در مورد پيدايش تاريخى تشيع و مؤسس آن نظرات گوناگونى از سوى موّرخين ارائه شده كه به عمده آنها اشاره مى گردد:
الف ـ نظريه پيدايش آن در زمان پيامبر(ص)شيعه اماميه معتقد است كه بذر اوليه تشيع را خداوند در قرآن كريم نشانده و پيامبر اكرم(ص) در طول دوران رسالتشان آنرا آبيارى نموده اند; بنابر اين شجره طيبه تشيع در زمان حضور نبى گرامى اسلام به ثمر نشسته و به همين جهت عدّه اى در زمان پيامبر به آن معروف بوده اند، مانند: سلمان فارسى، ابوذر غفارى، مقداد بن الأسود و… بنابراين قول ـ كه انشاءالله آنرا اثبات خواهيم كرد ـ خدا و رسول او مؤسس مكتب تشيّع، مى باشند.
ب ـ نظريه پيدايش تشيع در «سقيفه»بعضى از تاريخ نگاران اهل سنّت معتقدند: هنگامى كه در سقيفه عدّه اى ـ به تبع نصّ ـ دنبال على(ع) رفتند و بقيه… تشيع به وجود آمد. ابن خلدون [1]دكتر حسن ابراهيم حسن[2]، احمد امين مصرى[3] و محمّد عبدالله عنان[4] از نويسندگان اهل سنت و شرق شناس معروف، جولد تسهير[5] اين نظريه را پذيرفته اند.
ج ـ نظريه پيدايش آن در زمان كشته شدن «عثمان»برخى ديگر از تاريخ نگاران عقيده دارند كه به هنگام حمله مردم به خانه عثمان «25 سال پس از پيامبر(ص)» و كشتن او تشيّع شكل گرفت و ظاهر شد. از ميان اهل سنت ابن حزم اندلسى[6]و دكتر على سامى النشار[7] و از بين شرق شناسان فلهاوزن[8] چنين نگرشى دارند.
د ـ نظريه پيدايش آن پس از شهادت حسين بن على (عليه السلام)دكتر كامل مصطفى شبيبى، معتقد است: كه تشيع پس از شهادت حسين بن على(ع) ظاهر گشت.[9]
هـ ـ نظريه پيدايش آن از ميان افكار «فارسيان»برخى معتقدند كه فكر و ايده تشيع برخاسته از افكار فارسيان ايرانى است كه به پايتخت اسلام نفوذ كرده است. از ميان شرق شناسان، دوزى[10]، فان فلوتن[11] و براون[12] و از ميان اهل سنت، احمد امين[13] و احمد عطية الله[14] چنين نظريه اى را ابراز كرده اند.
و ـ نظريه تشيع محصول فكرى عبدالله بن سبااز كسانى كه مكتب شيعه را از ساخته هاى فكرى «عبدالله بن سبا» مى دانند، مى توان به دكتر على سامى النشار[15]، سيد محمد رشيد رضا[16]، شيخ محمد او زهره[17] و ابوالحسين ملطى[18] اشاره كرد.
[1] ـ تاريخ ابن خلدون، ج3، ص364.[2] ـ تاريخ الاسلام، ج1، ص371.[3] ـ فجر الاسلام، ص266.[4] ـ تاريخ الجمعيّات السرية الحركات الفكرية، ص26.[5] ـ العقيدة والشريعة فى الاسلام، ص174.[6] ـ الفصل، ج2، ص78.[7] ـ نشأة الفكر الفلسفى فى الاسلام، ص78.[8] ـ الخوارج والشيعة، ص146.[9] ـ الصلة بين التصوف والتشيع،ص 23.[10] ـ تاريخ المذاهب الاسلامية، لأبى زهرة، ج1، ص41.[11] ـ همان كتاب[12] ـ فجر الاسلام، ص111.[13] ـ همان كتاب[14] ـ القاموس، الاسلامى، ج3، ص222.[15] ـ نشأة الفكر الفلسفى فى الاسلام، ص18.[16] ـ السنّة والشيعة ص4-6.[17] ـ المذاهب الاسلامية، ص64.[18] ـ التنبيه و الرّد على اهل الأهواء والبدع، ص25.
هیچ نظری وجود ندارد