در این گزارش، برای بررسی ابعاد تربیتی شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) با کارشناسان به گفتگو نشستیم که در ادامه می خوانید…
برخورد حضرت فاطمه(س) با مسایل منطقی و اندیشمندانه بودمکتب تربیتی حضرت فاطمه(س) مملو از آموزه ها و درسهای انسان ساز است؛ درس اخلاق، درس ایمان و تقوا، درس مبارزه با ظلم، درس دینداری و دین خواهی و درس حرکت آفرینی.دکتر صادق آیینه وند، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس تهران، با بیان اینکه همان طور که سیره پیامبراکرم(ص) برای ما به عنوان الگو و اسوه مطرح است، شخصیت و سیره فاطمه(س) نیز در تمام ابعاد سیاسی، فکری و اخلاقی اش باید برای ما الگو باشد، می گوید: یکی از ابعاد مهم سیره آن بزرگوار، سیره سیاسی ایشان است که البته بهتر است آن را سیره سیاسی اخلاقی بنامیم، به عبارت دیگر، حضرت در اعتراض نسبت به نوع نگاه و انتخاب جامعه (در مسأله خلافت) به مردم گوشزد کردند که اگر شکاف و انحرافی که در جامعه به وجود آمده جبران نشود، عواقبش دامنگیر اسلام و مسلمین خواهد شد. یعنی حضرت زهرا(س) معتقد بودند که اگر جامعه اسلامی این مسؤولیت را از روی دوش خود بردارد، فقط مرتکب خطای سیاسی و اجتماعی نشده، بلکه به خاطر انجام این حرکت نامعقول نسلهای بعدی نیز گرفتار خواهند شد. در واقع، آن بزرگوار به امت اسلامی آموختند که سلامت جامعه باید برایشان بیش از مسایل شخصی اهمیت داشته باشد.وی ادامه می دهد: اگر حضرت زهرا(س) چنین بحثی را مطرح نمی کردند، دیگران به هیچ وجه جرأت و جسارت پرداختن به این قضیه را پس از رسول ا…(ص) نداشتند. بنابراین، وقتی فاطمه زهرا(س) این دریچه جدید را برای فهم مسایل اجتماع گشودند، اصحاب پیامبر(ص) مانند عمار یاسر و ابوذر غفاری و همسر ایشان ام سلمه نیز به تأسی از دختر رسول خدا(ص) به حمایت از علی(ع) برخاستند. پس حضرت زهرا(س) کانون هدایت و روشنگری نسلهای بعد شدند و اگر عمر گرانبارشان دوام بیشتری می یافت، شاید نمی توانستند حق امیرالمؤمنین(ع) را نادیده بگیرند، زیرا خشم و رضایت آن بزرگوار به عنوان تنها یادگار پیامبر(ص) مورد توجه جامعه بود.دکتر آیینه وند اضافه می کند: با وجود این، هیچ گاه آن حضرت از میراث دختر پیامبر بودن خود استفاده نکردند و همیشه می فرمودند: من فاطمه هستم که دارم سخن می گویم، زیرا پیامبر(ص) به ایشان سفارش کرده بودند: تو فقط از طریق اعمال و کردارت می توانی خود را در جامعه نشان دهی؛ یعنی نسبت داشتن با من نباید هیچ نقشی در زندگی و پیشبرد امورت داشته باشد و آن حضرت نیز ثابت کردند که ابعاد شخصیت علمی و دینی ایشان جدا از دختر پیامبر بودنشان است. که این مسأله، درسی برای جامعه آن روز بویژه فرزندان خلفا بود.دکتر ستار عودی، عضو هیأت علمی و مسؤول گروه تاریخ تشیع دانشگاه امام صادق(ع) و عضو هیأت علمی و پژوهشی بنیاد دایرهالمعارف اسلام نیز در همین زمینه اظهار می دارد: حضرت زهرا(س) پس از ماجرای سقیفه با درایت خاصی وارد عمل شدند، به طوری که آن بزرگوار به خانه های تک تک مهاجران و انصار که در واقعه غدیر حضور داشتند، مراجعه کرده و ولایت امیرالمؤمنین(ع) را به آنها یادآوری نمودند و با این اقدام خود وظیفه خود را به عنوان یک فرد آگاه و دیندار نسبت به جامعه به جا آوردند. در واقع آن حضرت از اصلی که خدا و پیامبرش به آن اصرار کرده اند (ولایت) دفاع نمودند و نوع برخورد ایشان کاملاً منطقی، هوشمندانه و آموزنده بود، البته این اقدام حضرت زهرا(س) به خاطر این بود که امیرالمؤمنین(ع) همسر ایشان بودند، بلکه چه بسا اگر رسول خدا(ص) فرد دیگری را به عنوان جانشین تعیین می نمودند آن حضرت نقش سازنده خود را در جامعه ایفا می کردند.
