اجماع پیروان مکتب اهل بیت ^ درباره آیه
در رأس همه امام على × خود ادعاى اجماع را دارد كه آيه تنها درباره او نازل شده است.([1])
شيخ مفيد &، از علماى قرن چهارم([2])، ابن شهرآشوب([3]) و طبرسى([4]) از علماى قرن ششم، محقق اربلى &([5])، از علماى قرن هفتم، علامه حلى &([6])، از علماى قرن هشتم، و محدث بحرانى([7])، از علماى قرن دوازدهم نيز ادعاى اجماع امت را بر نزول آيه در شأن امام على × دارند.
آنچه از دانشمندان شيعه نقل شده به عنوان نمونه بود و گرنه علماى شيعه در اين مسئله اتفاق نظر دارند.
ادعاى اجماع از اهل سنّت
ادعاى اجماع اختصاص به دانشمندان شيعه ندارد بلكه در ميان اهلسنت نیز چنين ديدگاهى دارند. افرادی همانند مفسران ادعا کردهاند که این آيه در شأن امامعلى × نازل شده است.
پيشتر ما از هشت طريق ثابت كرديم كه آيه ياد شده در شأن امام على× نازل شده است كه يكى از آنها اجماع بود و از يادكرد دوباره آنها چشم مىپوشيم.
در انديشه شيعه آيه درشأن امام على × نازل شده است ولى بقيه امامان را هم دربرمى گيرد؛ به این روایت توجه کنید:
«عن الفضيل عن ابى جعفر × فى قوله { اِنَّما وَلِـيُّـكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا} قال: «هم الائمّة»([8]).
«فضيل از امام باقر × نقل مىكند كه مقصود از «الذين آمنوا» در آيه «انّما وليكم الله و رسوله» همه امامان هستند».
«عن الحسين بن ابى علاء قال: ذكرت لابى عبدالله قولنا فى الاوصياء انّ طاعتهم مفروضة قال فقال: نعم، هم الذين قال اللّه تعالى {يا أَيُّها الَّذِينَ آمَنُوا أَطِـيعُوا اللّهَ وَأَطيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأمْرِ مِنْكُمْ} و هم الذين قال اللّه عزوجل: {«إِنَّما وَلِـيُّـكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا}»([9])
«حسين بن ابى علاء مىگويد: عقیدهام درباره جانشينان رسولخدا| ررا به امام صادق × عرض كردم و پرسیدم آیا اطاعت از آنان واجب است؟ امام صادق × فرمود: بلى اوصياء کسانى هستند كه خداوند درباره آنان فرموده است: از خدا و رسول و اولى الامر اطاعت كنيد و آنان کسانى هستند كه خداوند درباره آنان فرموده است: «تنها ولى و سرپرست شما خدا و رسول و كسانى هستند كه ايمان آوردهاند».
بر فرض صدور روايت عبدالملك – با توجه به نكتهاى كه پيشتر بيان شد – آيه همه امامان را دربرمىگيرد. باز هم مقصود امام، بر فرض صدور، شامل همه مؤمنان نيست، بلكه مقصود امام از «الذين آمنوا» همه امامان هستند.
گذشته از آنكه موضوع «تقيه» در دوران امامان شيعه، بحثى جدى است كه در بيان مصاديق و جانشينان رسول خدا | براى همه و در همه جا پرهيز مىكردند، به خصوص كه حاكمان «بنى اميه» و «بنى عباس» درصدد بودند تا بهانهاى به دست آورند و آل على × را سركوب كنند و به زندگى آنان خاتمه دهند كه نمونههاى فراوانى از اين نوع روايات در اين زمينه داريم.
به این روایت توجه کنید:
«عن ابن ابى يعفور قال: قلت لابى عبدالله اعرض عليك دينى الذى ادين اللّه به. قال: هاته. قلت: اشهد ان لا اله الاّالله و اشهد انّ محمدا رسول اللّه و اقر بما جاء به من عندالله قال: ثم وصفت له الائمة حتى انتهيت الى ابى جعفر × . قلت: و اقول فيك ما اقول فيهم، فقال: انهاك ان تذهب باسمى فى الناس. قال ابان: قال ابن ابى يعفور قلت له مع الكلام الاول و أزعم انّهم الذين قال اللّه فى القرآن؛ {اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول و اولى الامر منكم}، فقال ابوعبدالله و الآيه الآخر فاقرأه قال: قلت له جعلت فداك اى آية؟ قال: {انّما وليّكم اللّه و رسوله و الذين آمنوا…}([10])
«ابن ابى يعفور مىگويد: به امام صادق × عرض كردم: مىخواهم دينم را برايتان شرح دهم. فرمود: بگو. عرض كردم: شهادت مىدهم كه معبودى جز اللّه وجود ندارد و شهادت مىدهم كه محمد | رسول خداست و به آنچه كه او از سوى خداوند آورده است، اعتراف مىكنم و پس از آن، جانشينان رسولخدا| را بيان كردم تا به امام باقر × رسيدم. آنگاه گفتم: درباره شما نيز همان اعتقادى را دارم كه درباره بقيه جانشينان دارم. امامصادق× فرمود: تو را نهى مىكنم كه اسم مرا در بين مردم ببرى! ابان مىگويد: ابن ابى يعفور ادامه داد كه به دنبال سخن گذشته به امام صادق × عرض كردم معتقدم كه مقصود خداوند از «اولىالامر»، جانشينان رسول خدا | هستند. امام صادق × فرمود: آيه ديگر را هم بخوان. عرض كردم: فدايت شوم كدام آيه؟ امام صادق × فرمود: «انّما وليكم اللّه و رسوله و الذين آمنوا.»
همان طور كه ملاحظه مىكنيد، در اين روايت، با اينكه امام صادق × تصريح مىفرمايد كه آيه {إِنَّما وَلِـيُّـكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا} شامل همه امامان مىشود، و به دليل جو حاكم و تقيه دستور مىدهد كه مبادا در ميان مردم روى اين مسئله تبليغ كنند.
هیچ نظری وجود ندارد