اربعين در فرهنگ اهل بيت عليهم السلام

واژه «اربعين» در متون دينى و مجموعه هاى حديثى از ارزش والايى برخوردار است . آثار حفظ چهل حديث، اخلاص عمل در چهل روز و دعاى عهد در چهل صبح، کمال عقل در چهل سالگى، دعا براى چهل مؤمن، شهادت چهل مؤمن براى ميت، برگزارى عبادت در چهل شب چهارشنبه براى ديدار حضرت ولى عصر عليه السلام، و بعثت غالب انبياء در چهل سالگى، از جمله مواردى است که ارزش و جايگاه اين اصطلاح اسلامى و عرفانى را مشخص مى سازد .«اربعين» از اصطلاحات رايجى است که در متون اسلامى کاربرد زيادى دارد، مثلا در برخى از روايات به عنوان نماد کمال، حدى براى تصفيه باطن و … قلمداد شده است . در اين نوشتار به مناسبت روز اربعين شهادت امام حسين عليه السلام برخى از موارد کاربرد اين واژه ارزشمند که در فرهنگ اسلامى به مناسبتهاى گوناگون از آن ياد شده و گاهى پيامهاى اخلاقى و دستورهاى الهى با آن همراه شده است، با اشاره به سى نکته تقديم مى شود:
1 . شهادت چهل مؤمن
امام صادق عليه السلام فرمود: «اذا مات المؤمن فحضر جنازته اربعون رجلا من المؤمنين وقالوا: اللهم انا لانعلم منه الا خيرا وانت اعلم به منا، قال الله تبارک وتعالي: قد اجزت شهاداتکم وغفرت له ما علمت مما لا تعلمون؛ (1) هرگاه يکى از اهل ايمان بميرد و بر جنازه او چهل نفر از مؤمنين حضور يابند و گواهى دهند که پروردگارا! ما به جز خوبى و نيکى از اين شخص نديده ايم و تو از ما داناتر هستى، خداوند متعال مى فرمايد: من نيز شهادت شما را پذيرفتم و آنچه [از بديها و گناهان] از او مى دانستم که شما بى اطلاع بوديد، همه را بخشيدم .»همچنين امام صادق عليه السلام مى فرمايد: «در بنى اسرائيل عابدى بود که پيوسته به عبادت و راز و نياز اشتغال داشت . خداوند متعال به حضرت داوود عليه السلام وحى فرستاد: اى داوود! اين مرد عابد، فردى رياکار و غيرمخلص است . هنگامى که او مرد، حضرت داوود عليه السلام به تشييع جنازه اش حاضر نشد . اما چهل نفر از بنى اسرائيل حضور يافتند و در درگاه الهى به نيکى و خوبيهاى ظاهرى وى شهادت دادند و از خداوند طلب عفو و آمرزش براى وى نمودند . در هنگام غسل نيز چهل نفر ديگر چنين کردند و در هنگام دفن چهل نفر ديگر آمده، بعد از گواهى به نيکمردى عابد از خداوند متعال آمرزش او را خواستار شدند . در آن حال، خداوند به حضرت داوود عليه السلام الهام کرد که من او را به خاطر شهادت آن عده بخشيدم و اعمال بد و ريايى او را ناديده گرفتم . (2)
2 . دعا براى چهل مؤمن
پيشواى ششم يکى از مهم ترين عوامل استجابت دعا را تقديم ديگر مؤمنين در هنگام دعا مى داند . آن حضرت مى فرمايد: «من قدم اربعين من المؤمنين ثم دعا استجيب له؛ (3) هر کس چهل نفر از مؤمنين را در دعا کردن بر خود مقدم بدارد، سپس حاجات خود را بطلبد، دعاى او به اجابت خواهد رسيد .» آن حضرت تاکيد مى فرمايد که اگر اين گونه دعا کردن در نماز شب و بعد از آن باشد، تاثير بيشترى خواهد داشت . (4) همچنين دعا کردن چهل مؤمن در قنوت نماز وتر در دل شبهاى تار اجابت دعا را نزديک تر و سريع تر مى نمايد . (5)
3 . دعاى چهل نفره
