ سالگی، تقریباً با قاطعیت مى تواند بگوید : «من یک پسرم» یا «من یک دخترم.» به عقیده ى رابرت استولر [۸]، هویت جنسى به طور ضمنى به جنبه هاى روانى مردانگى و زنانگى اشاره دارد و مفهوم جنس، جنبه ى اجتماعى و جنسیت، بُعد زیست شناختى هویت جنسى را نشان مى دهد. غالباً بین این دو مفهوم هماهنگى وجود دارد؛ یعنى مردها مردانه و زن ها زنانه رفتار مى کنند؛ اما گاهى ممکن است، بین جنس و جنسیت به صورت متضاد یا متعارض نیز رشد کنند (کاپلان، ۱۳۶۸ : ص۸۰). در زمینه ى عوامل تشکیل دهنده ى هویت جنسی، علاوه بر جنبه هاى زیست شناختى و ژنتیکی، مى توان به نگرش هاى والدین و گرایش هاى فرهنگى نیز اشاره کرد؛ به عبارت دیگر، آموزش هاى خانوادگى و اجتماعى علاوه بر جنبه هاى زیست شناختى و ژنتیکی، هویت جنسى شخص را پى مى ریزد.
ج) نقش جنسى [۹]
«نقش جنسی» نوعى انتظار فرهنگى است که چگونگى ارتباط مردان و زنان را با یکدیگر تعیین نموده و هم چنین فعالیت افراد را بر اساس ارزش ها و علاقه آن ها مشخص مى کند (Lindzy & Thompson, 1988 : 418). نقش جنسى با هویت جنسى ارتباط دارد. عامل عمده در کسب نقش مناسب جنسی، یادگیرى هاى فرد است. گاهى نقش جنسى با هویت جنسى تضاد دارد. ممکن است شخصى با یک فرد هم جنس همانندسازى کند؛ اما با این وجود، لباس، آرایش مو، یا سایر ویژگى هاى غیر هم جنس را برگزیند. حتى ممکن است شخصى با جنس مخالف خود همانندسازى نموده و به اقتضاى موقعیت، ویژگى هاى رفتارى فرد هم جنس را برگزیند. نقش جنسى را جان مانى [۱۰] چنین تعریف مى کند : به هر آن چه فرد براى شناساندن خود به عنوان یک پسر یا مرد یا یک دختر یا زن انجام مى دهد و انتظارات اجتماعى را برآورده مى سازد، نقش جنسى گفته مى شود. نقش جنسی، به تدریج از طریق تجاربى که شخص در تعامل با محیط به دست مى آورد و با این وجود، از طریق دستورها و تلقین هاى آشکار، شکل مى گیرد (کاپلان، ۱۳۶۸ : ص۱۴).
آموزش و تربیت جنسی
الف- ضرورت ابتناى رفتار جنسى بر تربیت جنسی
آموزش و تربیت جنسى در مراحل مختلف رشد انسان، به منظور پیشگیرى از بروز انحرافات جنسى و اخلاقى ضرورى است. در اهمیت تربیت جنسى کافى است گفته شود که پایه و اساس بسیارى از انحرافات بعدى تا پایان دوران جوانی، بر آموزش و پرورش جنسى استوار است. بر اساس دیدگاه هاى آسیب شناسان جرم و جنایت، بخش زیادى از جرایم که تا سنین بیست و نه سالگى انجام مى شود یا جنسى است یا داراى رنگ و هواى جنسی؛ مثل برخى موارد سرقت که جوانان براى تأمین خواسته هاى جنسى بدان دست مى زنند (رک. کى نیا، ۱۳۶۲ : مقدمه). به دلیل اهمیت تربیت جنسی، دستورالعمل هاى دینى بسیارى در مراقبت از کودکان و نوجوانان، به جهت پیشگیرى از لغزش ها و صیانت آنان از خطرات و عوارض ناشى از تمایلات جنسى ارائه شده است که مى توان به برخى از آن ها اشاره کرد : سفارش به تقویت مبانى مذهبى و اخلاقی، آموزش راه و رسم صیانت از خود و دفاع از شرافت انسانى خویش، رعایت ضوابط در معاشرت ها، ایجاد شرایط مناسب در خواب و استراحت، تفکیک بستر فرزندان، مراقبت در دفع و تخلیه ى کودک، مراعات لازم در نحوه ى پوشش، آموزش مقدمات لازم براى ورود به دنیاى بلوغ و نوجوانی، آشنایى با تغییرات جسمانى و روانى دوره بلوغ، توجه دادن به خطرها و عوارض آسیب زا، کنترل غیرمستقیم در عرصه ى حالات، مواضع و آمد و شدها، آموزش تکالیف شرعى و سعى در واداشتن به انجام وظیفه ى دینى بر اساس شناخت و باور. والدین به این نکته باید توجه داشته باشند که فرزندان از ادراک و فهم لازم در زمینه هاى مختلف متناسب با سن خویش برخوردارند؛ بنابراین لازم است مراقب روابط خود با همسر خویش بوده و چه بسا شوخى ها، کنایات، اشارات و مطایباتى که والدین در حضور فرزندان با یکدیگر دارند، در شکل گیرى رفتارهاى نامناسب در آن ها مؤثر باشد. کودکان و نوجوانان در زمینه روابط جنسى و مقدمات آن، کنجکاوى زیادى از خود نشان مى دهند. آن ها در نحوه ى روابط والدین، کیفیت پوشش آن ها و … دقت کرده و مى خواهند از آن آگاه شوند. دختران و پسران در دوره کودکى و حدود ۷-۶ سالگى و نوجوانان در حدود ۱۴-۱۳ سالگى از نقش خود به عنوان مادر و پدر اطلاع دارند؛ اگرچه از چگونگى نقش خود آگاهى ندارند و در برخى موارد نوعى تقلید و همانندسازى از زندگى یک زن و شوهر را نشان مى دهند که مبیّن اهمیت آموزش و تربیت جنسى است. لازم است پدران و مادران، فرزندان را در مورد مسایل جنسى به صورت تدریجى از حسن و قبح، منع و جوازها آگاه نمایند.
ب- حدود و ثغور آموزش و تربیت جنسى
تربیت جنسى در دوره کودکى و نوجوانی، آمادگى لازم را براى آموزش هاى جنسى پیش از ازدواج فراهم مى سازد. این نکته حائز اهمیت است که کیفیت آموزش و تربیت جنسى بر حسب مراحل سه گانه (پیش از ازدواج، حین ازدواج و پس از ازدواج) متغیر و متفاوت است. بر اساس گزارش «الدرمن» [11] رئیس انجمن دفاع از کودکان، از هر بیست نوجوان آمریکایی، ده نفر از لحاظ جنسى فعال هستند و چهار نفر از وسایل ضدباردارى استفاده مى کنند؛ دو نفر حامله مى شوند و یک نفر متولد مى شود. در مطالعه اى که «جان هاپکینز» [12] انجام داد، دریافت که یک نفر از هر ۵ نفر پانزده ساله ها و یک نفر از هر ۳ نفر شانزده ساله ها و ۴۳ درصد از هفده ساله ها، از لحاظ جنسى فعال هستند. «لوئیس هریس پل» [13] دریافت که ۵۷ درصد از هفده ساله ها، ۴۶ درصد از شانزده ساله ها و ۲۹ درصد از پانزده ساله ها، از لحاظ جنسى فعال هستند و هشتاد درصد از دخترانى که وارد دانشگاه مى شوند، حداقل یکبار رابطه جنسى داشته اند (Shahid Athar, 1990 : 7). با توجه به پژوهش هاى فوق، اهمیت تربیت جنسى پیش از ازدواج آشکار مى شود؛ اگرچه این تحقیقات در امریکا صورت گرفته است، اما احتمال بروز چنین مسایلى در کشورهاى دیگر از جمله ایران نیز وجود دارد؛ بنابراین لازم است ضمن تدارک آموزش هاى لازم و ضرورى براى جوانان و نوجوانان، حفظ حریم ها و تناسب آموزش هاى مذکور را با سنین افراد در نظر داشت. یک دوره آموزش مسایل جنسى مى تواند دربرگیرنده ى موضوعاتى از قبیل عناوین ذیل باشد : ۱- آموزش جنسى پیش از ازدواج ۱-۱- رشد و تحول جنسى ۱-۱-۱- الگوى زمانى مربوط به نوجوانى ۲-۱-۱- تغییرات فیزیکى در نوجوانى ۳-۱-۱- نیاز به زندگى خانوادگى ۲-۱- فیزیولوژى سیستم تولید مثل ۱-۲-۱- اندام ها، قاعدگی، اختلالات جنسى براى دختران ۲-۲-۱- اندام ها، احتلام، انحرافات جنسى براى پسران ۳-۱- مفاهیم مربوط به رشد جنین و تولد ۴-۱- بیمارى هاى آمیزشى انتقالى (سرایت کننده و واگیردار) ۵-۱- جنبه هاى ذهنی، هیجانى و اجتماعى نوجوانان و جوانان ۶-۱- جنبه هاى اخلاقی، مذهبى و اجتماعى جوانان و میانسالان ۲- آموزش جنسى حین ازدواج ۳- آموزش جنسى پس از ازدواج ج- تربیت جنسى پیش از ازدواج والدین و مربیان آموزشی، هم چنین رسانه هاى گروهی، عهده دار تربیت و آموزش هاى ضرورى جنسى جوانان و نوجوانان اند. متولیان تربیتى جامعه باید با تمهیدات آموزشى و تربیتى لازم و پاسخ گویى هاى مناسب، از پیش رسى بلوغ جنسى قبل از بلوغ فکرى جوانان جلوگیرى کنند. آموزش و تربیت جنسى پیش از ازدواج باید به وسیله مربیانى انجام شود که آموزش و تجربه ى لازم را کسب کرده باشند و در زمان و مکان مناسب و با بیان روشن در حد نیاز مخاطبین مسایل جنسى را تبیین کنند. مربیان، به خصوص والدین به عنوان الگوهاى عملی، باید مراقب رفتارهایى که توجه فرزندان را به مسایل جنسى معطوف ساخته و باعث پیش رسى بلوغ جنسى در آن ها مى شود، باشند. آرایش و نحوه ى پوشش مادران، تعویض لباس والدین دور از نگاه نوجوانان، روابط محرم و نامحرم و مسایلى از این قبیل باید مورد توجه قرار گیرد.
