{و يقول الذين کفروا لولا انزل عليه آية من ربّه انما انت منذر و لکل قوم هاد} (رعد / 7)کسانی که کافر شدند، میگویند: «چرا آیه و معجزهای از جانب خدا بر رسولش نازل نمیشود؟ ای رسول ما تو فقط هشدار دهندهای، اما برای هر گروهی هدایت کننده و رهبری هست.»
در خواست معجزه یا بهانه جویی!ظاهر آیه طرح یک تقاضای منطقی از سوی کفار است، چرا که هر پیامبری برای اثبات نبوت خویش لازم است معجزهای همراه داشته باشد تا صدق ادعایش محرز شود؛ اما این درخواست از کافرانی که تا آن روز معجزات فراوانی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دیده بودند، خصوصاً اعظم معجزات یعنی قرآن بر آنان عرضه شده بود بهانه جوییای بیش نبود و هدف آنان از معجزات مکرر این بوده که پیامبر اعظم اسلام (صلی الله علیه و آله) را وادار به انجام یک سری کارهای خارق العاده، آن هم برای اساس هوسهای جاهلانه خود، نمایند و مقام الاهی آن حضرت (صلی الله علیه و آله) را هم چون درویشان معرکه گیر و شعبده بازان، ملعبۀ دست خود سازند. به همین جهت خداوند متعال به رسول گرامی خود میفرماید: «اعتنایی به درخواست واهی و سخنان باطل این کافران نکن که کار تو فقط انذار و هشدار دادن است تا غفلت زدگان را به هوش آوری و از آیندۀ شوم خویش بیمناک گردانی! {انما انت منذر} و البته برای هر قومی هم رهبر و راهنمایی از جانب خدا وجود خواهد داشت. {و لکل قوم هاد} (تفسیر سورۀ رعد، آیت الله ضیاء آبادی، ص 75)
هادی امت کیست؟از مجموع روایاتی که از طریق شیعه و سنی رسیده، این نظریه را بطور قطع ثابت میکند که منظور از هادی امت شخص امیر المؤمنین علی(علیه السلام) به عنوان مصداق نخست آن و دیگر امامان معصوم(علیهم السلام) به عنوان مصادیق بعدی آن هستند. در روایاتی که در کتب معتبر اهل تسنن از جمله الدرّ المنثور، شواهد التنزیل و مستدرک الصحیحین نقل شده، همگی بالاتفاق مصداق هادی در آیۀ شریفه را حضرت مولی الموحدین امیر المؤمنین(علیه السلام) میدانند. به عنوان مثال: ابو برزۀ اسلمی نقل میکند: «سمعت رسول الله(صلی الله علیه و آله) يقول: {انما أنت منذر} وضع يده علی صدر نفسه، ثم وضعها علی صدر علی و يقول: {لکل قوم هاد}» اسلمی میگوید: شنیدم از پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) در حالیکه دست مبارک را بر سینه خود نهاده و این آیه را خواندند (تو منذر هستی؛ یعنی خود رسول خدا(صلی الله علیه و آله))، سپس دست بر سینه علی ابن ابیطالب(علیه السلام) نهاده و فرمودند: (برای هر قومی هادیای است)» (یعنی هادی امت علی ابن ابیطالب(علیه السلام) است.) (الدر المنثور/ 4/ 45) و در روایتی دیگر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمودند: «هنگامی که به معراج رفتم به جایی رسیدم که جز من و خدا هیچ کسی از انبیای مرسل و فرشتگان مقرب نبود و در آن درجه عالی قرب الاهی هیچ حاجتی از خداوند نخواستم مگر اینکه خداوند بهتر از آن را به من عنایت فرمود. در آن جایگاه رفیع صدایی شنیدم که میگفت: {انما انت منذر و لکل قوم هاد} عرض کردم: پروردگارا! این که من منذر هستم را فهمیدم، ولی منظور از «هادی» کیست؟ خداوند فرمود: يا محمّد ذاک علی ابن ابيطالب غاية المهتدين، امام المتقين، قائد غرِّ المحجلين و من يهدی من امتک برحمتی الی الجنّة ؛ ای محمد! «هادی» علی بن ابیطالب(علیه السلام) است که آخرین مرحله هدایت شوندگان، پیشوای پرهیزکاران و رهبر روسفیدان آبرومند و نورانی در جامعه انسانی است و او شخصیتی است که راه بهشت از مسیر ولایت او میگذرد.» (تفسیر فرات الکوفی، ص 78)بنابراین در سنت الاهی است که در میان هر گروهی از مردم یک نفر هادی و راهنما مبعوث شود تا ایشان را هدایت نماید و از این آیه شریفه بر میآید که زمین هیچ وقت از هدایتگری که مردم را به سوی حق هدایت کند خالی نمیشود، یا باید پیغمبری باشد و یا هادی دیگری که به امر خدا هدایت کند. (تفسیر المیزان / 11 / 426) امام صادق(علیه السلام) میفرمایند: «کل امام هاد لکل قوم فی زمانهم » (کافی / 1 / 191)
حیات قرآن بسته به حیات امام(علیه السلام) استابو بصیر نقل میکند که به امام صادق عرض کردم معنای آیه: «انما انت منذر و لکل قوم هاد» چیست؟ حضرت(علیه السلام) فرمودند: رسول خدا درباره تفسیر این آیه فرمودهاند: من منذرم و علی هادی است. ای ابا محمد! حال به نظر تو آیا امروز هادی و هدایتگری وجود دارد؟ عرض کردم: فدایت شوم، همواره از شما خاندان عصمت و طهارت هادیانی وجود داشته که یکی پس از دیگری آمدهاند تا نوبت به شخص شما رسیده است. حضرت صادق(علیه السلام) فرمودند: خدا تو را رحمت کند ای ابا محمد! آری! اگر بنا بود که چون آیهای درباره امام نازل شود و بعد از رفتن آن امام آن آیه هم از بین میرفت و مصداق دیگری نداشت، امرزه قرآن از بین رفته بود، ولی ما میبینیم که قرآن همیشه زنده است و مصداق آیات آن بر بازماندگان منطبق میشود، چنان که در گذشته هم بر گذشتگان منطبق میشد. امام باقر(علیه السلام) نیز فرمودند: «اما والله ما ذَهَبَت منّا و ما زالت فينا الی الساعة ؛ به خدا سوگند مصداق هادی که مقام هدایت و رهبری است از میان خاندان اهل بیت نرفته، از امروز تا روز قیامت در میان ما هست. (کافی / 1 / 273).
اقتداء هدایت شونده به هادیپیام دیگر این آیه این است که اگر علی(علیه السلام) به عنوان هادی مسلمانان مطرح شده است (چنانچه اهل تسنن نیز به آن اعتراف دارند)، پس اگر مسلمانان خواهان هدایت هستند باید به علی(علیه السلام) اقتدا کنند. اخلاق، رفتار، گفتار امیر المؤمنین علی(علیه السلام)، تاریخ زندگانی سراسر عبرت آن حضرت، آداب معاشرت، نحوه برخورد با افراد، ارشاد و هدایت آن حضرت و زندگی سادۀ آن بزرگوار باید برای همه مسلمانان اسوه و الگو باشد. (آیات ولایت در قرآن، ص 432).
مجله ماهنامه امام شناسی شماره 23
هیچ نظری وجود ندارد