بایسته ها در مقام بیان خطبه غدیر (۳)
کتابشناسی غدیرخم
۱. «الغدیر فی التراث الاسلامی» علامه سید عبدالعزیز طباطبایی؛از شخصیتهای برجسته معاصر که ۱۸۴ عنوان کتاب مستقل را در رابطه با غدیر کتاب شناسی کرده و توانسته بیشتر کتابهای قدما در رابطه با غدیر را شناسایی نماید.
۲. «غدیر در آینه کتاب» جناب آقای محمد انصاری؛دانشمند برجستهای که در رابطه با کتابشناسی اهل بیت (علیهم السلام) زحمات زیادی کشیدهاند. ایشان در این کتاب با ارزش، کتاب شناسی زیبایی از غدیر ارائه داده و ۴۱۴ عنوان کتاب مستقل در رابطه با غدیر معرفی کردهاند.
۳. «عبقات الانوار» میر حامد حسین؛این کتاب ابعاد مختلف غدیر را به زیبایی بیان کرده که اگر شما یک سلسله درس در رابطه با ولایت و غدیر اجرا کنید این کتاب به تنهایی تمام شئون را پاسخگو خواهد بود.
۴. «الغدیر» علامه امینی؛به حق عنایات الهی شامل این مرد بزرگ بوده و آنگونه که در شرح حالش هم نقل میکنند، در موقع نوشتن این کتاب توجّه و عنایات خاصی از طرف حضرت بقیهًْ الله (عج) شامل حال ایشان شده است.عبدالجبار رفاعی مؤلف کتاب «معجم ما کُتِبَ عن الرسول و اهل بیت» کتابهایی را که در رابطه با امامت و ولایت نگاشته شدهاند را شمارش و فهرستبرداری نمودهاند که تعداد آنها ۱۳۰۵۹ جلد بوده است.
غدیر در منابع اهل سنّت
علمای اهل سنّت رویهای بسیار متفاوت در رابطه با غدیر داشتهاند، برخی صادقانه آوردهاند اما به اجمال. بعضی محققانه وارد شدهاند و ابعاد مختلفش را درک کردهاند، اما جاهایی که با مبانی اعتقادیشان سازگار نبوده حذف کردهاند. برخی هم تلاش کردهاند تا آنچه که حقیقت را اثبات میکند، به طور کامل کتمان کنند و پوشیده نگه دارند؛ امّا با همه این مسائل چون غدیر متعلق به تمام مسلمین است و حتی بر اهل سنّت هم تکلیف است که نسبت به آن وظیفه شرعی خود را انجام دهند.شمارش و بررسی دیدگاههای علمای اهل تسنن که واقعه غدیر را ذکر کردهاند؛ از حوصله این نوشتار خارج است امّا به عنوان نمونه برخی را یادآور میشویم.
۱ ـ ابن مغازلی بعد از آن که حدیث غدیر را با سیزده سند نقل کرده است، از قول بعضی از محدثان صحت حدیث را یادآور شده مینویسد: «وَقَد روی حدیث غدیر خم عن رسول الله نحو من مائه نفس منهم العشره وهو حدیث ثابت لا اعرف له علّه، تفرد علی بهذه الفضیله لیس یشرکه فیها أحد»([۱]) حدیث غدیر را یکصد نفر از صحابه رسول خدا (صل الله علیه و آله وسلم) از جمله عشره مبشره نقل کردهاند؛ این حدیث ثابتی است که من نسبت به آن نقصی نمیشناسم. این امتیازی است که تنها علی (علیه السلام) دارای آن است و کسی با او در این امتیاز شریک نیست.
۲ ـ ابوجعفر اسکافی معتزلی دربارهٔ این حدیث مینویسد: «حدیث الغدیر المتواتر بین المسلمین»([۲]) حدیث غدیر بین مسلمانان متواتر است.