رشد و تحول میل جنسى
در آموزش پیش از ازدواج، توجه به رشد و تحول میل جنسى از دیدگاه اسلام، لازم و ضرورى است. با بررسى آیات قرآن و احادیث معصومین (ع)، سیر تحول غریزه ى جنسی، طى سه مرحله قابل تبیین است : تولد تا ۶ سالگی در اصطلاح قرآن، فرد از هنگام تولد تا بلوغ، طفل نامیده شده است؛ آن جا که مى فرماید : «و اذا بلغ الاطفال منکم الحلم فلیستأذنوا…» (نور، ۵۹)، «هنگامى که اطفال شما بالغ شدند، (باید براى ورود به خانه نامحرمان) اجازه بخواهند…». در برخى احادیث، از واژه صبى و صبیه نیز استفاده شده و قرآن این اصطلاح را براى کودکى هم که در گهواره باشد، به کار مى برد؛ چنان که مى فرماید : «کیف نکلّم من کان فى المهد صبیاً» (مریم، ۲۹)، «ما چگونه با طفل در گهواره سخن گوییم.» با توجه به آیات فوق، طفولیت و صبى واژه هایى است که ماقبل بلوغ را نشان مى دهد. بر این اساس دوره ى تولد تا بلوغ را مى توان به دو مرحله ى تولد تا ۶ سالگى و ۶ سالگى تا بلوغ تقسیم کرد. سفارش ها و توصیه هاى گرانقدر پیامبر گرامى اسلام (ص) و ائمه معصومین (ع) در تربیت جنسى کودکان بیانگر آن است که مرحله اى از تمایلات جنسى در آغاز دوره ى کودکى وجود دارد؛ گرچه کودک هوشیارانه از آن آگاه نیست؛ اما عوامل بیرونى ناهوشیار بر رفتار جنسى تأثیرگذار است. پیامبر اسلام (ص) درباره ى رابطه جنسى والدین و چگونگى آن به دور از چشم و گوش کودک مى فرماید : «قسم به آن که جانم در دست اوست، اگر مردى با زن خویش نزدیکى کند، در حالى که در آن خانه کودکى بیدار باشد که آن دو را ببیند و کلام یا صداى تنفس آن ها را بشنود، هرگز رستگار نخواهد شد؛ خواه پسر باشد و خواه دختر، زناکار خواهد شد.» (حر عاملی، ۱۴۰۳ق : ج۱۴، باب ۶۷، ح۱، ۷) امام محمد باقر (ع) نیز مى فرماید : «زنهار از آمیزش در جایى که کودکى تو را مى بیند که قادر است به خوبى آن حال را براى دیگران توصیف کند.» (همان : ح۸) با توجه به احادیث فوق روشن است که کودک هر عمل یا سخنى را از والدین به عنوان الگو یاد مى گیرد و آن را تکرار مى کند. در این سن، کودکان بسیارى از اعمال و گفتار را تقلید مى کنند و با والدین خود همانندسازى مى نمایند. در این سن، کودکان با آلت جنسى خود بازى مى کنند و مى خواهند جنسیت خود را شناخته، از تفاوت هاى جنسى مذکر و مؤنث آگاه شوند. در این مرحله، هر پسر یا دخترى از جنسیت خود آگاه مى شود و در پایان این مرحله، نقش جنسى خود را به خوبى ایفا مى نماید. ۶ سالگى تا بلوغ در این مرحله، پسران و دختران نقش جنسى خود را به خوبى دریافته، انتظارى را که دیگرى از آن ها در اجراى نقش مردانه یا زنانه دارد، برآورده مى سازند. یکى از موارد مهم در آموزش و تربیت جنسی، جلوگیرى از پیش رسى بلوغ است تا بدین وسیله از ایجاد فاصله میان بلوغ جنسى و بلوغ فکرى جلوگیرى شود. از این رو اولین گام، شناخت علل و عوامل پیش رسى بلوغ است. برخى از این عوامل عبارتند از : ۱- عوامل ارثى یا ژنتیکى که از گذشتگان و نسل هاى قبل به فرزندان انتقال یافته و از کنترل انسان خارج است؛ چنان که علامه طباطبایى در تفسیر المیزان ذیل تفسیر آیه «قل کلّ یعمل على شاکلته»، «بگو هر کسى بر اساس شخصیت و شاکله خود عمل مى کند»، معناى شاکله را به عوامل ارثى و محیطى خلق و خوى انسان نسبت داده و مى فرماید : «بعضى مزاج ها زودتر فوران کرده و تمایل به جفت جنسى پیدا مى کنند…» (طباطبایی، ۱۳۹۷ق : ج۱۳، ص۲۰۳) ۲- عامل تغذیه؛ به ویژه غذاهاى هورمون دار و مصرف زیاد مواد پروتئینى از قبیل گوشت، تخم مرغ و … . ۳- عوامل اجتماعى و فرهنگی؛ مثل تماشاى فیلم هاى مهیج و تحریک کننده، مشاهده صحنه هاى شهوانی، شنیدن برخى از داستان هاى جنسى یا ذکر مشاهدات برخى صحنه ها، تصویرها، طنزها، کنایات و استعارات. ۴- عوامل حسى از قبیل لمس، اختلاط زیاد دوجنس مخالف و نوازش هاى بى مورد. ۵- عوامل مؤثر پوستی؛ مثل وجود اگزما در اطراف دستگاه تناسلی، وجود و بروز انگل هاى معدی، وضع لباس از نظر چسبندگى به بدن، زبرى و نرمى آن و … . با توجه به موارد فوق، والدین و مربیان باید نوجوانان را راهنمایى و هدایت نمایند و به طور کلى در مورد انواع غذاها، نوع لباس پوشیدن، استحمام و شیوه نظافت، وضعیت خواب و بیداری، روابط و معاشرت ها، دیدن و شنیدن ها و … مراقبت زیادى داشته باشند. اسلام به منظور پیشگیرى از بروز انحراف هاى جنسی، برنامه ها و توصیه هاى خاصى ارائه کرده است تا با بهره گیرى از آن ها، تمایلات جنسى به طور طبیعى و فطرى رشد نماید و از بروز اختلال ها، انحراف هاى جنسى و بلوغ زودرس جلوگیرى کند. برخى از این توصیه ها عبارتند از : عدم بوسیدن دختر و پسر ۶ سال به بالا؛ بر طبق نظر اسلام بوسیدن پسر و دختر در چنین سنینى براى مرد و زن نامحرم جایز نیست. در حدیثى از امام على (ع) روایت شده که فرمود : «اذا اتت على الجاریه ستّ سنین لم یجز ان یقبلها رجل لیست هى بمحرم له و لا یضّمها الیه»، «هنگامى که دختر بچه اى به سن ۶ سالگى رسید، جایز نیست مرد نامحرم او را ببوسد یا او را در آغوش بگیرد و به خود بچسباند.» (همان : ص۲۸) عدم جواز بوسیدن دختران و پسران توسط یکدیگر؛ پیامبر اسلام (ص) مى فرماید : «اذا بلغت الجاریه ستّ سنین فلا یقبلها الغلام و الغلام لا تقبله المرأه اذا جاوز سبع سنین»، «هنگامى که دختربچه اى به سن ۶ سالگى رسید، پسربچه او را نبوسد و هنگامى که پسربچه از سن ۷ سالگى گذشت، زن او را نبوسد.» (همان) جاریه و غلام دو واژه اى هستند که در قرآن و روایات به کودکانى گفته مى شود که به حد بلوغ نرسیده اند (نک. مریم، ۷ ؛ مریم، ۲۰؛ صفات، ۱۰۱؛ ذاریات، ۲۸). جدا کردن بستر خواب کودکان؛ در احادیث مختلف، جداسازى بستر خواب دختر و پسر از یکدیگر و از هم جنس خود و همچنین جدا کردن بستر آن ها از پدر و مادر خویش در سنین مختلف و حتى پیش از بلوغ توصیه شده است. این جداسازى را برخى در ده سالگى و برخى زودتر از آن توصیه نموده اند و در مجموع در دیدگاه هاى روان شناسى حتى در سنین ۶-۵ سالگى و گاهى زودتر از آن نیز مطرح شده است. پیامبر اسلام (ص) در این زمینه مى فرماید : «در سن ده سالگى بستر خواب کودکان، اعم از پسر و پسر، پسر و دختر، دختر و دختر را از یکدیگر جدا سازید.» (حرعاملی، ۱۴۰۳ق : ج۱۴، ص۲۸) قرآن کریم نیز به مرحله قبل از بلوغ کودکان، توجه خاصى مبذول داشته و خطاب به مؤمنان مى فرماید : «اى مؤمنان باید کنیزان شما و کودکانى که به حد بلوغ نرسیده اند (در شبانه روز) سه بار از شما اجازه بخواهند : پیش از نماز صبح، هنگام ظهر که جامه ها از تن برمى گیرید و پس از نماز عشا، این سه وقت هنگام خلوت شماست.» (نک. نور، ۵۸) از آیه و روایت فوق چنین نتیجه مى شود که اگر کودکان بدون اجازه وارد اتاق والدین شوند، چه بسا والدین را در حال آمیزش دیده و بر اثر آن رشد طبیعى جنسى آن ها آسیب ببیند و به بلوغ زودرس یا به اختلال هاى جنسى دیگر مبتلا شوند. به همین دلیل، روابط جنسى والدین باید به دور از نگاه کودک صورت گیرد و کودکان یاد بگیرند که هنگام ورود به اتاق خواب والدین با اجازه وارد شوند. بنابراین باید در مرحله اول و دوم عوامل بروز دهنده، تشدیدکننده و مخرب را از بین برد.
