تکرار روایات فضائل اهل بیت در صحیح بخاری

(این که در کتابهای صحیح اهل سنت تعداد کمی روایت در مورد فضائل اهل بیت وجود دارد یک بحث است و اینکه از همین تعداد کم بسیاری از آنها تکراری هستند یک بحث دیگر و لذا می توان گفت با حذف روایات تکراری ؛ روایات فضائل اهل بیت از چیزی که در ابتدا دیده می شود هم کمتر است)
باید گفت که بیشترین تکرارِ روایات فضائل، در صحیح بخاری آمده است. برای نمونه چند روایت را بررسی می‌کنیم؛
الف ـ تکرار روایت
«قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: لأعطین الرایه أو لیأخذن الرایه غدا رجلا یحبه الله و رسوله أو قال یحب الله ورسوله یفتح الله علیه فإذا نحن بعلی وما نرجوه فقالوا هذا علی فأعطاه رسول الله صلی الله علیه وسلم ففتح الله علیه»([2])
بخاری این روایت را در مناقب امام(علیه السلام) به شماره‌های ۳۷۰۱ و ۳۷۰۲ آورده است؛ همچنین این روایات در همه جای این کتاب به چشم می‌خورد.([۳])
در کل هفت بار این روایت تکرار شده است. روشن است که باید این هفت روایت را تنها یک روایت به شمار آورد.
ب ـ تکرار روایت
«ان عائشه قالت: لما ثقل النبی صلی الله علیه وسلم واشتد به وجعه استأذن أزواجه فی أن یمرض فی بیتی فأذن له فخرج النبی صلی الله علیه وسلم بین رجلین تخط رجلاه فی الأرض بین عباس ورجل آخر قال عبید الله فأخبرت عبد الله بن عباس فقال: أتدری من الرجل الآخر؟ قلت: لا، قال: هو علی».([4])
و روایت
«حدثنا إبراهیم‌بن موسی قال أخبرنا هشام‌بن یوسف عن معمر عن الزهری قال أخبرنی عبیدالله بن عبد الله قال قالت عائشه: لما ثقل النبی صلی الله علیه وسلم واشتد وجعه استأذن أزواجه ان یمرض فی بیتی فأذن له فخرج بین رجلین تخط رجلاه الأرض وکان بین العباس ورجل آخر، قال عبیدالله‌بن عبدالله: فذکرت ذلک لابن عباس ما قالت عائشه فقال لی: وهل تدری من الرجل الذی لم تسم عائشه؟ قلت: لا، قال: هو علی بن أبی طالب».([5])
این روایت برای نخستین بار به شماره‌ی ۱۹۸ در صحیح نقل شده است. مضمون روایت این است که پیامبر(صل الله علیه و آله) در زمان بیماری خود، گاهی که از خانه بیرون می‌شد، به عباس و حضرت علی(علیه السلام) تکیه داده بود و عایشه در نقل این داستان نام علی(علیه السلام) را پنهان می‌کرد؛ ولی ابن عباس برای مردم می‌گفت که: «هو علیّ».
این روایت به شماره‌های: ۶۶۵، ۶۸۷، ۲۵۸۸، ۴۴۴۲ و ۵۷۱۴ تکرار شده است و این شش روایت را باید تنها یک روایت به شمار آورد.
ج ـ تکرار روایت
«… فقال النبی صلی الله علیه وسلم أین ابن عمک قالت فی المسجد فخرج إلیه فوجد رداءه قد سقط عن ظهره وخلص التراب إلی ظهره فجعل یمسح التراب عن ظهره فیقول: اجلس یا أبا تراب مرتین»([6])
این روایت یکبار در مناقب امام(علیه السلام) به شماره‌ی ۳۷۰۳ آمده و در جاهای دیگر به شماره‌های ۴۴۱، ۶۲۰۴ و ۶۲۸۰ تکرار شده که یک روایت بیشتر نیست.
د ـ تکرار روایت
«ان رسول الله صلی الله علیه وسلم قال: فاطمه بضعه منی فمن أغضبها أغضبنی»([7])
این روایت نیز به دفعات تکرار شده؛ دو بار در مناقب به شماره ۳۷۱۴ و ۳۷۶۷ و سه بار دیگر در جاهای گوناگون به شماره ۳۱۱۰، ۳۷۲۹ و ۵۲۳۰؛ که این پنج روایت نیز یک روایت بیشتر نیست.
ه ـ تکرار روایت
«قال النبی(صل الله علیه و آله): فاطمه سیده نساء اهل الجنهّ…»:
دو بار در مناقب بی‌شماره، و در جاهای دیگر به شماره‌های: ۳۶۲۴، ۶۲۸۵ و ۶۲۸۶ آمده، که همگی یک روایت به شمار می‌آید.
و ـ تکرار روایت
«رأیت رسول الله صلی الله علیه وسلم علی المنبر والحسن ابن علی إلی جنبه وهو یقبل علی الناس مره وعلیه أخری ویقول: إن ابنی هذا سید ولعل الله ان یصلح به بین فئتین عظیمتین من المسلمین».([8])
این روایت که در فضیلت امام حسن(علیه السلام) است؛ چهار بار و در شماره‌های: ۳۷۴۶، ۲۷۰۴، ۳۶۲۹ و ۷۱۰۹ تکرار شده که همگی یک روایت بیش نیست.
بسیاری دیگر از روایات نیز در صحیح بخاری تکرار شده است که در شمارش آنها، باید مکررات حذف شود؛ روایاتی مانند صلوات بر محمد و آل محمد؛ حرمت صدقه بر آل محمد؛ شباهت امام حسن(علیه السلام) به پیامبر(صل الله علیه و آله)؛ دوست داشتن پیامبر(صل الله علیه و آله) امام حسن و امام حسین‘ را و… .
نکته
نکته‌ای بسیار مهم وجود دارد که نباید از آن غافل بود و آن اینکه در بخش پیشین و در شمارش روایات هر یک از کتابهای ششگانه، روایاتی به چشم می‌خورد که با اینکه یک روایت بیش نبود؛ ولی می‌توان آن را از فضائل چندین نفر دانست. از این رو، این‌گونه روایات چندین بار تکرار شده‌اند. برای نمونه روایات «ارقبوا محمدا فی أهل بیته»، در صحیح بخاری، تحت عنوان «باب مناقب قرابهًْ رسول الله صلی الله علیه و سلم و منقبهًْ فاطمهًْ(سلام الله علیها) بنت النبّی صلی الله علیه و سلم…» آمده است، که در بخش سوّم، یکبار در فضائل اهل‌بیت(علیهم السلام) به صورت کلی و یکبار در فضائل فاطمه(سلام الله علیها)، به شمار آمده است.
نمونه‌ای دیگر و بهتر روایتی است که در ترمذی آمده است:
«…أنّ رسول الله صلی الله علیه و سلم قال لعلیّ وفاطمه والحسن والحسین: أنا حرب لمن حاربتم و سلمٌ لمن سالمتم»([9])
درست است که این، یک روایت بیشتر نیست؛ ولی در بخش سوّم، این روایت چهار بار تکرار شده؛ یک روایت در فضیلت امام امیرالمؤمنین(علیه السلام)، یکی در فضیلت فاطمه(سلام الله علیها)، و نیز در فضیلت امام حسن و امام حسین(علیهم السلام). چرا که هدف ما در بخش سوم، بیان آمار روایات فضائل هر یک از ایشان بود([۱۰]).
 