۳ ـ جزری شافعی درباره این حدیث مینویسد: «تواتر عن امیرالمؤمنین علی وهو متواتر أیضاً عن النبی’ ورواه الجم الغفیر عن الجم الغفیر ولا عبره بمن حاول تضعیفه ممن لا اطلاع له فی هذا العلم»([۳]) این حدیث از امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) متواتر است، همان طور که از رسول خدا’ نیز به تواتر نقل شده است. گروه زیادی از گروههای دیگر نقل کردهاند و نباید به تلاش عدهای برای تضعیف آن که در علم حدیث تخصصی ندارند، اعتنا کرد.باید توجه داشت که دانشمندان اهل تسنّن نه تنها آن را متواتر میدانستند، بلکه کتابهای بسیاری هم دربارهٔ تواتر آن نوشتهاند که به ذکر چند نمونه اکتفا میکنیم:
۱ ـ شیخ سلیمان حنفی قندوزی صاحب (ینابیع المودهًْ) مینویسد: «حکی ابو المعالی الجوینی الملقّب بامام الحرمین استاذ أبی حامد الغزالی رحمهما الله یتعجب ویقول رأیت مجلدا فی بغداد فی ید صحّاف فیه روایات خبر غدیر خم مکتوباً علیه المجلده الثامنه والعشرون من طرق قوله’ من کنت مولاه فعلی مولاه ویتلوه المجلده التاسعه والعشرون»([۴]) ابو المعالی جوینی ملقب به امام الحرمین که استاد ابو حامد غزالی است ـ که رحمت خدا بر آن دو باد ـ با تعجب حکایت میکند و میگوید در بغداد در دست کتابفروشی کتابی دیدم که درباره روایات حدیث غدیر بود و روی جلد آن نوشته شده بود جلد بیست و هشتم از طریق حدیث «من کنت مولاه فعلی مولاه» و جلد بیست و نهم بعد از آن خواهد آمد.
۲ ـ ذهبی مورخ مشهور اهل تسنّن در شرح حال محمد بن جریر طبری مینویسد: «جمع طرق حدیث غدیر خم فی أربعه اجزاء رأیت شطره فبهرنی سعه روایاته وجزمت بوقوع ذلک»([۵]) محمد بن جریر طبری راویان حدیث غدیر خم را در چهار جلد گردآوری کرده است که من بخشی از آن را دیدهام، با دیدن این کتاب و گستردگی روایات غدیر خم مبهوت شدم و یقین پیدا کردم که چنین حادثهای در تاریخ اسلام از طرف رسول خدا’ اتفاق افتاده است.
۳ ـ حاکم حسکانی صاحب کتاب شواهد التنزیل لقواعد التفصیل مینویسد: «و طرق هذا الحدیث مستقصات فی کتاب دعاء الهداه إلی اداء حق الموالات من تصنیفی فی عشره اجزاء»([۶]) بررسی کامل طرق این حدیث در کتابم به نام دعوت هدایتگران به ادا کردن حق ولایت در ده جلد انجام گرفته است.جمع کثیری از آنان در منابع مختلف اسناد حدیث غدیر را آوردهاند از جمله:
مورّخین: در میان مورخّین اهل سنّت ۲۵ مورّخ واقعه غدیر خم را نقل کردهاند (این تتبّع ناقصی است که ما داشتهایم اگر کسی آستین همت بالا بزند و دقیق بررسی کند منابع بیشتری پیدا خواهد کرد) ازجمله شهرستانی در «ملل و نحل»، یا فعی در «مرأت الجنان»، بلاذری در «انساب الاشراف» و… .محدّثین: از محدثین معروف آنها ۲۷ نفر واقعه غدیر را نقل کردهاند، (اینکه میگوئیم ۲۷ نفر معنایش این نیست که ۲۷ راوی دارد بلکه هر نفر از اینها گاهی از چند طریق و از طرق مختلف بررسی کردهاند) از جمله حاکم در «مستدرک» جزء ۳ ص ۱۰۹، خوارزمی در «مناقب»، هیثمی در «مجمع الزوائد»، احمد حنبل امام حنبلیها در «مسند» جزء ۴ ص ۲۸۱ و ۳۷۲، و «صحیح ترمذی»، ج ۳، ص ۲۹۸.