الشیخ أحمد الأحسائی و الشیخیه

تاریخ الشیخیه
مؤسس هذه الفرقه الشیخ أحمد الأحسائی، کانت ولادته فی عام ۱۱۶۶ هـ.ق فی الأحساء.[۱] فی عام ۱۱۸۶ هـ ق،سافر إلى کربلاء و حضر دروس بعض علماء الشیعه فی الحوزه العلمیه من أمثال السید باقر البهبهانی، صاحب الریاض، و السید مهدی بحر العلوم، و الشیخ جعفر کاشف الغطاء.
و بالإضافه إلى علوم الفقه و الأصول و الحدیث، کانت له مطالعات فی علوم متعدده کالطب و النجوم و الریاضیات و علم الحروف و الأعداد و الطلسمات و الفلسفه.
و فی عام ۱۲۰۹ هـ.ق و بسبب ظهور الوباء عاد إلى الأحساء، و فی عام ۱۲۱۲ هـ.ق عاد إلى العتبات المقدسه مره أخرى و اتخذ من البصره مسکناً دائماً له، و فی عام ۱۲۲۱ هـ.ق توجه إلى خراسان قاصداً زیاره الإمام الرضا (ع)، و من هناک قصد مدینه یزد، و بطلب من أهالی المدینه اختار السکن فیها، حتى نال شهره کبیره فی تلک المدینه.
و بعد مده رحل إلى طهران بدعوه من الشاه القاجاری فتح علی شاه و قد لقی احتراماً کبیراً هناک.[۲] و بعد ذلک تلقى دعوهً من محمد علی میرزا ابن الشاه فتح علی فغادر طهران متوجهاً إلى کرمنشاه و قد أظهر له الکثیر من الاحترام و التبجیل.[۳] و بقی فی هذه المدینه حتى وفاه محمد علی میرزا. حیث غادرها متوجهاً إلى مدینه قزوین و قد استقبله العلماء هناک، و قد تولى فی قزوین إقامه صلاه الجماعه فی مسجد الشاه، و التدریس فی المدرسه الصالحیه. و لکنه أظهر بعض العقائد فحکم علیه بالتکفیر من قبل الملا محمد تقی البرغانی و هو من کبار العلماء فی قزوین، و قد لقی هذا الحکم قبولاً من قبل علماء الشیعه فی إیران و العراق و سائر مراکز الشیعه.[۴]
و بعد ذلک غادر قزوین متوجهاً إلى مشهد، ثم غادر إیران و توجه إلى العراق، ثم سار من العراق قاصداً مسقط رأسه و لکنه لم یلق الاهتمام من قبل الناس و هو فی مسیره، و قد توفی فی قریه تسمى"دیه" تبعد ثلاثه مراحل عن المدینه و حمل إلى المدینه و دفن فی مقبره البقیع.[۵]
و بعد وفاه الشیخ الأحسائی، قام السید کاظم الرشتی بترویج أفکاره و أسس الفرقه (الکشفیه)، ثم ولدت البابیه من رحم (الکشفیه).[۶]
عقائد الشیخ أحمد الأحسائی
ینتمی الأحسائی إلى المنهج الإخباری، و أما من جهه العقائد فإنه یصنف على الغلاه، و من عقائده:
۱- إن الأئمه (ع) هم علل العالم الأربع.[۷]
۲- أصول الدین عند الأحسائی أربعه، معرفه الله، معرفه الأنبیاء، معرفه الأئمه، معرفه الرکن الرابع و هم شیوخ و کبار الشیخیه.[۸] و على هذا الأساس فمن مختصاته؛ نفی کون العدل أصلاً من أصول الدین، و الاعتقاد بالرکن الرابع.
۳- إن القرآن کلام النبی (ص).[۹]
۴- إن الله و الأنبیاء (ع) شیء واحد.[۱۰]
۵- إن إمام العصر (ع) هرب إلى عالم (حور قلیائی) و إن هذا العالم روحانی یختلف عن عالمنا هذا.[۱۱]
یقول (الکونت دوکو ببینو) الوزیر الأسبق لدوله فرنسا بخصوص إیران ضمن ما أوردها فی کتابه (ثلاث سنین فی إیران): تختلف الفرقه الشیخیه عن سائر الشیعه، لأن الشیعه یقولون: إن الإمام الثانی عشر ما زال حیاً و یعیش بجسمه الحسی المادی، و لکن الشیخیه یقولون: إن الإمام الثانی عشر حیٌّ فی قالب روحانی.[۱۲]
۶- لابد من وجود شخص فی أوساط الشیعه بعنوان (الإنسان الکامل) یتعهد بالنیابه الخاصه عن الإمام الحجه (عج)، و من الطبیعی أن یکون هو صاحب هذه المنزله و هذا المقام.[۱۳] و للأحسائی نظره خاصه فیما یتعلق بمعراج الرسول (ص) و المعاد و … و لکن دراسه مجموع آرائه و أفکاره تحتاج إلى فرصه أخرى.