بلوغ
موریس دبس در کتاب مراحل تربیت، درباره بلوغ چنین مى گوید : «اثر حیات جنسى در رفتارهاى گوناگون نوجوان دیده مى شود؛ وقتى این امر را از سایر جنبه هاى فعالیت او جدا مى کنیم، خطر این است که افکار وسواسى و وحشت هاى دوره ى بلوغ در او پرورش یابد. حتى کودک هم نوعى فعالیت جنسى از خود نشان مى دهد که هنوز رنگ تناسلى ندارد و نادیده انگاشتن آن با خطرات جدى همراه است.» (دبس، ۱۳۶۲ : صص۱۶۳-۱۶۲) در این مرحله وظایف والدین و مربیان را مى توان به صورت زیر برشمرد : اول این که باید نوجوان را از وقوع تغییرات غافلگیر کننده آگاه ساخت. دوم این که باید از ظهور برخى انحراف هاى جنسى جلوگیرى کرد و هرگاه با چنین انحراف هایى روبه رو شد، آن ها را هدایت نمود. نادانى و شتاب زدگى در امور جنسی، در واقع دو خطر بزرگ در این مرحله از رشد آدمى است. در این دوران وظیفه ى آگاه کردن نوجوان در درجه ى اول به عهده ى والدین است و والدین مى توانند در صورت لزوم شخص دیگرى را به عنوان نماینده خود مأمور این کار کنند؛ به عنوان مثال دختران، باید پیش از وقوع عادت ماهانه از آن مطلع شوند تا وقتى چنین شد، بدون این که به وحشت بیافتند یا احساس شرم کنند، بدانند که این امر کاملاً طبیعى است و چه احتیاط هایى را باید انجام دهند (همان : ص۱۶۴).
بلوغ جنسى در دختران
در دختران، تغییرات جسمى مربوط به بلوغ جنسى تقریباً با علایم و خصوصیات زیر آشکار مى شوند : ۱- بزرگ شدن سینه ۲- روئیدن و رشد موهاى زهارى صاف و کم رنگ ۳- حداکثر رشد سریع بدن ۴- ظهور موهاى زهارى مجعد ۵- شروع قاعدگی ۶- رشد موهاى زیر بغل حدود سنى قاعدگى از ده تا هفده سالگى و متوسط آن در سن ۱۳ سالگى است. اولین قاعدگى قبل از ۹ سالگى و پس از ۱۸ سالگى بسیار به ندرت اتفاق مى افتد؛ چنان که در هفتاد و پنج درصد از دختران، اولین قاعدگى در سنین ۱۲ تا ۱۴ سالگى روى مى دهد. قاعدگى نشانه ى کاملى از بلوغ جنسى نیست؛ ممکن است پس از اولین قاعدگى در دوره هاى بعدی، بى نظمى هایى مشاهده شود و به نظر مى رسد که قاعدگى بسیارى از دختران قبل از این که تخمدان ها قادر به تولید تخمک هاى قابل بارورى باشد و نیز قبل از این که رحم آن ها آمادگى باردارى داشته باشد، شروع مى شود. فورد [۱۴] و بیچ [۱۵] شواهدى به دست مى دهند، مبنى بر این که تعداد بسیار کمى از دختران قبل از سن ۱۵ سالگى قادر به تولید مثل هستند؛ حتى احتمال بارورى آن ها در مقایسه با سال هاى بعد بسیار کمتر است (گروه نویسندگان، ۱۳۶۷ : صص۴۴۳-۴۴۲).
بلوغ جنسى در پسران
تغییرات ظاهریِ بلوغ جنسى پسران با خصوصیات زیر آشکار مى شود : ۱- رشد سریع و به حداکثر رسیدن اندازه ى بیضه و آلت جنسى ۲- ظهور موهاى بلند و نرم در قسمت زهاری ۳- تیره تر و بلندتر شدن موهاى نرم پشت لب به خصوص در دو طرف انتهایی ۴- آشکار شدن و رشد موهاى نرم در دو طرف صورت در جلوى گوش ها ۵- بم شدن صدا ۶- حداکثر رشد موهاى کلیه ى قسمت هاى بدن در مطالعه اى که توسط هدلى دیموک (۱۹۷۰) صورت گرفت، معلوم شد که ۶۵ درصد پسران بین سنین ۱۴ و ۱۵ سالگى به مرحله بلوغ جنسى مى رسند (همان : ص۴۴۳). بانکرافت مى گوید : «این فرضیه تقریباً به اثبات رسیده است که در سنین بلوغ به خصوص در پسران، پاسخ هاى جنسى افزایش مى یابد. سرچشمه ى این تغییرات را به عوامل هورمونى نسبت مى دهند. در پسرانى که تجربه هاى خودارضایى و رسیدن به اوج لذت جنسى را کسب کرده اند، تنها تغییر مشاهده شده در بلوغ، انزال است که رخ مى دهد. تغییر عمده در مرحله ى بلوغ ممکن است واکنش هیجانى به محرک هاى جنسى باشد.» (Bancroft, 1983 : 21) همان طور که اشاره شد، ویژگى اصلى بلوغ در پسران، احتلام و انزال و در دختران، عادت ماهیانه است. دو نشانه ى دیگر نیز، در فتاواى مشهور شیعه علامت بلوغ دانسته شده است که عبارت از : برآمدن موى اطراف عورت و رسیدن به پایان پانزده سالگى (سال قمری) براى پسران و پایان سن نه سالگى (سال قمری) براى دختران است. بعضى از فقها مانند فیض کاشانی، بلوغ دختران را بنابر پاره اى از روایات سیزده سالگى دانسته اند. بسیارى از فقهاى اهل سنت، بلوغ پسران را در سن هجده سالگى و در دختران همین سن یا اندکى کمتر از آن دانسته اند. با توجه به اختلاف آب و هواى مناطق مختلف، سن بلوغ متفاوت است. موریس دبس مى گوید : «سنى که در آن اولین عادت ماهیانه ظهور مى نماید، با شرایط مختلف تغییر مى کند. عادت ماهیانه در ممالک گرمسیر زودتر از مناطق سردسیر شروع مى شود. در لاپونی، هجده سالگى و در حبشه، ۹ تا ۱۰ سالگى آغاز بلوغ شناخته شده است.» (دبس، ۱۳۶۲ : ص۳۰) قرآن کریم، احتلام را نشانه ى بلوغ جنسى مى داند و از بلوغ جنسى به بلوغ نکاح یاد مى کند؛ ولى بلوغ عقلى را، داشتن رشد و توان تدبیر امور اجتماعى و اقتصادى و تشخیص مصلحت از فساد معرفى کرده و مى فرماید : «یتیمان را آزمایش کنید تا هنگامى که به سن زناشویى برسند؛ در آن هنگام اگر از آن ها رشدى دیدید، اموالشان را به ایشان بدهید.» (نساء، ۶)
کنترل و تسلط بر میل جنسی
یکى از مباحث مهم و ضرورى در تربیت جنسى پیش از ازدواج، شیوه هاى کنترل و تسلط بر غریزه ى جنسى است؛ ضمن تأکید بر اهمیت موضوع فوق، به مهمترین روش هاى کنترل میل جنسى اشاره مى شود :
روزه داری
پیامبر اسلام (ص) مى فرماید : «اى گروه جوانان هر کدام از شما که قدرت ازدواج دارد، ازدواج کند و اگر براى وى مقدور نیست، روزه بگیرد؛ زیرا روزه شهوت جنسى را کنترل مى کند» (صبور اردوبادی، ۱۳۶۷ : ص۱۰۸).