دعا کردن هميشه خوب و يکى از سلاحهاى مؤمن و وسيله ارتباط با پروردگار عالميان است . هنگامى که انسان خود را از هر جهت درمانده و عاجز مى بيند با جان و دل زمزمه مى کند که:سينه مالامال درد است اى دريغا مرهمىدل زتنهايى به جان آمد خدايا همدمىدر آن لحظات حساس، دعا همچون نور اميدى در دل انسان مى تابد و دعاکننده علاوه بر آرامش درون، اعتماد به نفس، تلطيف روح، عشق و معرفت خويش را نيز به نمايش مى گذارد . امام صادق عليه السلام در يکى از رهنمودهاى حکيمانه خويش ما را به دعاى دسته جمعى فرا مى خواند و مى فرمايد: «اگر گروهى چهل نفره جمع شوند و خداى خويش را بخوانند، مطمئنا دعاى آنان مستجاب خواهد شد و اگر چهل نفر نبودند گروه چهار نفره، ده بار خدا را بخوانند که همين اثر را دارد و اگر بيش از يک نفر نباشد و چهل بار خدا را صدا بزند، خداى عزيز و جبار خواسته او را برآورده خواهد کرد .» (6)
4 . آمرزش چهل گناه
حضرت باقر عليه السلام يکى از حقوق واجب مسلمانان بر عهده همديگر را، حضور در تشييع جنازه آنان مى شمارد و با توجه به اهميت آن، تاثير معنوى اين حضور را نيز بيان مى کند: «من حمل جنازة من اربع جوانبها غفرالله له اربعين کبيرة؛ (7) کسى که جنازه اى را از چهار طرف حمل کند، خداوند متعال چهل گناه کبيره او را خواهد بخشيد .»
5 . کمال در چهل سالگى
از مهم ترين نکاتى که در زندگى انسان وجود دارد و در مرحله تکامل معنوى و شخصيت وى مؤثر است، رسيدن به مراتبى از سن و سال است که انسان کامل تر و پخته تر مى شود . خداوند متعال در اين زمينه چهل سالگى را اوج کمال انسانى مى داند و مى فرمايد: «… حتى اذا بلغ اشده وبلغ اربعين سنة قال رب اوزعنى ان اشکر نعمتک التى انعمت على وعلى والدى وان اعمل صالحا ترضيه واصلح لى فى ذريتى انى تبت اليک وانى من المسلمين» ؛ (8) «تا زمانى که به کمال قدرت و رشد برسد و به چهل سالگى بالغ گردد، مى گويد: پروردگارا! مرا توفيق ده تا شکر نعمتى را که به من و پدر و مادرم دادى، به جا آورم و کار شايسته اى انجام دهم که از آن خشنود باشى و فرزندان مرا صالح گردان! من به سوى تو باز مى گردم و توبه مى کنم و از مسلمانان مى باشم .»
6 . آثار چهل روز اخلاص
امام رضا عليه السلام از پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله چنين نقل فرمود: «ما اخلص عبد لله عزوجل اربعين صباحا الا جرت ينابيع الحکمة من قلبه على لسانه؛ (9) هيچ بنده اى چهل روز اعمال خود را خالصانه به درگاه حضرت حق انجام نمى دهد، مگر اينکه خداوند متعال چشمه سارهاى حکمت را از قلب او به زبانش جارى مى سازد .» حافظ با اشاره به اين حديث مى گويد:
سحرگه رهروى در سرزمينىهمى گفت اين معما با قرينىکه اى صوفى شراب آنگه شود صافکه در شيشه بماند اربعينى
7 . ياران حضرت مهدى عليه السلام
هنگامى که حضرت مهدى عليه السلام ظهور مى کند هر يک از ياران و شيعيان آن حضرت معادل نيروى چهل مرد قدرت روحى و بدنى خواهد داشت . امام سجاد عليه السلام فرمود: «اذا قام قائمنا اذهب الله عزوجل عن شيعتنا العاهة وجعل قلوبهم کزبر الحديد وجعل قوة الرجل منهم قوة اربعين رجلا؛ (10) هرگاه قائم ما قيام کند، خداوند متعال از شيعيان ما آفت، بلا و سستى را دور خواهد کرد و دلهاى آنان را همانند پاره هاى آهن قوى و محکم مى نمايد و نيروى هر يک از آنان را معادل نيروى چهل مرد قرار خواهد داد .»
