خواندن نماز قضا به جماعت موجب تایید بدعت عمر
آیا خواندن نمازهای قضا به جماعت در شبهای قدر، موجب تأیید بدعت خلیفه دوم مبنی بر خواندن نمازهای مستحبی شب های رمضان به جماعت نمیشود؟
پرسش
السلام علیکم ورحمت الله و برکاته؛ گرته برداری از بدعت عمر در مراسم شب قدر شیعیان با خواندن نمازهای قضا به جماعت در این شبها چگونه قابل توجیه است؟
پاسخ اجمالی
انجام کارهای عبادی بویژه نمازهای واجب، به صورت دست جمعی و جماعت در مساجد، از امور پسندیده و مستحب است. به گونهای که در حدیث آمده کسی که در جماعت حضور پیدا نکند چگونه گفته میشود او نماز خوانده است، حتی در شناخت و علم به عدالت اشخاص، حضور در جماعت آنها یکی از معیارهای ارزیابی عدالت، معرفی شده است.[۱]
امام علی(ع) میفرماید: «فَإِنَّ یَدَ اللَّهِ [عَلَى] مَعَ الْجَمَاعَهِ وَ إِیَّاکُمْ وَ الْفُرْقَهَ فَإِنَّ الشَّاذَّ مِنَ النَّاسِ لِلشَّیْطَانِ کَمَا أَنَّ الشَّاذَّ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّئْب»؛[۲] به یقین دست خدا همراه جماعت است، از تفرقه و تکروی بپرهیزید، پس انسان تکرو برای شیطان است، همانگونه که گوسفند جدا شده از گلّه، نصیب گرگ است.
البته این جماعت در نماز و غیر نماز تا جایی پسندیده است که بدعت و نوآوری در دین یا موجب تأیید بدعت و تضعیف دین نباشد.
در مسئله خواندن نماز قضا در شبهای قدر از سوی برخی از مؤمنان به صورت جماعت، در مساجد و غیر آن، باید گفت؛ این کار به خودی خود نه تنها اشکال ندارد، بلکه بسیار مطلوب و پسندیده است؛ زیرا در این شبها گوش دادن یا خواندن دعای جوشن کبیر، ابوحمزه و… مستحب است که در صورت ترک آن هیچگونه عذابی مترتب نخواهد شد، اما اشتغال ذمه به واجبات دارای عقاب و ترک کننده آن نزد خداوند متعال بازخواست خواهد شد. پس بهترین کار در این شبها همان است که انسان اگر نماز واجبی؛ مانند نمازهای قضای یومیه، استیجاری و… بر عهده دارد از این فرصت استفاده نموده و آنرا بجا آورد، بویژه اگر به صورت جماعت باشد هم ثواب بیشتری دارد و هم آسانتر خواهد بود.
این کار مؤمنان، یعنی خواندن قضای نمازهای واجب یومیه، با نماز تراویح که اهل سنت در این شبها بجا میآورند متفاوت است؛ زیرا نمازی را که اهل سنت به صورت جماعت میخوانند نمازهای مستحبی است که خواندن نمازهای مستحبی به صورت جماعت جایز نیست، حتی به اعتراف اهل سنت و خود عمر، نماز مستحب در زمان رسول خدا(ص) هرگز به جماعت خوانده نشده بود و این کار از بدعتها و نوآوریهای خلیفه دوم در دین است، و بدعت نیز امری ناپسند و مذموم میباشد، چنانچه رسول خدا(ص) فرمود: هر بدعتى گمراهى است و هر گمراهى راه به دوزخ دارد.[۳]
بنابر این، اگر شیعیان در شبهای قدر در مکانهای مهم و پر جمعیت؛ مانند مساجد جامع شهر، حسینیهها و حرمهای مطهر، نمازهای واجب را به جماعت میخوانند، آنان به وظیفه شرعی خود عمل میکنند؛ چرا که شبهای قدر از بهترین شبها است، ثواب اعمال در این شبها چندین برابر است و خواندن نمازهای واجب قضا شده به جماعت، فضیلت بیشتری دارد و مشابهتی هم با بدعت «نماز مستحب به جماعت» ندارد، اما با این وجود بهتر است که در میان نمازها تذکر داده شود که این نماز واجب است که به جماعت خوانده میشود تا هرگونه شبههای در مورد مشابهت این نماز با آن بدعت از میان برود.
برای آگاهی بیشتر:
فلسفه برگزار نکردن نماز تراویح، ۲۶۴۸۴
نماز تراویح در مذهب اهل بیت (ع)، ۶۳۱۳
بدعت و ملاک آن،۱۸۷۸
[۱]. احمدى میانجى، على، مکاتیب الرسول (ص)، ج ۳، ص ۳۵۶، دار الحدیث، قم، چاپ اول، ۱۴۱۹ ق.
[۲]. شریف الرضى، محمد بن حسین، نهج البلاغه، محقق و مصحح: صالح، صبحی، ص ۱۸۴، هجرت، قم، چاپ اول، ۱۴۱۴ ق.
[۳]. مجلسى، محمد باقر، آداب معاشرت( ترجمه جلد ۷۱ و ۷۲ بحار الأنوار)، مترجم: کمره اى، محمد باقر، محقق و مصحح: بهشتى، محمد، ج ۱، ص ۱۲۹ – ۱۳۰، اسلامیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۴ ش.
هیچ نظری وجود ندارد