ورزش هاى بدنی
ورزش هاى بدنى نظیر کوهنوردی، شنا و … نیز مى توانند انسان را در مراقبت و تسلط بر این غریزه کمک کنند.
رعایت حدود شرعی
رعایت قوانین شرعی، از جمله طریقه ى سخن گفتن زنان با مردان است که باید از جانب زنان مراعات شود؛ یعنى در تکلم و سخن گویى با مردان از خود نرمى و عشوه گرى نشان ندهند و توجه مردان را به خود جلب نکنند؛ بلکه چنان با جدیت و قاطعیت سخن گویند که هیچ علامت دلربایى دیده نشود (کجباف، ۱۳۸۱ : ص۱۶۰). امام خمینى در تحریرالوسیله مى فرماید : مکالمه زنان با مردان در صورتى که تهییج کننده باشد (با نرمى گفتار و نیکویى صدا) حرام است (خمینی، ۱۳۶۰ : ص۲۳۶). مسأله ى دیگر، توقف نکردن زن و مرد نامحرم در محل خلوت است. امام خمینى در رساله احکام مى فرمایند : اگر مرد و زن نامحرم در محل خلوتى باشند که کسى در آن جا نباشد و دیگرى هم نتواند وارد شود، چنان چه بترسند که به حرام بیفتند، باید از آن جا بیرون بروند. از مجموع آن چه به طور مختصر در بررسى کنترل میل جنسى مطرح شد، این نتیجه به دست مى آید که کنترل نگاه و چشم، کنترل خیال و فکر، روزه داری، ورزش و در نهایت حفظ حریم زن و مرد و رعایت حدود شرعی، انسان را بر طغیان میل جنسى مسلط خواهد ساخت (کجباف، ۱۳۸۱ : ص۱۰۶).
انحرافات جنسی
همان طور که پیش از این بیان شد، در دوره بلوغ، هویت جنسى از طریق تمایل به جنس مخالف شکل مى گیرد و آمادگى براى ازدواج به وجود مى آید؛ در صورتى که از طریق ازدواج به شیوه هاى صحیحى که بعد از این بیان خواهد شد، تمایلات جنسى ارضا شود، سلامت روانى پدید مى آید؛ در غیر این صورت ممکن است به اختلال جنسی- روانى و در نهایت به انحراف جنسى بیانجامد. روش هاى مختلفى در بررسى معیارها و تعریف «انحراف» یا «غیرعادى بودن» رفتار جنسى وجود دارد : روش آمارى : بر اساس این معیار، رفتارى را که اکثریت جامعه انجام مى دهند و مورد قبول آن ها است، رفتار عادى تلقى مى شود و هر رفتار جنسى که کمیاب و نادر تحقق مى پذیرد، انحراف جنسى محسوب مى شود (Hyde, 1986 : 458). روشن است که این معیار از انحراف نمى تواند صحیح و درست باشد؛ زیرا از یک طرف، برخى رفتارهاى جنسى سالم در میان افراد به ندرت انجام مى گیرد و نمى توان به آن انحراف گفت؛ از طرف دیگر چه بسا جامعه اى به یک انحراف جنسى مبتلا شود و همه گیر بودن آن رفتار، نمى تواند معیار سلامت باشد. متأسفانه این معیار، درباره ى کنش هاى روانى و اجتماعى انحراف هاى جنسى اشخاص، هیچ گونه اطلاعى را به انسان ارائه نمى دهد. روش جامعه شناختى : در این روش، مشکل وابستگى فرهنگى آشکارا روشن است. یک جامعه شناس، انحراف جنسى را شکستن قوانین اجتماعى مى داند. بر اساس این معیار، تفاوت هاى فرهنگى باعث مى شود که در هر جامعه اى نوع خاصى از رفتارهاى جنسى انحراف شمرده شود که دست کم مخصوص همان جامعه است. چه بسا در جامعه یا فرهنگ خاصی، یک رفتار جنسى انحراف شمرده شود، ولى همان رفتار در جامعه ى دیگر عادى و طبیعى باشد. روش روان شناختى جدید : بر اساس این روش، یکسرى معیارهاى کلى وجود دارد که بر اساس آن ها مى توان انحراف جنسى را تشخیص داد. آرنولد باس [۱۶] در کتاب آسیب شناسى روانى خود سه معیار براى تشخیص انحراف جنسى ارائه کرده است : ۱ فرد از انجام آن ناراحت و در رنج است. ۲ عدم کفایت ۳ عجیب و غریب بودن وى معیار سوم را چنین توضیح مى دهد که عجیب و غریب بودن یک رفتار جنسى در فرهنگ هاى مختلف، متفاوت است؛ اما دو معیار دیگر به طور تقریبى در هر فرهنگى مى تواند مطرح باشد. آرنولد باس معیار چهارمى را اضافه نموده و آن آسیب بدنى یا روانى به خود شخص یا دیگران است. رفتارهاى جنسى که موجب صدمه ى بدنى یا روانى به خود فرد یا آزار دادن دیگرى باشد، نیز انحراف و غیر طبیعى خوانده مى شوند (همان : ص۴۶۰). کاپلان [۱۷] و سادوک [۱۸] معتقدند که با توجه به پیچیده بودن رفتارهاى جنسى بشر نمى توان دقیقاً رفتار جنسى طبیعى را ترسیم کرد. آن ها عقیده دارند که حتى در برخى شرایط که مورد قبول دیگران نیست، رفتار جنسى مى تواند طبیعى باشد؛ از جمله این که : «روابط جنسى فرد با همسر خود به تنهایى صورت نگیرد، یا روش هاى تحریک جنسى به اعضاى جنسى اولیه منحصر نباشد یا حتى رفتار جنسى به اوج لذت متقابل رضایت بخشى منجر نگردد؛ در چنین شرایطى باز هم رفتار جنسى طبیعى و بهنجار است.» (کاپلان؛ سادوک، ۱۳۶۸ : ص۱۱) کاپلان و سادوک معیارهاى رفتار جنسى غیرطبیعى را چنین تبیین مى کنند : «در شرایط فوق و معیارهاى محدود بالا، اگر رفتارها وسواس گونه، انحصاری، مخرب یا همراه با اضطراب و احساس گناه شدید باشند، مى توان آن ها را انحراف نامید» (همان). انحراف جنسى از دیدگاه اسلام، به رفتارهاى جنسى گفته مى شود که خارج از حدود فطرت و توأم با نگرانى و اضطراب است. برخى از این انحرافات در متون اسلامى و دینى عبارتند از : ۱ زنا (آمیزش جنسى با غیر همسر مشروع خود) ۲ لواط (هم جنس گرایى مرد با مرد) ۳ سحق (هم جنس گرایى زن با زن) ۴ آمیزش با محارم (مثل مادر، خواهر،…) ۵ خودارضایى و خودتحریکى (استمنا) ۶ آمیزش با چهارپایان، حیوان خانگى (وطى بهایم) ۷ آمیزش با کودکان (کودک خواهی) ۸ دیاثه (بى تفاوتى مرد هنگامى که همسرش با دیگرى آمیزش مى کند) ۹ قیاده و دلالى (واسطه گرى نامشروع) ۱۰ مبدل پوشى (پوشیدن لباس هاى زنانه توسط مردان و برعکس) ۱۱ عریان گرایى (خودنمایى جنسی) ۱۲ چشم چرانى (نظربازی) آثار هر یک از انحرافات جنسى در زندگى فردی، اجتماعى و خانوادگى انسان چنان آسیب رسان است که موجب اختلالات روحى و روانى خواهد شد. با بررسى آیات و روایات معصومین (علیهم السلام) اثرات هر یک از موارد فوق را مى توان شناخت. در این رابطه به بعضى از انواع انحرافات اشاره مى شود :
الف) زنا