8 . چهل روز عزاى مؤمن
رسول گرامى اسلام عليه السلام در سفارشهاى خويش به جناب ابى ذر غفارى به اهميت و جايگاه والاى مؤمن در جهان اشاره کرده و فرموده است: «يا اباذر! ان الارض لتبکى على المؤمن اذا مات اربعين صباحا؛ (11) اى ابوذر! هنگامى که مؤمنى از دنيا مى رود، زمين تا چهل روز براى فقدان او گريان و عزادار است .»ممکن است منشا مجالس اربعين براى اموات مؤمنين همين روايت نبوى باشد .
9 . زندگى چهل ساله
هنگامى که فرزدق شاعر قصيده معروف خود را در مدح حضرت امام سجاد عليه السلام در حضور خليفه ستمگر عباسى، هشام بن عبدالملک، با رشادت تمام قرائت کرد و مطلع آن چنين بود که:هذا الذى تعرف البطحاء وطاتهوالبيت يعرفه والحل والحرميعنى، اين آقايى است که گامهاى او را سرزمين بطحاء، بيت خدا و حل و حرم مى شناسد؛ خليفه بر او خشم گرفت و دستور داد تا فرزدق را علاوه بر قطع حقوق، به جرم دفاع از اهل بيت عليهم السلام زندانى کنند؛ اما بعد از گذشت مدتى به دعاى امام چهارم عليه السلام آزاد شد . امام زين العابدين عليه السلام براى کمک به فرزدق مبلغى را که چهل سال مخارج زندگى اش را کافى بود به حضورش فرستاد و فرمود: «لو علمت انک تحتاج الى اکثر من ذلک لاعطيتک؛ [اى فرزدق!] اگر مى دانستم بيش از چهل سال زنده خواهى بود، بيشتر مى فرستادم .» على بن يونس بياضى مى نويسد: دقيقا بعد از چهل سال از آن تاريخ فرزدق به ديار باقى شتافت و صداقت و کرامت امام چهارم بر همگان روشن شد . (12)
10 . بعثت انبياء در چهل سالگى
در روايت آمده است که اکثر انبياء در چهل سالگى به رسالت مبعوث شده اند . (13) همچنان که رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله نيز در چهل سالگى به رسالت مبعوث گرديد . (14) امام باقر عليه السلام فرمود: «پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله در 63 سالگى از دنيا رفت، که آخر سال دهم هجرت بود . آن حضرت بعد از تولد خويش هنگامى که چهل سالش کامل گرديد، به پيامبرى رسيد و 13 سال ديگر در مکه بود که در 53 سالگى به مدينه هجرت کرد و بعد از ده سال در مدينه به سراى جاويدان منتقل شد .» (15)
11 . حفظ چهل حديث
حضرت رسول صلى الله عليه و آله در زمينه پاسدارى از فرهنگ و معارف اسلام مى فرمايد: «من حفظ من امتى اربعين حديثا مما يحتاجون اليه من امر دينهم بعثه الله يوم القيامة فقيها عالما؛ (16) هر کس از امت من چهل حديث از احاديث دينى مورد نياز جامعه را حفظ کند خداوند متعال او را در روز قيامت به عنوان فقيه و دانشمند محشور خواهد کرد .»براساس همين حديث، دانشمندان بزرگ شيعه تلاش کرده اند که کتابهايى را به نامهاى الاربعين و چهل حديث از خود به يادگار بگذارند تا شايد مشمول اين کلام نورانى رسول گرامى اسلام بشوند، نظير: اربعين شيخ بهائى، اربعين شهيد اول، اربعين مجلسى دوم، اربعين جامى و چهل حديث امام خمينى رحمه الله .