مفسرّین: ۱۳ نفر از مفسرّین واقعه غدیر خم را در تفسیرهایشان نقل کردهاند از جمله طبری در تفسیرش، واحدی در «اسباب النزول»، فخر رازی در «تفسیر کبیر»، ج ۳، ص ۶۳۶؛ سیوطی در تفسیرش، «درّالمنثور»، ج ۲، ص ۲۵۹.کلامیون و علمای علم عقاید: حدود ۱۰ نفر از متکلمین آنها با اینکه قصدشان این است که حقانیت خودشان را ثابت کنند؛ اما در حدیث غدیرخم کمرشان شکسته و معترف شدهاند از جمله: قاضی ابوبکر باقلانی در «التمهید فی اصول الدین»، و جرجانی در «شرح مواقف» و… .لغویون: اکثر قریب به اتفاق لغویون اهل سنّت این واقعه را نقل کردهاند و یکی از دلایلش این است که اینها در مباحث کلامی و مباحث دیگر عقیدتی زیاد وارد و صاحب نظر نبودند. به همین دلیل آنجا که از کلماتی مانند: «غدیر»، «خم»، «مولی»، «ولی»،… صحبت کردهاند این قضیه را آوردهاند از جمله ابن اثیر در «النهایهًْ»، زبیدی حنفی در «تاج العروس».امید آنکه تمام امت اسلام با تمسک به آیات قرآن و سیره و سنّت رسول (صل الله علیه و آله وسلم) و اهل بیت (علیهم السلام) از تعصب و عناد، دست برداشته و به حقانیت اسلام اصیل و بیانحراف و مکتب الهی اهل بیت (علیهم السلام) اعتراف نمایند. بدیهی است که در آن صورت سعادت حقیقی دنیا و آخرت، رستگاری جاودان و عظمت امت اسلام به دست خواهد آمد.
بیان ارزش فوقالعاده عید غدیر
مسلمانان پس از هر موفقیتی بزرگ آن روز موفق و مبارک را عید میگیرند مانند عید مبعث حضرت رسول (صل الله علیه و آله وسلم) ، عید فطر که موفقیت در عبادت و بندگی است، عید قربان که موفقیت در اطاعت خداوند و دل کندن از تعلقات دنیا برای قرب به پروردگار یگانه است، عید غدیر که موفقیت در ابلاغ رسالت و نصب ولایت و اتمام نعمت و اکمال دین و رضایت خداوند به جاودانگی و پیوستگی دین اسلام برای همیشه تاریخ است. پیامبر اعظم (صل الله علیه و آله وسلم) فرمود: روز عید غدیرخم بهترین اعیاد امت من و همان روزی است که خداوند به من دستور داد، تا برادرم علی بن ابیطالب را برای رهبری امتم منصوب نمایم… «قسم به خدایی که مرا به پیامبری مبعوث کرد و بر همه خلایق برگزید، من علی (علیه السلام) را در زمین منصوب ننمودم تا خداوند او را در آسمانها معرفی کرد و ولایت او را بر ملائکه واجب نمود». ([۷])
منابع
[۱]) مناقب ابن مغازلی، ص ۲۷.[۲]) المعیار والموازنه، ص ۲۱۰.[۳]) اسنی المطالب فی مناقب علی بن ابی طالب، ص ۴۸.[۴]) ینابیع المودهًْ، الباب الرابع، ص ۳۶.[۵]) سیر اعلام النبلاء، ج ۱۴، ص ۲۷۷.[۶]) شواهد التنزیل لقواعد التفصیل، ج ۱، ص ۲۵۲.[۷]) بحارالانوار، ج ۳۷، ص ۱۰۹.
برگرفته از کتاب “بایسته ها در مقام بیان خطبه ی غدیر” نوشته ی علی انصاری بویر احمدی
اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی
هیچ نظری وجود ندارد