خداوند متعال در سوره اسرى آیه ۳۲ مى فرماید : «و لاتقربوا الزنى انّه کان فاحشه و ساء سبیلا»، «به زنا نزدیک نشوید، زیرا کارى زشت و بد راهى است.» خداوند زنا را حرام کرده است و حرمت آن را در آیات بسیارى از سوره هاى مکى مانند فرقان و اسراء و سوره هاى مدنى مانند نور و ممتحنه تأکید کرده است. به طور طبیعی، زنا آثار روانى خاصى را بر مرد و زن ایجاد خواهد کرد؛ از نظر روانى در هنگام عمل جنسى نامشروع میان مرد و زن، ترس و اضطراب وجود دارد؛ ترس از رسوایى در آینده و اضطراب نسبت به این که مرد پس از ارضاى جنسی، زن را رها کند و همانند کالایى معیوب در جامعه باقى گذارد. ترس از این که هر دو مرتکب قانون شکنى شده اند و قانون آنان را مجازات خواهد کرد و به خصوص اگر اعتقاد دینى داشته باشند، علاوه بر ترس و اضطراب قانون شکنی، احساس گناه هم مى کنند و دلیل آن پشیمانى مکررى است که در زمان گذشته و حال میان چنین افرادى دیده شده است. آثار زنا در فرزندان زنا نیز ایجاد مى شود. امام صادق (ع) درباره زنازادگان مى فرماید : «این فرزندان به حرام تمایل دارند و قوانین دین را سبک مى شمارند و در معاشرت بد اخلاق هستند.» (رک. فلسفی، ۱۳۴۲ : ص۱۴۵) امام رضا (ع) در حدیث دیگرى درخصوص علت حرمت زنا این گونه مى فرماید : «علت حرمت زنا، فساد اجتماعى و فردى و از بین رفتن پیوند ارث و قطع ریشه و نسب ارتباط هاى خانوادگى و رابطه پدر فرزندى است. زن زناکار نمى داند از نطفه کدام مرد باردار شده و فرزندش متعلق به کیست؟ زنازاده نمى داند پدرش کیست؟ پیوند خویشاوندى از بین مى رود و قرابت شناخته شده اى نمى ماند.» پیامبر گرامى اسلام (ص)، مسلمانان را از زنا برحذر داشته و آن را با شش ویژگى توصیف کرده است : «اى مسلمانان، از زنا بپرهیزید؛ به درستى که در آن شش ویژگى وجود دارد : سه خصوصیت در دنیا و سه خصوصیت در آخرت؛ اما آثار دنیوى آن عبارتند از : ۱ نور و روشنایى چشم را از بین مى برد ۲ فقر را به دنبال دارد ۳ عمر را کوتاه مى کند و آثار آخرتى آن عبارتند از : ۱- سخت گیرى در حساب اعمال در آخرت ۲- موجب غضب خدا مى شود ۳ موجب جاوید ماندن در آتش جهنم خواهد شد.» از پیامبر اسلام (ص) روایت شده که فرمود : «وقتى که کسى زنا مى کند، روح ایمان از او جدا مى شود.» امام محمد باقر (ع) در تفسیر این سخن پیامبر فرمود : «قول خداى تعالى که فرمود : و آنان را به روحى از جانب خود تأیید نموده، همین روح است که (در اثر زنا) از او مفارقت خواهد کرد» (حر عاملی، ۱۴۰۳ ق : ج۱۴، ص۲۳۵). یکى از آثار زنا، به عنوان کیفر اجتماعى زناکار این است که اسلام از ازدواج مؤمنان پاک با مرد یا زن زناکار منع فرموده است : «الزّانى لاینکح الاّ زانیه او مشرکه و الزّانیه لاینکحها الاّ زان او مشرک و حرّم ذلک على المؤمنین.» (نور، ۳) علامه طباطبایى ذیل آیه فوق مى فرماید : «زناکار وقتى زناى او شهرت پیدا کرد و حد بر او جارى شد، ولى توبه نکرد، حرام است که با زن مسلمان و پاک ازدواج کند؛ بلکه باید با زن زناکار یا مشرک ازدواج کند و هم چنین است زن زناکار.» (طباطبایی، ۱۳۹۷ق : ص۸۰) این کیفر در واقع یک نوع طرد و اخراج از جامعه اسلامى است. در این زمینه احادیث فراوانى وجود دارد؛ امام صادق (ع) فرمود : «با مرد و زنى که به زنا مشهور است، ازدواج نکنید؛ مگر این که بدانید توبه کرده اند.» (فلسفی، ۱۳۴۸ : ص۱۵۱)
ب) هم جنس خواهى
یکى دیگر از انحرافات جنسی، آمیزش با هم جنس است. چنین آمیزشى برخلاف فطرت انسانى است. در خلقت و آفرینش طبیعى و فطری، مرد براى زن و زن براى مرد آفریده شده است. همان طور که قرآن کریم مى فرماید : «هنّ لباس لکم و انتم لباس لهنّ»، (بقره، ۱۸۷) زنان براى مردان، مایه تقوى و مردان هم براى زنان، لباس تقوى هستند که با ازدواج یکدیگر را از گناه باز مى دارند و به کمال مى رسانند. خداوند در قرآن کریم خطاب به مردان قوم لوط که گرایش هم جنس خواهى داشتند مى فرماید : «آیا از مردم جهان، با مردان آمیزش مى کنید و همسرانتان را که خدا براى شما آفریده است، رها مى کنید؟ بلکه شما گروهى تجاوزکار هستید.» (شعرا، ۱۶۶-۱۶۵) قرآن هم جنس خواهى را تجاوز از فطرت و خلقت طبیعى معرفى کرده است : «بل انتم قوم عادون»، یعنى شما مردمى هستید که از حد و مرزى که فطرت و خلقت برایتان ترسیم کرده است، تجاوز مى کنید. علت تحریم رابطه جنسى مردان با یکدیگر و زنان با هم، در سخن حضرت امام رضا (ع) چنین آمده است : «علت تحریم لواط و سحق، به خاطر آن چیزى است که در زنان ترکیب شده و آن چه در طبیعت مردان وجود دارد و به خاطر آثارى که در آمیزش مردان با هم و زنان با یکدیگر وجود دارد و آن ها عبارتند از : ۱ انقطاع نسل ۲ به هم خوردن تدبیر و نظم زندگى اجتماعى ۳ ویرانى دنیا» (حر عاملی، ۱۴۰۳ق : ج۱۴، ص۲۵۱) با عمل هم جنس گرایى که نظام طبیعى زوجیت را خدشه دار کرده است، بقاى نوع بشر به خطر مى افتد، تدبیر و برنامه ریزى نظام اجتماعى مختل شده و نابسامانى دنیا را فرا مى گیرد.
ج) استمنا
استمنا به این معنى است که فرد در رابطه جنسى با خود، کارى کند که منى از وى خارج شود. خودارضایى هنگامى رخ مى دهد که فرد به قصد انزال منى و لذت جنسى خود را تحریک مى کند تا به اوج لذت برسد. از امام صادق (ع) سؤال شد : «استمنا و گناه آن چیست؟» فرمود : «گناهى بزرگ است و خداوند در کتاب خود از این عمل انسان ها را نهى فرموده است. کسى که به چنین عملى دست مى زند، گویى با خود ازدواج کرده است؛ اگر از کار وى آگاه مى شدم با وى غذا نمى خوردم.» سؤال کننده گفت : «اى فرزند رسول خدا، مأخذ این سخن را که فرمودید از کتاب خداست، براى من بیان کن.» امام فرمود : «فمن ابتغى وراء ذلک فاولئک هم العادون» (مؤمنون، ۷ ؛ معارج، ۳۱)، «کسانى که بیرون از آن چه گفته شد، طلب کنند از حد تجاوز کرده اند.» سپس چنین ادامه دادند : «و استمنا خارج از این محدوده است.» آثار جسمى و روانى استمنا زیانبار است که به برخى از آن ها اشاره مى شود : ۱ تحریک زیاد هیپوتالاموس و در نتیجه تحریک افراطى غدد جنسى که سبب پرکارى نامتناسب آن ها مى شود و بلوغ زودرس را به دنبال دارد. ۲ کاهش و تخلیه مکرر قواى جسمى و روحى که به ضعف عمومى بدن و بالاخره پیرى زودرس مى انجامد. ۳ به علت افزایش جریان خون در اعضاى تناسلی، مغز و مراکز حساس دیگر، پیوسته دچار کاهش نسبى جریان خون مى شود. ۴ رکود فکری، اختلال و ضعف حافظه و کاهش اراده در کسانى که استمنا مى کنند، دیده مى شود. ۵ ضعف بینایى و بى اشتهایى و در صورت افراط، ضعف استخوانى و ناراحتى هاى مفصلى در این افراد شایع است. ۶ فرد از نظر فکرى نوعى توجه نسبتاً مداوم به موضوع هاى جنسى پیدا مى کند که این امر مانع تفکر آزاد وى مى شود. ۷ در مراحل افراطى به ضعف جنسى و انزال زودرس منجر مى شود. ۸ به علت ارضاى ناقص و غیرطبیعی، بعد از ازدواج غالباً در امور زناشویى با مشکل مواجه مى شوند. ۹ گوشه گیری، یأس و بى تفاوتى نسبت به مسایل مهم و حیاتی، غم و کدورت روانى از عوارض دیگر آن است. ۱۰ در موارد شدید خود آزارى ایجاد شده و فرد از آزار رساندن به خود لذت مى برد (صبور اردوبادی، ۱۳۶۷ : ص۱۲۴).