12 . آثار گناه تا چهل روز
آثار گناهانى که انسان مرتکب مى شود تا چهل روز در روح و روان او باقى است . امام صادق عليه السلام فرمود: «لا تقبل صلاة شارب الخمر اربعين يوما الا ان يتوب؛ (17) کسى که از شراب و مسکرات حرام استفاده کند تا چهل روز نمازش پذيرفته نمى شود، مگر اينکه حقيقتا توبه کند .»
13 . اصلاح تا چهل سالگى
اساسا افراد سعادتمند و کسانى که به دنبال خوشبختى و کمال هستند تا سن چهل سالگى در اعمال و رفتارشان نشانه هاى اصلاح پيدا مى شود؛ اما اگر تا سن چهل سالگى تغييراتى در رفتارهاى زشت و ناپسند آنان ايجاد نگردد، بعد از آن اصلاح آنان مشکل خواهد بود . رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله در اين زمينه به مسلمانان هشدار داده و فرموده است: «اذا بلغ الرجل اربعين سنة ولم يغلب خيره شره قبل الشيطان بين عينيه وقال: هذا وجه لايفلح؛ (18) هنگامى که شخص به سن چهل سالگى پا مى گذارد و کارهاى نيک او از اعمال زشتش بيشتر نباشد، شيطان پيشانى او را بوسيده، مى گويد: اين چهره اى است که ديگر روى سعادت و خوشبختى را نخواهد ديد .» و در حديث ديگرى آن حضرت افراد چهل ساله اى را که به سوى صلاح گام برنمى دارند از دوزخيان به شمار مى آورد و مى فرمايد: «فرد چهل ساله اى که در انديشه کارهاى نيک نباشد، براى ورود به آتش جهنم خود را آماده کند که نجات او مشکل است .» (19)
14 . هشدار به چهل ساله ها!
امام زين العابدين عليه السلام فرمود: «اذا بلغ الرجل اربعين سنة نادى مناد من السماء دنا الرحيل فاعد زادا ولقد کان فيما مضى اذا اتت على الرجل اربعون سنة حاسب نفسه؛ (20) هرگاه شخصى به سن چهل سالگى برسد فرشته اى از سوى خداوند در آسمان ندا مى دهد که هنگام سفر نزديک است، زاد و توشه سفر را مهيا کن و در گذشته هنگامى که فردى به چهل سالگى مى رسيد، با نفس خود محاسبه مى کرد .»و از رسول گرامى اسلام نقل است که «خداوند فرشته اى را مامور کرده است تا در هر شب صدا بزند: «يا ابناء الاربعين ماذا اعددتم للقاء ربکم؛ (21) اى کسانى که چهلمين بهار عمر خود را سپرى مى کنيد! براى ملاقات با پروردگارتان چه چيزى آماده کرده ايد [و چه پاسخى داريد] ؟!»
15 . تغذيه و اربعين
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمود: «من ترک اللحم اربعين صباحا ساء خلقه؛ (22) هر کس چهل روز از خوردن گوشت خوددارى کند، اخلاقش بد خواهد شد .»
16 . چهل نفر هسته اوليه
زمانى که برخى از ياران امام حسن مجتبى عليه السلام از وى درخواست کردند که در مقابل ظلم و ستم زمامداران جور به ويژه معاويه قيام و مبارزه نمايد، امام حسن عليه السلام فرمود: «لى اسوة بجدى رسول الله حين عبدالله سرا وهو يومئذ فى تسعة وثلاثين رجلا فلما اکمل الله له الاربعين صاروا فى عدة واظهروا امر الله فلو کان معى عدتهم جاهدت فى الله حق جهاده؛ (23) الگوى من در رهبرى امت، جدم رسول خدا صلى الله عليه و آله است، آن حضرت تا زمانى که تعداد يارانش به سى و نه نفر رسيده بود، مخفيانه و غيرعلنى خدا را عبادت مى کرد [و به مبارزه و تبليغ علنى روى نياورد] ؛ اما از موقعى که خداوند متعال تعداد مسلمانان را به چهل نفر رساند، [تبليغ] دين خدا را آشکار کردند و اگر با من هم به تعداد آنها باشد، در راه خدا به جهاد و مبارزه شايسته دست مى زنم .»
