ظهور اهل التسنن
السُّنَّهُ فی اللغه: الطریقه و السیره.[۱]
کما جاء فی القرآن: « سُنَّهَ اللَّهِ فِی الَّذینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّهِ اللَّهِ تَبْدیلاً » احزاب:۶۲
و قال المسلم فی صحیحه: « هی الطریقه المعتاده سواء کانت حسنه او سیئه »[2].
اما فی اصطلاح الکلامی استعمل (اهل السنه و الجماعه) واطلق علی ثلاث معان :
۱) یطلق علی الحنابله و اهل الحدیث فی مقابل اهل التأویل.[۳]
۲) یطلق علی الأشاعره فی مقابل اهل البدعه: ان أبا الحسن الاشعرى لما ترک مذهب استاذه ابی على الجبائی و اشتغل هو و من تبعه بابطال رأى المعتزله و اثبات ما وردت به السنه و مضى علیه الجماعه فسموا انفسهم اهل السنه و الجماعه و طریقتهم فی (طریقه اهل السنه).[۴]
۳) یطلق علی من اعتقد بعدم وجود نص فی الامامه، فی مقابل الشیعه(الشیعه: من شایع علیّاً و قدّمه على أصحاب رسول الله (ص)، و اعتقد أنّه الامام بلا فصل بوصیه من رسول الله (ص) و بإراده من الله تعالى) ؛
ونحن نبحث فی ظهور اهل السنه بهذا المعنی الثالث(عامه غیر الشیعه).
قبل بیان الاقوال نتذکر بأن الصحیح اطلاق اهل السنه بمعنی العمل بالسنه النبوی صلی الله علیه و اله علی الشیعه لأنهم سعوا فی کتابه الحدیث و تدوین السنه؛
کما رَوَى یَحْیَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَخْطُبُ بِالْبَصْرَهِ بَعْدَ دُخُولِهِ بِأَیَّامٍ فَقَامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَخْبِرْنِی مَنْ أَهْلُ الْجَمَاعَهِ وَ مَنْ أَهْلُ الْفُرْقَهِ وَ مَنْ أَهْلُ الْبِدْعَهِ وَ مَنْ أَهْلُ السُّنَّهِ؟ فَقَالَ وَیْحَکَ أَمَّا إِذَا سَأَلْتَنِی فَافْهَمْ عَنِّی وَ لَا عَلَیْکَ أَنْ تَسْأَلَ عَنْهَا أَحَداً بَعْدِی أَمَّا أَهْلُ الْجَمَاعَهِ فَأَنَا وَ مَنْ تَبِعَنِی وَ إِنْ قَلُّوا وَ ذَلِکَ الْحَقُّ عَنْ أَمْرِ اللَّهِ تَعَالَى وَ عَنْ أَمْرِ رَسُولِهِ وَ أَهْلُ الْفُرْقَهِ الْمُخَالِفُونَ لِی وَ لِمَنِ اتَّبَعَنِی وَ إِنْ کَثُرُوا وَ أَمَّا أَهْلُ السُّنَّهِ فَالْمُتَمَسِّکُونَ بِمَا سَنَّهُ اللَّهُ لَهُمْ وَ رَسُولُهُ وَ إِنْ قَلُّوا وَ أَمَّا أَهْلُ الْبِدْعَهِ فَالْمُخَالِفُونَ لِأَمْرِ اللَّهِ وَ لِکِتَابِهِ وَ لِرَسُولِهِ الْعَامِلُونَ بِرَأْیِهِمْ وَ أَهْوَائِهِمْ وَ إِنْ کَثُرُوا وَ قَدْ مَضَى مِنْهُمُ الْفَوْجُ الْأَوَّلُ وَ بَقِیَتْ أَفْوَاجٌ وَ عَلَى اللَّهِ قَبْضُهَا وَ اسْتِیصَالُهَا عَنْ جَدَدِ الْأَرْض…»[5]
اما اهل السنه بمعنی العمل بسنه ابی بکر و عمر یمکن أن یبحث فی زمان ظهوره و صحیح أن نقول ظهرت بعد رحله رسول الله صلی الله علیه وآله وقبل تدفینه صلوات الله علیه !
اما فی زمان ظهور اهل السنه واطلاقه علی من انکر وجود النص فی الخلافه ثلاثه اقوال:
الف) بعد رحله رسول الله صلی الله علیه وآله فی سقیفه بنی ساعده.