د) مبدل پوشی
یکى دیگر از انحراف هاى جنسى این است که مردان پوششى زنانه و زنان پوششى مردانه داشته باشند. چنین انحرافى با اختلال هویت جنسى ارتباط دارد؛ یعنى مرد احساس مردانه ندارد و زن در واقع خود را زن نمى شناسد یا حداقل احساس خوشایندى از جنسیت خود ندارد و از این جهت لباس جنس مخالف را مى پوشد. امام على (ع) مى فرماید : «از رسول خدا شنیدم که مى فرمود : خدا لعنت کند مردانى را که خود را شبیه زنان مى سازند و زنانى که خود را به مردان همانند مى کنند.» با تأمل در روایت فوق روشن مى شود که مردان و زنان باید متناسب با عرف، سنت و محیط اجتماعی، لباس متناسب خود را بپوشند و اگر کسى لباس جنس مخالف را مى پوشد، ناشى از نقص ها و کمبودهایى است که در جنسیت خود مى یابد. نگرش او به خودش نادرست است و باید اصلاح شود.
ه) عریان گرایى
اسلام به حجاب زن و مرد توجه خاصى نموده و مردان و زنان را موظف نموده است که عورت خود را از نامحرم بپوشانند و تنها مورد استثنا، زن و شوهر است که مى توانند اندام جنسى یکدیگر را ببینند. هیچ مرد و زن نامحرمى از نظر اسلام مجاز نیستند که اندام جنسى یا حتى زیبایى هاى ظاهرى خود را در معرض تماشاى دیگرى بگذارند؛ مگر در موارد خاصى که به سبب رابطه خویشاوندى به میزان معینى مجاز مى شوند. با توجه به ضرورت حجاب در اسلام، نه تنها عریان گرایی، بلکه هر گونه بى حجابى هم نهى شده است. و) چشم چرانی همان طور که پیش از این مطرح شد، اسلام به منظور پیشگیرى از انحراف جنسی، به مردان و زنان مؤمن دستور مى دهد که نگاه خود را از نامحرم فرو پوشند. کسانى که از امر خدا تجاوز کرده و به طور مکرر نگاه شهوت آلود به زنان مى نمایند، مرتکب حرام شده و منحرف جنسى شناخته مى شوند. خداوند متعال مى فرماید : «اى پیامبر به مؤمنان بگو چشمهایشان را فروپوشانند و دامن خویش را محافظت کنند. این براى آنان به پاکى نزدیکتر است. خدا به آن چه مؤمنان انجام مى دهند، آگاه است و به زنان مؤمن نیز بگو که چشمان خویش را از مردان نامحرم بپوشانند.» (نور، ۳۱-۳۰) منظور از کنترل نگاه، همان طور که از معنى واژه «غض نظر» در آیه برمى آید، فرو پوشاندن چشم و ادامه ندادن نگاه است. در حدیثى که از امام محمد باقر (ع) نقل شده، چنین آمده است : «نخستین نگاه اشکال ندارد؛ اما نگاه دوم به زیان توست و نه به نفع تو و در نگاه سوم هلاکت است.» (حر عاملی، ۱۴۰۳ق : ج۱۴، باب ۱۰۴، ح۸) از سوى دیگر، در پاداش کسى که نگاه خود را از حرام باز دارد، امام صادق (ع) مى فرماید : «هرگاه کسى به زنى نگاه کند، سپس سر به سوى آسمان بلند کند یا چشم بپوشاند، پیش از آن که نگاهش باز گردد، خداوند از زنان بهشتى او را تزویج خواهد کرد.» (همان) در این حدیث، کنترل نگاه با برگرداندن آن به سوى چیزى است که انسان را به یاد خدا بیندازد یا دست کم از موضوع مورد توجه بکاهد. در عروهالوثقی، راجع به نگاه مرد و زن نامحرم به یکدیگر آمده است که جایز نیست مرد به زن بیگانه (نامحرم) نگاه کند و هم چنین نگاه زن به مرد اجنبى نیز جایز نیست؛ مگر براى ضرورت (از قبیل تشخیص بیمارى و درمان) آن هم با شرایط خاصى که در عروهالوثقى ذکر شده است (رک. یزدی، ۱۴۰۹ق : ص۸۰۵). امام خمینى (ره) مى فرمایند : «نگاه مرد به صورت و دو دست زن تا مچ، بدون قصد لذت براى بار اول جایز است؛ ولى تکرار آن جایز نیست.» (امام خمینی، ۱۳۹۰ ق : ج۲، ص۲۴۳) از آن جا که انحرافات جنسى دیگر، از قبیل حیوان خواهى (وطى بهایم)، کودک خواهی، دیاثه، قیاده و زنا با محارم نسبت به دیگر انحرافات از فراوانى کمترى در جامعه برخوردار است، از توضیح آن ها صرف نظر مى شود.
رفتار جنسى در روابط زناشویی
الف- عوامل ایجاد رفتار جنسى مطلوب در روابط زناشویی
۱- رضایت زوجین در انتخاب یکدیگر
رفتار جنسى مطلوب در روابط زناشویی، زمانى تحقق پیدا مى کند که زن و مرد به ازدواج با یکدیگر راضى باشند و بدون اکراه و اجبار پیوند زناشویى را پذیرفته باشند. امام صادق (ع) مى فرماید : «با هر زنى که مى خواهى ازدواج کن و آن چه را که دیگران یا والدین تو براى تو مى خواهند، رها کن» (فلسفی، ۱۳۵۲ : ص۲۵۹). رغبت و میل به همسر یکى از ارکان ارضاى غریزه ى جنسى است. رضایت زن و شوهر در انتخاب یکدیگر، فواید زیادى در استحکام خانواده دارد که از آن جمله، ارضاى صحیح و کامل غریزه ى جنسى است. عموماً رضایت از یکدیگر، محبت و دوستى را به وجود مى آورد و در پرتو علاقه و مهربانى نسبت به هم، خواسته هاى یکدیگر را مراعات خواهند کرد.
۲- رعایت احترام و محبت متقابل
زوجین در راستاى استحکام خانواده و ایجاد یک رابطه جنسى سالم و معتدل، باید به روابط میان خود بر اساس صمیمیت و احترام توجه کافى داشته باشند. امام صادق (ع) در این رابطه مى فرماید : «مرد در پیوند میان خود و همسرش از سه چیز بى نیاز نیست : همدلى با زن تا از این راه محبت و دلبستگى وى را به خود جلب کند و حسن خلق و متوجه کردن دل زن به سوى خویش با قیافه اى که در چشم زن خوشایند باشد و توسعه دادن معیشت همسر. زن نیز در ارتباط میان خود و همسر همدلش، از سه خصلت بى نیاز نیست : خویشتن دارى از هر آلودگى تا دل شوهر در اعتماد به وى در هر خوش و ناخوش مطمئن باشد و وارسى و مراقبت حال شوهر تا اگر لغزشى از او سر زد، شوهر با او مهربان باشد و اظهار عشق به شوهر با دلربایى و زیبا ساختن خویش در چشم وی.» (الحرانی، ۱۴۰۴ق : ص۳۲۳) مرد باید ابراز نیاز کند و زن به نیاز مرد توجه داشته باشد و هم چنین هرگاه زن نیاز داشته باشد، به گونه اى که به شوهر خود نشان دهد، نیاز خود را آشکار سازد و شوهر پاسخ مناسب را ابراز کند. در چنین رابطه اى زن باید با مرد خود مهربان و پاکدامن باشد. زیبائى هاى خود را براى همسرش آشکار سازد و در خلوت، مرد هرچه از زن بخواهد در اختیار او بگذارد (حر عاملی، ۱۴۰۳ق : ج۱۴، باب۶، ح۲). مرد نیز باید زن را نعمت الهى بداند که خداوند به وى ارزانى داشته و با او به نیکویى معاشرت نماید و به فرمایش قرآن عمل کند که فرمود : «و عاشروهنّ بالمعروف»، (نساء، ۱۹)
۳- پرهیز از حیاى منفى
زن و شوهر محرم اسرار یکدیگرند و باید به یکدیگر اعتماد کنند؛ در صورتى که مشکل جنسى داشته باشند، براى یکدیگر بازگو کنند و گاهى نیازمند مشاور یا روان شناس بوده تا به آن ها در حل مسایل کمک کنند. زن و شوهر باید بدانند، هیچ کس (حتى پدر و مادر) به اندازه آن دو نسبت به آن ها نزدیک نیست و در امور جنسى فقط زن و شوهر هستند که مى توانند از مسایل و مشکلات جنسى یکدیگر با خبر باشند و هیچ گونه شرم و حیایى بین آن دو در این رابطه معنا ندارد.