17 . دريغ از چهل ياور راستين!
على عليه السلام نيز با شکايت از مظلوميت و غربت خويش فرمود: «من بارها از مردم يارى خواستم اما به غير از چهار نفر – زبير، سلمان، ابوذر و مقداد – کسى جواب مثبت به من نداد .» سپس افزود: «لو کنت وجدت يوم بويع (اخوتيم) اربعين رجلا مطيعين لجاهدتهم؛ (24) اگر من در روز بيعت چهل ياور گوش به فرمان [و راستين] داشتم، با آنان مقابله و مجاهده مى کردم .»
18 . حقوق همسايه
رسول گرامى اسلام به منظور سالم سازى و ايجاد روحيه اعتماد و اطمينان به همديگر و همچنين تقويت وحدت و انس و الفت در جامعه اسلامى درباره حدود همسايگى و رعايت حقوق آنان مى فرمايد: «کل اربعين دارا جيران من بين يديه ومن خلفه وعن يمينه وعن شماله؛ (25) تا چهل خانه از چهار سوى منزل يک مسلمان، از روبه رو، پشت سر، از سمت راست و از سمت چپ، همسايه يک مسلمان به شمار مى آيد .»پيامبر صلى الله عليه و آله ضمن بيان اين پيام حکيمانه، به حضرت على عليه السلام و سلمان و ابوذر و مقداد دستور داد که در ميان مسلمانان ندا دهند که اى مردم! اين حدود همسايگى است و: «انه لاايمان لمن لم يامن جاره بوائقه؛ (26) کسانى که همسايگانشان از شر و آزار آنان در امان نيستند، ايمان ندارند .»
19 . مهلت تا چهل روز
برخى از مسلمانان که در رعايت مسائل دينى و حفظ ناموس خود اهل تسامح و تساهل هستند، مورد خشم و غضب الهى قرار مى گيرند و خداوند متعال به آنان چهل روز مهلت مى دهد که خود و خانواده هايشان را اصلاح کنند و در صورت ادامه سهل انگارى و بى تفاوتى چشم و قلبشان وارونه شده و از ديدن حقيقت ناتوان مى گردند . رسول اکرم صلى الله عليه و آله فرمود: هرگاه مردى در محيط خانواده خود عمل ناپسند و زشتى را مشاهده کند و در مورد آن حساسيت و غيرت دينى از خود نشان ندهد و اعضاء خانواده اش را از ارتکاب گناه و معصيت باز ندارد و در صدد اصلاح برنيايد، خداوند متعال پرنده اى سفيد را مامور مى کند که چهل صبح بر در خانه وى پرهايش را بگسترد و هنگام ورود و خروج آن مرد مسامحه کار، بگويد: اصلاح کن! اصلاح کن! غيرت داشته باش! غيرت داشته باش! اگر خانواده اش را اصلاح کرد که چه بهتر وگرنه آن پرنده سفيد بالهايش را به چشمهاى او مى کشد و بعد از آن او وارونه مى بيند؛ يعنى خوبيها را خوب نمى بيند و بديها را بد نمى بيند .» (27)
20 . بهداشت فرزندان
پيامبر بزرگوار اسلام صلى الله عليه و آله با اشاره به لزوم ختنه کردن نوزادان پسر مى فرمايد: «اختنوا اولادکم يوم السابع فانه اطهر واسرع لنبات اللحم فقال ان الارض تنجس ببول الاغلف اربعين يوما؛ (28) نوزادان خود را در روز هفتم ختنه کنيد، اين عمل براى پاکيزگى و سلامت و رشد آنان تاثير فراوان دارد و زمين از بول فردى که ختنه نشده تا چهل روز آلوده مى ماند .»