لایمکن اطلاق اهل السنه علیهم فی ذلک الزمان من جهه منع خلفاء ذلک الزمان من کتابه الحدیث و تدوین السنه ، فکانوا یحرقون الأوراق التی دونت علیها الأحادیث، ما وسعهم ذلک، و أحیانا کانوا یمنعون من نقل الأحادیث، فأدى هذا إلى أن الکثیر من الأحادیث أصابها التغییر و التحریف و النسیان و نقلت الأحادیث بمضامینها.[۶]
ب) فی زمان عمر بن عبد العزیز.[۷] هذا ایضا بعید لأن عمر بن عبد العزیز و إن استعمل اصطلاح (اهل السنه) فی رسالته و لکن لایراد به اهل السنه بمعنی المقصود بل یراد به الناقلین والعاملین بالسنه النبوی.
ج)والصحیح ظهوره فی زمان خلفاء العباسی؛ ذکره السجستانی فی کتاب «الزینه».[8]
إن الصحابه من غیر الشیعه و الخلفاء و الملوک و الأمراء الذین حکموا المسلمین من عهد أبی بکر و حتى عهد الخلیفه العباسی محمد بن الرشید المعتصم، لم یکونوا یعترفون بخلافه علی بن أبی طالب أبداً، بل منهم من کان یلعنه و لا یعتبره حتى من المسلمین و إلا کیف یجوز لهم سبه و لعنه على المنابر؟ و قد عرفنا سیاسه أبی بکر و عمر فی إقصائه و عزله ، ثمّ جاء عثمان بعدهما فأمعن فی احتقاره أکثر من صاحبیه و التقلیل من شأنه حتى هدده مره بالنفی کما نفى أبا ذر الغفاری.
و لما ولی معاویه أمعن فی سبه و لعنه و حمل الناس على ذلک وقد تسمی فی ذلک الزمان «العثمانیه» فی مقابل من احب علی علیه السلام و شیعته، فتسمی «العلویه»؛ فدأب حکام بنی أمیه على ذلک فی کل مدینه و قریه و دام ذلک ثمانین عاماً(کلهم باستثناء عمر بن عبد العزیز). و قد قال یحیى القرشی فی منهاج التحقیق إن معاویه لما سن سب علی ع سمى ذلک عام السنه و به سمیت أهل السنه ؛
وکذا فی عهد العباسی بل و تواصل ذلک اللعن و الطعن و البراءه منه و من شیعته أکثر من ذلک بکثیر، فهذا المتوکل الخلیفه العباسی یصل به الحقد إلى نبش قبر علی و قبر الحسین بن علی و ذلک سنه أربعین و مائتین للهجره. فلذا اقتضت السیاسه فی غالب العصرین الأموی و العباسی الغض من العلویین و إرغامهم و اقصاءهم و إخمال ذکرهم و اختلاق کل ما فیه إرغامهم و تأییده و تشییده لا سیما من طریق الدین، فإن خلفاء العباسی لحفظ قدرتهم و تحکیم دولتهم أصروا فی کتمان الحق و اخفائه، و بالغوا فی ترویج الباطل و اظهاره و سموه « اهل السنه » ؛
و إن المتتبع فی کتب التاریخ و ما دونه الأسلاف یجد بما لا شک فیه بأن شیوع المذاهب الأربعه «السنیه» فی تلک العصور کان بإراده السلطه الحاکمه و إدارتها، و لذلک کثر أتباعها فالناس على دین ملوکهم.[۹]
فلذا اهل السنه هم العثمانیه السابق تسمی اهل السنه فی زمان خلفاء العباسی و لیس لهم اصاله فی التاریخ .
***
مصادر
[۱] . المصباح المنیر، ج2، ص: ۲۹۲، مجمع البحرین، ج6، ص: ۲۶۹٫
[۲] . صحیح مسلم، کتاب الزکاه، ح ۱۶۹۱٫
[۳] . محمدعمر نسفى، شرح العقاید النسفیه، پاکستان، مکتبه رشیدیه، ص ۱۱۹٫
[۴] . همان ،ص۱۱۵ / جامع العلوم فی اصطلاحات الفنون الملقب بدستور العلماء، ج1، ص: ۲۱۳
[۵] . الإحتجاج ، ج1، ص۱۶۸٫
[۶] . الشیعه فی الإسلام، ص : ۸۷ .
[۷] . اصفهانی ابو نعیم احمد بن عبدالله، حلیه الاولیاء، مصر، ج۵، ص ۳۴۶٫
[۸] . سید محسن الامین، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ج۱، ص ۱۹٫
[۹] . الشیعه هم أهل السنه ،باب السر فی انتشار المذاهب السنیه ، ص : ۹۲٫