۴- تفاهم و توافق میان همسران در روابط جنسى
زن و شوهر باید در ارضاى نیاز جنسى به تفاهم و توافق نظر برسند و قبل از انجام مقاربت جنسی، آمادگى هاى روانى و جسمانى لازم را کسب کنند. ادراک متقابل و رعایت شرایط یکدیگر، باعث ارضاى کامل، صحیح و دو جانبه ى غریزه جنسى همسران خواهد شد.
۵- رعایت اخلاق جنسى
در روابط جنسى زناشویی، ضرورى است که زن و شوهر به طور کامل مراقب گفتار و رفتار خود باشند و از اداى عباراتى که موجب تحقیر دیگرى شود بپرهیزند؛ زیرا در غیر این صورت، وضعیت روانى یکدیگر را مختل ساخته و این اختلال بر کنش جنسى آن ها تأثیر منفى خواهد گذاشت؛ به طورى که ممکن است موجب سردى شده و از ادامه ى آمیزش جنسى ممانعت به عمل آید؛ حتى گاه ممکن است باعث عصبانیت زوجین شده و خشونت را به دنبال داشته باشد. لازم است همسران در روابط زناشویى به اصول اخلاقى پاى بند بوده و احساسات منفى خویش را کنترل نمایند و در صورت عدم ارضاى جنسى به امور اخلاقى وفادار باشند.
ب- آداب آمیزش جنسى
بسیارى از احکام و آداب آمیزش جنسى در نگاه اسلام، به منظور ایجاد تعادل میان کمیت و کیفیت چنین فعالیتى است. احکامى نظیر : استحباب عجله نکردن هنگام مقاربت (رک. یزدی، ۱۴۰۹ق : ص۸۰۱) استحباب ملاعبه قبل از آمیزش (همان) رعایت اوقات مستحب و مکروه که در رساله هاى عملیه آمده است. از جمله اوقات حرام آمیزش، ایام عادت ماهانه و مدت معینى پس از زایمان است که مردان از آمیزش جنسى با زنان منع شده اند. اوقات دیگرى که آمیزش حرام شمرده شده، روزهاى ماه مبارک رمضان است که از اذان صبح تا اذان مغرب مردان و زنان باید از آمیزش امتناع کنند و در صورتى که از روى اراده و اختیار به آمیزش جنسى بپردازند، قضا و کفاره واجب مى شود (همان). هم چنین در حالِ احرام (در ایام حج) نه تنها آمیزش جنسی، بلکه بوسیدن و لمس کردن و نظر کردن به شهوت، بلکه هر لذتى از زنان منع شده است (امام خمینی، ۱۳۹۰ق : ج۱، ص۴۱۹). رعایت آداب شب زفاف به عنوان اولین تجربه ارضاى نیاز جنسی؛ این امر از اهمیت زیادى برخوردار است به گونه اى که در کتاب هاى فقهى در ابواب نکاح، بابى را به آن اختصاص داده اند. در این شب، مستحباتى وجود دارد که به عنوان آداب زفاف مطرح مى شود : میهمانى دادن به دوستان و خویشاوندان که موجب ایجاد شادى و نشاط مى شود و از لحاظ روان شناختى تأثیر مهمى در روابط زناشویى خواهد گذاشت. با وضو بودن عروس و داماد در شب زفاف؛ زیرا وضو نور است و باعث نورانیت قلب مى شود و کدورت ها را از بین برده و با آرامش به انجام آمیزش جنسى مى پردازند. مستحب است که عروس و داماد دو رکعت نماز بجا آورند و بعد از نماز با خدا راز و نیاز کنند. پس از نماز این دعا توصیه شده است : «خدایا الفت، مودّت و رضایت زن را نسبت به من و رضایت مرا نسبت به او بر من ارزانى دار و میان ما را به بهترین وجه مجتمع فرما و نیکوترین الفت را به ما عطا کن، همانا تو حلال را دوست مى دارى و حرام را زشت مى شماری.» مستحب است، مرد رو به قبله دستش را بر پیشانى زن قرار دهد و بگوید : «خدایا این زن را به امانت از تو گرفتم و با کلمات تو او را حلال کردم، اگر از این زن فرزندى به من مقرر فرمودی، او را پر برکت و پارسا و از شیعیان خاندان پیامبر اسلام (ص) قرار ده و براى شیطان در او بهره اى قرار مده» و پس از آن مرد با همسر خود به آمیزش جنسى بپردازد و افراط و زیاده روى نکند و با این وجود، وضع همسر خود را رعایت نماید. اسلام به مردان اجازه نمى دهد که به زنان و میل جنسى آن ها بى توجه باشند؛ به گونه اى که بر مردان واجب کرده است که دست کم در طول چهار ماه یکبار با همسر خویش آمیزش داشته باشند و از سوى دیگر افراط نیز نباید صورت گیرد و هر گاه نیاز مرد برآورده شد، بسنده کند و به امور دیگر بپردازد. هم چنین به زنان توصیه کرده است که حقوق مردان را رعایت کنند؛ حتى پیامبر (ص) به زنان فرمود : «لا تطولنّ صلاتکنّ لتمنعن ازواجکنّ»، «با طولانى ساختن نماز خویش، مانع خواسته همسران خویش نشوید.» (حر عاملی، ۱۴۰۳ق : ج۱۴، ص۱۱۷)
ج- عوامل افزایش بهره مندى جنسى در روابط زناشویی
۱- عوامل رفتارى
پوشش زیبا و مناسب، خودآرایی، رعایت پاکیزگى و اصول بهداشتی زن و شوهر براى ایجاد رضایت در یکدیگر، خود را باید آراسته سازند. آراستگى ظاهرى در لباس پوشیدن و آرایش مناسب دیده مى شود. ائمه معصومین (ع) در روایات زیادى به مردان و زنان توصیه کرده اند که خود را براى یکدیگر بیارایند. امام محمد باقر (ع) مى فرماید : «سزاوار نیست که زن خود را بدون آرایش نگهدارد؛ هرچند با آویختن گردنبندى به گردن باشد و هم چنین شایسته نیست که زن هرچند هم سالمند و بزرگسال باشد، دست خویش را حتى اگر با کمى حنا هم شده، بدون خضاب بگذارد.» امام صادق (ع) حقوق مرد بر زن را استفاده از بهترین بوى خوش، پوشیدن لباس هاى زیبا و بهترین نوع آرایش و آماده کردن خود براى شوهر دانسته است (حر عاملی، ۱۴۰۳ق : ج۱۴، باب۶، ح۲). نکته ى قابل توجه این است که تشویق زنان به استفاده از لباس هاى زیبا و آرایش به عنوان حق شوهر، تنها به محیط خانه اختصاص دارد و اسلام به زنان اجازه نداده است که خارج از خانه خود را آرایش کنند یا معطر و خوشبو سازند؛ زیرا هم خود در معرض گناه قرار مى گیرند و هم دیگران را در معرض گناه قرار مى دهند. علاوه بر آرایش کردن زنان براى شوهران، اسلام به مردان نیز توصیه کرده است که خود را براى همسرانشان بیارایند. امام موسى بن جعفر (ع) را مشاهده کردند که محاسن خود را خضاب کرده است. راوى سؤال مى کند : آیا خضاب کرده اید؟ فرمود : بلی، آماده ساختن مرد و آرایش کردن وى از جمله چیزهایى است که عفت زنان را زیاد مى کند؛ برخى از زنان عفت خود را رها کرده اند؛ به دلیل این که شوهران آن ها به آرایش خویش توجه نمى کنند. آیا وقتى آرایش نکرده ای، دوست دارى او را بر همان حالى ببینى که او تو را مى بیند؟ راوى پاسخ مى دهد : نه، حضرت مى فرماید : پس او هم از تو انتظار آراستگى دارد؛ سپس مى فرماید : از اخلاق پیامبران تمیزی، خوشبویی، تراشیدن مو و آمیزش با همسر است.» (همان) از این گونه احادیث مى توان نتیجه گرفت که آراستگى ظاهر مخصوص زنان نیست؛ بلکه مردان هم باید خود را بیارایند و لباس تمیز و زیبا بپوشند؛ به ویژه آراستگى و پاکیزگى هر یک از زن و شوهر قبل از آمیزش جنسی، در ارضاى بهتر میل جنسى مؤثرتر است. رعایت موازین عاطفى در رفتار ابراز محبت و توجه به عواطف یکدیگر در رفتارهاى جنسى زناشویى از مواردى است که در ارضاى بهتر و بهره مندى بیشتر همسران بسیار مؤثر خواهد بود.