21 . تسبيح حيوانات
امام صادق عليه السلام فرمود: «حضرت داوود عليه السلام در يکى از شبها با حال خوشى زبور را تلاوت مى کرد و از حالات معنوى خود لذت مى برد . آن شب به نظرش آمد که شب زنده دارى خوبى داشته است و از اين جهت شگفت زده شد . در آن حال قورباغه اى از زير صخره اى از سوى خداوند متعال به سخن آمد و گفت: «يا داود تعجبت من سهرک ليلة وانى لتحت هذه الصخرة منذ اربعين سنة ماجف لسانى عن ذکر الله تعالي؛ (29) اى داوود! آيا از شب زنده دارى ات به شگفت آمده اي؟ من چهل سال است که در زير اين صخره زبانم به ذکر الهى مترنم است .»
22 . کرامت نام حضرت محمد صلى الله عليه و آله
حضرت على عليه السلام – در ضمن روايتى طولانى در منقبت حضرت خاتم الانبياء صلى الله عليه و آله – فرمود: «روزى يکى از علماء يهود به حضور پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و سؤالات متعددى از آن حضرت پرسيد و پاسخهاى وافى دريافت کرد و مسلمان شد . سپس الواحى بيرون آورد و در مقابل پيامبر قرار داد و گفت: اين از جمله صفحات توراتى است که به حضرت موسى بن عمران عليه السلام نازل شده است . من فضائل تو را در آنها مى خواندم و شک مى کردم و چهل سال تمام نام تو را پاک مى نمودم؛ اما قسم به آن خدايى که تو را به حق و راستى مبعوث فرموده است، هرگاه نامت را از تورات پاک نمودم، دوباره آن را در آنجا ثبت شده مى يافتم .» (30)
23 . اربعين در قرآن
در برخى از آيات قرآن به واژه «اربعين» اشاره شده است، مثل: فرازى از قصه حضرت موسى عليه السلام که مى فرمايد: «واذ واعدنا موسى اربعين ليلة» ؛ (31) «[به ياد آوريد] آن هنگامى را که با موسى عليه السلام (براى يافتن پيامهاى آسماني) چهل شب وعده قرار گذاشتيم .»نيز مى فرمايد: «وواعدنا موسى ثلثين ليلة واتممناها بعشر فتم ميقات ربه اربعين ليلة» ؛ (32) «و ما با موسى سى شب وعده گذاشتيم، سپس آن را با ده شب ديگر تکميل نموديم . به اين ترتيب، ميعاد پروردگارش با چهل شب تمام شد .»قرآن کريم در مورد نافرمانى بنى اسرائيل از حضرت موسى عليه السلام و سرپيچى آنان از دستورات الهى و مجازات آن گروه از يهوديان با چهل سال سرگردانى، مى فرمايد: «فانها محرمة عليهم اربعين سنة يتيهون فى الارض فلا تاس على القوم الفاسقين» (33) ؛ «اين سرزمين مقدس تا چهل سال بر آنها ممنوع خواهد بود و آنان همواره در مدت چهل سال در اين بيابان سرگردان هستند، پس تو درباره سرنوشت اين جمعيت گناهکار ناراحت نباش!»