[۲]) صحیح البخاری، البخاری، ج۴، ص۲۰۷، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ هـ.ق. (محقق)
[۳]) از جمله روایات به شماره‏هاى: ۲۹۴۲، ۳۰۰۹، ۴۲۰۹، ۴۲۱۰، ۲۹۷۵.
[۴]) صحیح البخاری، البخاری، ج۱، ص۵۷، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱هـ.ق.(محقق)
[۵]) صحیح البخاری، البخاری، ج۱، ص۱۶۲، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱هـ.ق.(محقق)
[۶]) صحیح البخاری، البخاری، ج۴، ص۲۰۸، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ هـ.ق.(محقق)
[۷]) همان، ج۴، ص۲۱۰، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ هـ.ق.(محقق)
[۸]) صحیح بخارى، البخارى، ج۳، ص۱۷۰، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ هـ.ق.(محقق)
[۹]) صحیح ترمذى، ح ۳۸۷۰. نسخه دارالکفر، بیروت، ج۵، ص۳۶۰، ح ۳۹۶۲. (محقق)

[۱۰]) یا اینکه روایت «المهدی من ولد فاطمه» که در ابن ماجه آمده، دو بار شمارش شده، یکبار در فضائل مهدى(علیه السلام) و یک بار در فضائل فاطمه‘.
منبع : اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی