اهلبيت ^ وسيله آمرزش گناهان
بحث توسل به اولياى الهى بحث مفصلى است كه مجالى ديگر مىطلبد، ولى به عنوان يك بحث كلى مىتوان گفت كه توسل به اولياء اگر با اين انگيزه و ديدگاه ملاحظه شود كه آنها در برابر خداوند از خود داراى استقلال هستند و مىتوانند بدون اجازه خداوند در عالم تصرف كنند و كارى انجام دهند، اين انديشه، بدون ترديد، انديشهاى شركآلود است و صاحب اين انديشه مشرك خواهد بود، ولى اگر توسل به اولياء با اين انگيزه و هدف انجام گيرد كه اينان مقربان درگاه خداوند هستند و خود خداوند دستور داده است كه براى سلوك راهش وسيلهاى انتخاب كنند و وسيله را نيز خداوند معين كرده است و اين گروه نيز در برابر خداوند استقلالى ندارند و كارى از آنان ساخته نيست، بلكه اگر كارى انجام مىدهند با اذن و اجازه خداوند است و اين گروه واسطة فيض خداوند هستند، اين انديشه نه تنها با توحيد افعالى منافاتى ندارد، بلكه عين توحيد افعالى است.
خداوند در آيهاى دستور داده است كه بندگان براى تقرب به خدا وسيلهاى انتخاب كنند:
{يا أَيُّها الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الوَسِـيلَةَ وَجاهِدُوا فِي سَبِـيلِهِ لَعَلَّـكُمْ تُفْلِحُونَ}([1])
«اى مؤمنان خدا را در نظر بگيريد و برای رسیدن به تقرب او راهی را برگزینید و در راهش جهاد كنيد؛ شايد رستگار شويد».
زمخشرى مىنویسد:
«الوسيلة كلّ ما يتوسّل به ان يتقرّب من قرابة او صنيعة او غير ذلك.»([2])
«وسيله هر چيزى است كه با آن به ديگرى نزديك مىشوند؛ اعم از نسبت خانوادگى، كار و تلاش و يا جز اين دو».
خداوند در آياتى نه تنها به صراحت توسل به اولياء خويش را تجويز كرده، بلكه دستور مىدهد كه مردم بايد از پيامبر به عنوان اين كه نماينده خداوند است، اطاعت كنند و اگر مسلمانان گناه كردند و استغفار كنند و نزد پيامبر بيايند و پيامبر را واسطه قرار دهند و پيامبر براى آنان طلب آمرزش كند، خداوند آنان را مىآمرزد.
به اين آيه توجه كنيد:
{وَما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاّ لِـيُطاعَ بِإِذْنِ اللّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُول لَوَجَدُوا اللّهَ تَوّاباً رَحِـيماً}([3])
ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم مگر به اين منظور كه به امر خداوند فرمانش را اطاعت كنند و اگر آنان هنگامى كه به خود ستم كردند، نزد تو مىآمدند و از خداوند طلب آمرزش مىكردند و پيامبر برايشان طلب آمرزش مىكرد، خدا را توبهپذير و مهربان مىيافتند.
توسل به اولياى خداوند به زمان حيات آنان اختصاص ندارد؛ زيرا توسل به جسم ولىّ نيست، بلكه توسل به روح ولىّ است كه تكامل يافته است و نزد خداوند قرب و منزلت دارد. اين ويژگى مختص به حيات آنان نيست. برداشت صحابه رسول خدا | نيز چنين بود كه بعد از مرگ رسول خدا | نيز به او متوسل شدند. به اين جريان توجه كنيد:
«عن علىّ قدم علينا اعرابى بعد ما دفنّا رسولاللّه| بثلاثة ايام، فرمى بنفسه على قبر رسول اللّه | و حثا على رأسه من ترابه، فقال: قلت يا رسول اللّه فسمعنا قولك وعيت عن اللّه فوعينا عنك و كان فيما انزل اللّه عليك و لو انهم اذ ظلموا انفسهم و قد ظلمت نفسى و جئتك لتستغفر لى. فنودى من القبر انه قد غفرلك.»([4])
على × فرمود: سه روز پس از دفن پيامبر | يك روستايى آمد و خود را روى قبر پيامبر | انداخت و خاك قبر را بر سرش میريخت و مىگفت: اى رسولخدا! | تو دستور دادى و ما دستورات تو را شنيديم. تو از خدا فراگرفتى و ما هم از تو فراگرفتيم و از جمله چيزهايى كه از طرف خداوند بر تو نازل شد، اين آيه بود (و آيه را خواند) و من به خودم ظلم كردم كه گناه كردم. پيش تو آمدم تا برايم استغفار كنى. در همين حال صدايى از طرف قبر برآمد كه خداوند تو را آمرزيده است.