24 . مجاهد دار به دوش
دعبل بن على خزاعى، از شاعران متعهد و شجاع اهل بيت عليهم السلام است که از دست مبارک حضرت رضا عليه السلام به کسب مدال افتخار و عطاياى مادى و معنوى نائل شد . او وصيت کرد قصيده معروف خود به نام «مدارس آيات» را – که مورد تاييد اهل بيت عليهم السلام قرار گرفت – در کفنش بنويسند . زبان گوياى وى آن چنان برنده بود که حکمرانان ستمگر را به هراس مى انداخت .ابن مدبر مى گويد: «روزى به دعبل گفتم: من مردى بى باک و با شهامت مثل تو نديده ام که اين چنين بى پروا در اشعار خود به زمامداران ستمگرى، مثل مامون مى تازى و حقائق را در قالب شعرهاى گويا و بليغ به گوش مردم مى رسانى . دعبل در مقابل هشدار ابن مدبر، با صلابت خاصى که از عشق او به اهل بيت عليهم السلام ريشه مى گرفت، چنين گفت: «يا ابا اسحاق! انى احمل خشبتى مذ اربعين سنة ولا اجد من يصلبنى عليها؛ (34) اى ابا اسحاق! من چوبه دار خودم را چهل سال است که با خود حمل مى کنم، اما هنوز کسى را نيافته ام که مرا بر آن بياويزد .»
شيعه يعنى دعبل چشم انتظارمى کشد بر دوش خود چل سال دارشيعه يعنى همچو امثال کميلسر نهد بر خاک پاى اهل بيت
25 . ارزش عدالت گسترى
امام موسى بن جعفر عليه السلام در تفسير آيه «يحيى الارض بعد موتها» فرمود: «خداوند زمين را با قطرات باران احياء نمى کند، بلکه با مردان عدالت گستر زنده مى گرداند … و اين عمل از منافع مادى چهل روز باران بهتر و پربارتر است .» (35)
26 . هشدار به محتکران!
امام صادق عليه السلام به تاجرانى که براى منافع مادى خود اجناس مورد نياز مردم را انبار کرده، با قيمتهاى گزاف مى فروشند، شديدا هشدار مى دهد و مى فرمايد: «الحکرة فى الخصب اربعون يوما وفى الشدة والبلاء ثلاثة ايام فمازاد على الاربعين يوما فى الخصب فصاحبه ملعون ومازاد على ثلاثة ايام فى العسرة فصاحبه ملعون؛ (36) مدت احتکار جنسهاى مورد نياز مردم در روزگار فراوانى، چهل روز است و در روزهاى سخت فقط سه روز . اگر بازرگانى در ايام فراوانى جنس، بيش از چهل روز و در هنگام دشوارى بيش از سه روز انبار کند، لعنت خدا بر او باد .»
27 . چله نشينى براى حاجت
مولاى متقيان على عليه السلام فرمود: «خداوند متعال به حضرت داوود وحى کرد: «انک نعم العبد لولا انک تاکل من بيت المال ولا تعمل بيدک شيئا» ؛ «اى داوود! اگر از بيت المال تغذيه نمى کردى و از دست رنج خودت امرار معاش مى نمودى، چقدر بنده خوبى بودي!»حضرت داوود چهل صبح با ناله و زارى به درگاه احديت استغاثه کرد و از خداوند خواست تا مشکل او را رفع نمايد . خداوند متعال نيز مقدمات آهنگرى را در اختيار او گذاشت . به اين ترتيب، حضرت داوود، به کار زره سازى پرداخت . او هر روز يک زره مى ساخت و به هزار درهم مى فروخت تا اينکه با ساختن سيصد و شصت زره که به مبلغ سيصد و شصت هزار درهم فروخت، سرمايه اى به دست آورد و از بيت المال بى نياز شد .» (37)
28 . زيارت اربعين از نشانه هاى ايمان و تشيع
امام حسن عسکرى عليه السلام فرمود: «علامات المؤمنين خمس: صلاة الاحدى والخمسين وزيارة الاربعين والتختم فى اليمين وتعفيرالجبين والجهر ببسم الله الرحمن الرحيم؛ (38) نشانه هاى مؤمنان (شيعيان) پنچ چيز است: خواندن پنجاه و يک رکعت نماز در هر روز (17 رکعت واجب و 34 رکعت نافله)، زيارت اربعين امام حسين عليه السلام، داشتن انگشتر در دست راست، و ساييدن پيشانى به خاک، و بلند خواندن بسم الله الرحمن الرحيم در نمازها .»