و على أی حال، فإن آثار الشیخ أحمد الأحسائی و مؤلفاته بلغت ما یزید على ۱۳۵ کتاباً و رساله. و قد طبعت أکثر هذه المؤلفات و الرسائل، و من جملتها: جوامع الکلم، شرح الزیاره، شرح الحکمه العرشیه، شرح المشاعر و … و کتبه ملیئه بالعبارات الملغزه الوارده کثیراً فی آثار الصوفیه و مؤلفاتهم.
یقول السید محسن الأمین فی هذا الباب: تنسب إلى الکشفیه أمور إذا صحت هذه النسبه، فإنه من الغلو الذی یخرج صاحبه عن الدین، و قد صدرت عن الشیخ أحمد و أمثاله من علماء الکشفیه شطحات و عبارات ملغزه أشبه ما تکون بشطحات بعض الصوفیه.[۱۴]
مصادر للمطالعه:
۱- حیاه الشیخ أحمد الأحسائی، بقلم نجله.
۲- إرشاده العلوم، کریم خان الکرمانی.
۳- تاریخ نبیل، الزرندی.
۴- ردّ الشیخیه، محمد بن السید صالح القزوینی.
۵- أسرار وجود الشیخیه، و البابیه، و البهائیه، محمد کاظم الخالصی.
۶- خرافات الشیخیه و کفریات إرشاد العوام، الخالصی.
۷- کشف المراد (دراسه عقائد الشیخیه) حکیم الهاشمی.
۸- الکرام البرره، ج۱، ص۸۸-۹۱٫
۹- دلیل المتحیرین، ترجمه، محمد کریم خان، ص۱-۵۱٫
۱۰- مقدمه شواهد الربوبیه، السید جلال الدین الأشتیانی.
۱۱- عقائد الشیخیه، علاء الدین السید أمیر محمد، الکاظمی القزوینی.

[۱] منطقه فی القطیف و من توابع البحرین فی ساحل شبه الجزیره العربیه.
[۲] و إضافه إلى الاستقبال الحافل الذی أقامه له فتح على، فقد أتحفه بمبلغ کبیر من المال و أهداه عباءه مطرزه باللؤلؤ، و أجرى له حقوقاً دائمیه (دائره المعارف الشیعیه، ج۱، ص۵۰۰).
[۳] تخصیص حقوق شهریه مستمره، و منحه مبلغاً قدره ألف تومان کمتاع للسفر، و إقطاعه قریه کبیره فی ضواحی کرمانشاه من جمله هدایا محمد علی میرزا للشیخ الأحسائی. نفس المصدر، ص۵۰۰-۵۰۱٫
[۴] ومن ضمن الأشخاص الذین أفتوا بکفره، الشیخ محمد حسن صاحب، جواهر الکلام؛ و السید إبراهیم القزوینی صاحب ضوابط الأصول؛ و شریف العلماء المازندرانی. (خاتمیه نبی الإسلام، یحیى نوری، ص۴۱).
[۵] دائره المعارف الشیعیه، ج۱، ص۵۰۰ – 501؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۵۸۹-۵۹۰؛ قصص العلماء، المیرزا محمد التنکابنی، ص۴۲-۴۴؛ الفرق و المذاهب الکلامیه الإسلامیه، الربانی الگلپایگانی، ص۳۲۹-۳۳۵؛ الثقافه و الفرق الإسلامیه، الدکتور محمد جواد مشکور، ص۲۶۶-۲۷۰٫
[۶] مجله الانتظار، العدد الأول، عام ۱۳۸۰، ص۲۴۰-۲۵۰؛ الفرق و المذاهب الإسلامیه، ص۳۲۹-۳۳۵٫
[۷] نفس المصدر.
[۸] قصص العلماء، ص۴۳٫
[۹] مجله الانتظار، العدد الأول، ص۲۴۰-۲۵۰٫
[۱۰] نفس المصدر.
[۱۱] نفس المصدر.
[۱۲] مرتضى مدرسی جهاردهی، الشیخیه، البابیه، ص۴۱٫
[۱۳] نفس المصدر، ص۷۳-۷۵٫
[۱۴] أعیان الشیعه، ج۲، ص۵۸۹-۵۹۰٫