بايد توجه داشت كه عبادت آن نيست كه بنده بپسندد و خوشايند او باشد، بلكه عبادت آن است كه مولا دستور داده است و بنده مأمور است همان طور و با همان كيفيت زمانى و مكانى و… – كه مولا دستور داده است – انجام دهد و اگر غير از اين را انجام دهد، نه تنها اين اعمال او عبادت و تسليم خداوند بودن نيست، بلكه استهزا و تمسخر خداوند و احكام الهى خواهد بود.
اين نكته به امت اسلامى اختصاص ندارد بلكه در امتهاى گذشته نيز چنين بوده است؛ به عنوان مثال، امت موسى × كه مشهور به قوم بنىاسرائيل شدهاند، براى آمرزش گناهان مأمور شدند از درى خاص وارد شوند و جملات خاصى را بگويند، ولى آنان اين دستور خداوند را كه توسط حضرت موسى × ابلاغ شده بود به تمسخر گرفتند؛ در نتيجه به عذاب الهى گرفتار شدند.
به اين آيات توجه كنيد:
{وَ إِذ قُلْنا ادْخُلُوا هـذِهِ القَرْيَةَ فَـكُلُوا مِنْها حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَداً وَادْخُلُوا البابَ سُجَّداً وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَـكُمْ خَطاياكُمْ وَسَنَزِيدُ الُمحْسِنِـين * فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلاً غَيْرَ الَّذِي قِـيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنا عَلى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ.}([5])
آنگاه گفتيم به اين شهر درآييد و هر چه خواستيد از نعمتهاى آن به فراوانى بخوريد و با خضوع و خشوع از در وارد شويد و بگوييد: گناهان ما را فرو ريز تا از خطاى شما درگذريم و پاداش بيشترى به نيكوكاران دهيم اما ستمگران سخنى را كه به آنان گفته شده بود، تغيير دادند و ما هم در مقابل نافرمانىِ ستمكاران عذابى از آسمان فرستاديم.
همانطور كه ملاحظه مىكنيد، بنىاسرائيل مأمور بودند تا از درى خاص با خضوع و خشوع وارد شوند و بگويند: «حطّة»، تا گناهان آنان آمرزيده شود. خداوند هم كيفيت ورود مكان و گفتار را به عنوان عبادت مشخص كرده بود و بندگان بايد از همان در با همان آداب وارد شوند، ولى آنان نه تنها با حالت خشوع وارد نشدند، بلكه به زمين نشسته، خيزان خيزان به صورت تمسخر وارد شدند و به جاى اين كه بگويند «حطّه» مىگفتند: «حنطه» – گندم – كه خداوند به جاى آمرزش گناهان بر آنان عذاب نازل كرد و هفتاد هزار نفر از آنان را از بين برد.([6])
رسول خدا | مىفرمايد: اهلبيت من همانند باب حطّه در بنىاسرائيل هستند. خداوند دستور داده است كه براى فهم دين و عمل به دستورات آن و آمرزش گناهان و ارتباط با خداوند و در يك جمله براى اثبات بندگى خود بايد از كانال اهلبيت × وارد شوند كه روايات فراوانى در اين زمينه داريم.
به اين روايت توجه كنيد:
«عن ابى سعيد الخدرى: انّما مثل اهلبيتى فيكم مثل باب حطّة فى بنىاسرائيل من دخله غفر له.»([7])
ابوسعيد مىگوید: رسول خدا | فرمود: جايگاه اهلبيتم در بين امت، همانند جايگاه باب حطّه در بنىاسرائيل است، هركس از آن وارد شود، آمرزيده مىشود.
در منابع اهلسنت در اين زمينه رواياتى داريم كه هر دو ويژگى ياد شده، يعنى تمثيل به كشتى نوح و باب حطّه بنىاسرائيل، از امام على × درباره اهلبيت × نقل شده است.
به اين روايت توجه كنيد:
«عن علىّ بن ابى طالب قال: انّما مثلنا فى هذه الامّة كسفينة نوح و كباب حطّة فى بنىاسرائيل»([8])
امام على × مىفرمايد: جايگاه ما اهلبيت × در بين امت اسلامى همانند جايگاه كشتى نوح و باب حطّه در میان قوم بنىاسرائيل است.
هیچ نظری وجود ندارد