29 . چهل روز گريه بر امام حسين عليه السلام
امام صادق عليه السلام در روايتى به بيان گريه موجودات عالم بر سالار شهيدان پرداخته، به زراره مى فرمايد: «يا زرارة! ان السماء بکت على الحسين عليه السلام اربعين صباحا بالدم وان الارض بکت اربعين صباحا بالسواد و ان الشمس بکت اربعين صباحا بالکسوف والحمرة … وان الملائکة بکت اربعين صباحا على الحسين عليه السلام؛ (39) اى زراره! آسمان چهل روز بر حسين عليه السلام خون گريه کرد و زمين چهل روز براى عزاى آن حضرت گريست به تيره و تار شدن و خورشيد با کسوف و سرخى خود چهل روز گريست … و ملائکه الهى براى آن حضرت چهل روز گريستند .»
30 . فرازى از زيارت اربعين
صفوان بن مهران جمال مى گويد: مولايم حضرت صادق عليه السلام زيارت اربعين را به من آموخت و فرمود: «در روز اربعين جدم حسين عليه السلام را اين چنين زيارت کن: السلام على ولى الله وحبيبه …» در بخشى از آن زيارت که با مضامين عالى عرفانى و معنوى بيان شده است، چنين مى خوانيم: «وبذل مهجته فيک ليستنقذ عبادک من الجهالة وحيرة الضلالة؛ (40) [خداوندا! من شهادت مى دهم که] حضرت حسين عليه السلام جان را در راه تو تقديم کرد تا بندگان تو را از جهالت و بى خبرى رها سازد و از حيرت و سرگردانى و گمراهى نجات دهد .»
——————————————–پى نوشت ها :

1) من لايحضره الفقيه، ج 1، ص 166، ح 472؛ مستدرک سفينة البحار، ج 4، ص 64 .2) مستدرک الوسائل، ج 2، ص 471 .3) الکافى، ج 2، ص 509، ح 5 .4) بحارالانوار، ج 90، ص 389 .5) کشف الغطاء، ج 1، ص 246 .6) الکافى، ج 2، ص 487 .7) همان، ج 3، ص 174، ح 1 .8) احقاف/15 .9) عيون اخبار الرضا عليه السلام، ج 1، ص 74، ح 321 .10) الخصال، ج 2، ص 541، ح 14 .11) مکارم الاخلاق، ص 465 .12) الصراط المستقيم، ج 2، ص 181 .13) بحارالانوار، ج 13، ص 50 .14) تاريخ يعقوبى، ج 2، ص 22 .15) کشف الغمه، ج 1، ص 14 .16) الخصال، ج 2، ص 541، ح 15 .17) مستدرک الوسائل، ج 17، ص 57 .18) مشکاة الانوار، ص 295 .19) همان .20) مستدرک الوسائل، ج 12، ص 156؛ مجموعه ورام، ج 1، ص 35 .21) مستدرک الوسائل، ج 12، ص 157 .22) همان، ج 16، ص 305 .23) مستدرک الوسائل، ج 11، ص 77 .24) همان، ص 74 .25) وسائل الشيعة، ج 12، ص 132 .26) مستدرک الوسائل، ج 8، ص 431 .27) الجعفريات، شيخ صدوق، ص 89 .28) مکارم الاخلاق، ص 230 .29) بحارالانوار، ج 61، ص 50 .30) الخصال، ج 2، ص 356 .31) بقره/51 .32) اعراف/141 .33) مائده/26 .34) العدد القويه، ص 292 .35) تهذيب الاحکام، ج 10، ص 146 .36) الکافى، ج 5، ص 165 .37) وسائل الشيعه، ج 17، ص 37 .38) مصباح المتهجد، ص 787 .39) مستدرک الوسائل، ج 10، ص 314، با تلخيص .40) تهذيب الاحکام، ج 6، ص 113 .

منبع : نشريه مبلغان، فروردين 1383، شماره 52