عدم حضور زبیر در تشییع پیکر حضرت زهرا علیها السلام
آیا زبیر، در جریان دفن حضرت زهرا حضور داشت؟ اگر آری، چرا بعدها آشکارکردن قبر را ابزاری برای تهدید امام علی(ع) قرار نداد؟!
پرسش
طبق کتاب بیت الأحزان و منتهى الآمال شیخ عباس قمى و کتاب زندگانى حضرت زهرا(س) ترجمه جلد ۴۳ بحار علامه مجلسى، زبیر در تشییع جنازه حضرت زهرا(س) حضور داشته است. طبق بعضى از نقلها طلحه و زبیر با هم بودهاند. سؤال اول: این دو نفر که بعداً دشمن خونین حضرت امیر(ع) میشوند، چرا باید در این امر مهم حضور داشته باشند؟ سؤال دوم: چرا بعد از اینکه اینان دشمن حضرت امیر شدند، قبر حضرت زهرا(س) را معرفى نکردند؟
پاسخ اجمالی
در مراسم تشییع جنازه حضرت زهرا(س) تعداد خاصی از اصحاب امیر مؤمنان علی(ع) شرکت داشتند؛[۱] که بر اساس بسیاری از نقلها زبیر جزو آنها نبود؛ اما برخی کتابهای متأخر، از حضور زبیر در هنگام خوانده شدن نماز بر حضرت زهرا(س) گزارش کردهاند.[۲]
در صورت پذیرش این گزارش باید گفت:
۱٫ زبیر ابتدا از یاران و دوستان ویژه امام علی(ع) و نیز از بستگان نزدیک ایشان و حضرت زهرا(س) بود.[۳] از ائمه اطهار در بیان مقام او وارد شده است که: «مَا زَالَ الزُّبَیْرُ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْت …»؛[۴] زبیر پیوسته از ما اهلبیت(ع) بود… .
۲٫ برخی منابع فقط از خواندن نماز بر حضرت زهرا(س) توسط زبیر گزارش کردهاند؛ اما مشخص نیست که او تا لحظه تدفین آنحضرت(س) حضور داشت. مخصوصاً در برخی از کتابها، حضور زبیر در میان تشییع کنندگان مورد انکار قرار گرفته است.[۵]
۳٫ حتی اگر او جای قبر را میدانست، گمان نمیکرد که بتواند از این موضوع به عنوان تهدیدی علیه امام علی(ع) استفاده کند، بویژه در زمانی که خود آنحضرت حاکم و خلیفه شده بودند و چه بسا احتمال هم میداد که بعد از خلافت حضرتشان، موضوع پنهان بودن قبر، خود بخود منتفی خواهد شد و زمینهای برای تهدید وجود نخواهد داشت.
۴٫ حتی اگر او قبری را به عنوان قبر حضرت زهرا(س) معرفی میکرد، دلیلی برای اثباتکردن آن نمیتوانست ارائه کند، مگر آنکه نبش قبری صورت پذیرد که طبیعتاً در دوران زمامداری امام علی(ع) چنین موضوعی امکانپذیر نبود.
[۱]. «افراد حاضر در تشییع پیکر مطهر حضرت فاطمه (س)»، ۳۶۴۰۳؛ «نارضایتی حضرت زهرا از بعضی صحابه»، ۸۱۳۹٫
[۲]. قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج ۱، ص ۳۳۹، قم، دلیل ما، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
[۳]. «شخصیت زبیر بن عوام »، ۴۴۸۶۵؛ آیات نازل شده در باره طلحه و زبیر»، ۵۸۴۴۳
[۴]. عدهای از علماء، الأصول السته عشر، المتن، ص ۲۳، قم، دار الشبستری للمطبوعات، چاپ اول، ۱۳۶۳ش؛ جوهری بصری، احمد بن عبد العزیز، السقیفه و فدک، محقق، مصحح، امینی، محمد هادی، ص ۶۰، تهران، مکتبه نینوی الحدیثه، بیتا؛ ابن قتیبه دینوری، عبد الله بن مسلم، الامامه و السیاسه، تحقیق، شیری، علی، ج ۱، ص ۲۸، بیروت، دارالأضواء، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
[۵]. ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب ع، ج ۳، ص ۳۶۳، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۴۳، ص ۱۸۳، بیروت، مؤسسه الطبع و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
هیچ نظری وجود ندارد