۲- عوامل کلامى
رعایت موازین عاطفى در گفتار یکى از عوامل مؤثر در روابط زناشویى این است که زن و شوهر از به کار بردن کلمات زشت و توهین آمیز دورى کنند؛ لیکن مى توانند در ابراز محبت با سخنانى که باعث تهییج و تحریک جنسى است، همراه با رعایت احترام یکدیگر، بهره مندى جنسى در روابط زناشویى را افزایش دهند. به کارگیرى جاذبه هاى کلامى لحن زیباى کلام و استفاده از واژه هاى خوشایند و زمینه سازى مناسب براى بروز رفتار جنسى مطلوب یکى از مهمترین عوامل افزایش بهره مندى جنسى در روابط زناشویى به شمار مى آید. باید در نظر داشت که در دستورات اسلامى سخن گفتن به هنگام آمیزش به میزان کم توصیه شده است و خوب است اگر کلامى گفته مى شود، در جهت ایجاد جاذبه و کشش بین زوجین باشد.
د- آثار و پیامدهاى رفتار مطلوب جنسى در روابط زناشویی
یکى از مؤلفه هاى اصلى رضایت زناشویی، رفتار جنسى مطلوب در روابط میان همسران است؛ اگر رفتار جنسى به طور مطلوب و رضایت بخش تحقق پذیرد، آثار و پیامدهاى نیکویى به دنبال خواهد داشت که از آن جمله مى توان به استحکام نظام خانواده، سلامت روانى و جسمانى زن و مرد و در مجموع سلامت اعضاى خانواده، پیشگیرى از بروز پرخاشگرى و عصبانیت در زوجین، پیشگیرى از بروز اختلالات و انحرافات جنسی، جلوگیرى از نزاع و اختلاف خانوادگى و در نهایت کاهش آمار طلاق اشاره کرد. یکى از علل عمده اشاره شده در تحقیقات و پژوهش هاى گوناگون پیرامون علل طلاق و از هم گسستگى خانواده ها، عدم رضایت مطلوب جنسى در کنش متقابل همسران است. طى بررسى هاى گوناگون روشن شده است که یکى از عوامل اختلاف همسران در هنگام مراجعه به مراکز مشاوره، نارضایتى جنسى زوجین و نرسیدن به اوج لذت جنسى بوده است. نتیجه مشاهدات در تجربیات بالینى و مشاوره اى نشان مى دهد که باید به این مسأله به عنوان یک موضوع جدّى در حل اختلافات زوجین توجه زیادى مبذول داشت و تحقیقات و پژوهش هاى گسترده اى را دنبال نمود. [۱۹] و سرانجام با توجه به مباحث فوق روشن شد که رفتار جنسى مطلوب و طبیعى و ارضاى نیاز جنسى به شیوه ى معقول و در حد اعتدال، عامل مؤثرى در سلامت روانى و جسمانى افراد خواهد بود. از طرف دیگر، به منظور پیشگیرى از بروز انحرافات اخلاقى و تأمین بهداشت روانى تمایلات جنسی، لازم است دوره هاى عمومى آموزش جنسى را براى نوجوانان و جوانان طراحى نمود و در این راستا رسانه هاى گروهى سالم را جایگزین فرستنده هاى مسموم ساخت. به ویژه بر عهده ى سازمان ها و نهادهایى از قبیل آموزش و پرورش، وزارت علوم، بهداشت و درمان و نیز متولیان فرهنگى کشور است که با طرح برنامه ها و تمهیدات لازم و نیز محتواى مشخص و تعیین مربیان ویژه، (با توجه به ظرافت خاص مباحث مذکور) اطلاع رسانى سالم را در این زمینه پیگیرى نمایند. قابل تذکر است که مباحث ارائه شده مى بایست از یک سو با فرهنگ ایرانى و از سویى دیگر با فرهنگ دینى و مذهبى هماهنگ بوده و با عرف متداول تعارضى نداشته باشد و نیز باید توجه کرد که شیوه ى ارائه به صورت هاى گوناگون و متنوع آموزشى (سمینار، سخنرانى و کلاس )، هنرى (فیلم، تئاتر و…) و تبلیغى (پوستر، تراکت، جزوه تبلیغى و …) باشد تا جذابیت لازم را پیدا کند و امکان پیشگیرى و حل مشکلات احتمالى را فراهم سازد. چنان که پیش از این اشاره شد، روشن شده است که بسیارى از اختلافات همسران، در نتیجه ى عدم ارضاى صحیح و مطلوب نیاز جنسى که در پى عدم اطلاع از چنین فرایندى است، پدید مى آید. جهت حل مشکلاتى از این قبیل نیز باید آموزش هاى جنسى پس از ازدواج را در مراکز مشاوره ایجاد یا تقویت نمود. متأسفانه،با وجود فراوانى و وسعت اطلاعات در این حوزه، به فرهنگ غنى اسلام و قرآن و به ویژه سخنان اهل بیت عصمت و طهارت (ع) توجه کمترى شده است و لزوم عنایت بیشتر مسئولین و متولیان فرهنگی- تربیتى جامعه مى رود.
فهرست منابع :
قرآن کریم الحرانی، ابومحمدالحسن : «تحف العقول»، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چ دوم، ۱۴۰۴ق. حرعاملی، محمدبن الحسن : «وسایل الشیعه»، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چ پنجم، ۱۴۰۳ق. خمینی، سید روح الله : «تحریرالوسیله»، قم، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، چ دوم، ۱۳۹۰ق. خمینی، سید روح الله : «رساله احکام»، تهران، انتشارات اسماعیلیان، ۱۳۶۰. دُبس، موریس : «مراحل تربیت»، على محمد کاردان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چ هفتم، ۱۳۶۲. صبور اردوبادی، احمد : «نگاه پاک زن و نگاه هاى آلوده به او»، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۷. طباطبایی، سید محمدحسین : «المیزان»، سید محمد باقر موسوى همدانی، انتشارات محمدی، ۱۳۹۷ق. فلسفی، محمد تقى : «بزرگسالان و جوان»، تهران، هیأت نشر معارف اسلامی، چ دهم،۱۳۵۲. فلسفی، محمد تقى : «جوان»، تهران، هیأت نشر معارف اسلامی، چ پانزدهم، ۱۳۴۸. فلسفی، محمد تقى : «کودک»، تهران، هیأت نشر معارف اسلامی، چ پانزدهم، ۱۳۴۲. کاپلان، هارولد ؛ سادوک، بنیامین : «خلاصه روانپزشکی»، نصرت الله پور افکاری، تبریز، انتشارات ذوقی، چ اول، ۱۳۶۸. کجباف، محمد باقر و همکاران : «بررسى رابطه رضایت زناشویى و بروز اختلالات روانى دختران»، مجله مطالعات زنان، پژوهشکده دانشگاه الزهرا، تهران، بهار ۱۳۸۳. کجباف، محمد باقر : «روان شناسى رفتار جنسی»، تهران، نشر روان، چ دوم، ۱۳۸۱. کى نیا، مهدى : «مبانى جرم شناسی»، تهران، نشر دانشگاه تهران، ۱۳۶۲. گروهى از نویسندگان : «روان شناسى رشد»، رحمانیان، تهران، انتشارات آگاه، چ دوم، ۱۳۶۷. یزدی، سید محمد کاظم : «العروه الوثقی»، بیروت، مؤسسهالاعلمى للمطبوعات، چ دوم، ۱۴۰۹ق. ? Bancroft, J, “Human Sexuality and its Problems”, Edinburgh, Churchill Living stone, 1983. ? Hyde, J, “Understanding human Sexuality”, Mc. Grow, New York, 1986. ? Lindzy & Thompson, “Psychology”, New York, Worth Publishers, INC, ۱۹۸۸. ? Shahid Athar, “Sex Education, Teenage Pregnancy, Sex and marriage : Islamic Perspective”, Indiana University School of medicine, 1990. ——————————————–
پى نوشت ها :
* – استادیار گروه روان شناسى دانشگاه اصفهان [۱] – Anton Van Leeuwenhok [2] – John Ham [3] – Oscar Hertwing [4] – Kinsey [5] – Hunt [6] – Sex or Sexuality [7] – Sexual Identity (Gender Identity) [8] – Robert Stoller [9] – Sex role [10] – John Money [11] – Elderman, M.W [12] – Hopkins, J [13] – Loeis Haris Poul [14] – Ford [15] – Beach [16] -Arnold Buss [17] -Kaplan,H [18] -Sadock’s, B [19] – از تحقیقات انجام شده در این زمینه، پژوهش هایى است که درباره بررسى رابطه ى رضایت زناشویى و بروز اختلالات رفتارى دختران در شهرستان اصفهان انجام گرفته و مؤلف مقاله با همکارى دانشجویان و همکاران خود به این نتیجه رسیده است که هرگاه رضایت زناشویى بین زوجین تقویت شده و افزایش یابد، اختلالات رفتارى فرزندان به نحو چشمگیرى کاهش مى یابد. (رک. کجباف، ۱۳۸۳)
منبع : مجله کتاب زنان، شماره ۲۷ ،
هیچ نظری وجود ندارد