کلاس عالی تربیتخانه حضرت زهرا(س) کلاس عالی تربیت است. کلاسی پر از شور و اخلاص، جو آن سراسر ایمان، پایه های آن حرکت و فضیلت و مقصد آن شهادت آفرینی است.خانه او جایگاه زهد است، به گونه ای که دنیا آنها را نفریبد و مالک وجودشان نگردد. در این خانه، آنچه مهم است و می ارزد، رضای خداست و همه افرادی که در این خانه اند بر این اساس و در مسیر این هدف زندگی می کنند. روح مادرانه فاطمه(س) و عطوفت غم خوارانه اش، سبب پیروزی فرزندان است. فاطمه(س) از این جهت مصداق این سخن پیامبراسلام(ص) است که: “بهترین شما کسانی هستند که نسبت به همسرشان لطیف تر و مهربان تر و نسبت به فرزندانشان رحیم تر باشند”.دکتر عودی با اشاره به اینکه حضرت زهرا(س) در محل نزول وحی و ایستگاه نخست آموزش اسلامی رشد کرد و همسرش شخص دوم اسلام و صاحب ولایت امر است، می گوید: با توجه به این مسأله، عجیب نیست که ایشان در طول عمر بسیار کوتاه خویش، فرزندانی را به بهترین شکل تربیت نمودند.وی می افزاید: حضرت زهرا(س) تربیت را امری تحول برانگیز، سازنده و نجات بخش می داند و معتقد است که رمز پیشرفت و انحطاط فرد و جامعه به نوع تربیت بستگی دارد و به همین جهت خود را وقف زندگی فرزندان و تربیت آنها می کند. ایشان سعی دارد اخلاق اسلامی را به شیوه عملی به فرزندانش بیاموزد؛ اخلاقی که مملو از جرأت، شجاعت، گذشت، ایثار و سخنوری است. در واقع، موفقیت حضرت فاطمه(س) در مسیر مادری باید سرمشقی برای زنان جهان باشد و این مسأله مرهون دیدگاهی است که این بانوی گرامی اسلام با استفاده از اندیشه اسلامی برای خویش اتخاذ کرده است.دکتر مریم حاج عبدالباقی، استاد دانشگاه نیز در مورد شیوه های حضرت زهرا(س) در تربیت فرزندانش اظهار می دارد: حضرت زهرا(س) به فرزندانش درس شجاعت، دفاع از حق پرستش خدا می داد و چهار نکته حساس را به آنان القا می نمود: مانند پدرت شجاع و خداترس باش، خدا را پرستش کن، با افراد کینه توز دوستی نکن، از حق دفاع کن.از سوی دیگر، ایشان علاوه بر اینکه فرزندانش را به رقابت سالم تشویق می کند، از داوری مستقیم پرهیز می نمایند تا مبادا یکی از آنها نسبت به دیگری احساس حسادت کند.حضرت فاطمه(س) از نظر اخلاقی برای عموم جامعه نیز درسهای بسیار آموزنده ای را مطرح می کنند، ایشان در حدیثی فرموده اند: بهترین شما کسی است که بیش از همه شانه هایش را نرم در اختیار مردم قرار دهد (یعنی خدمتگزار مردم باشد) و به زنان احترام بگذارد و شخصیت آنها را حفظ کند.دکتر آیینه وند نیز در این زمینه اظهار می دارد: حضرت زهرا(س) به دلیل تربیت در کانون وحی، الگوگیری از پدر و مادری بزرگوار و همچنین برخورداری از عصمت، فرزندانی مانند حضرت زینب(س) و امام حسین(ع) را تربیت کرد که به عنوان الگو و اسوه در جامعه مطرح هستند.وی می افزاید: این الگوها به عنوان نسل هاشمی، علوی و فاطمی به نسلهای بعدی منتقل شد و حرکتی را به عنوان فاطمه الزهرا و الفاطمیون به وجود آورد. در واقع، فاطمیون به عنوان یک واحد اجتماعی ارزشمند و یک طبقه متفکر و مصلح برای کسانی که خواهان پناهندگی مستحکم برای مبارزه با انحرافها بودند مطرح شد؛ یعنی سیره فاطمی مورد استفاده آنها قرار گرفت و دلیل اصلی این مسأله تأثیرگذاری فرزندان زهرا(س) بود.
لزوم معرفی سیره حضرت زهرا(س)شناخت و معرفی ابعاد وجودی و شخصیتی حضرت زهرا(س) می تواند به عنوان الگویی کامل برای همه انسانها مطرح شود و ناهنجاریهای رفتاری و اجتماعی که جامعه امروز را دچار سردرگمی ساخته، از میان بردارد. اگر چه در کشور ما تاکنون تلاشهای خوبی در این زمینه صورت گرفته، اما ما هنوز با شرایط مطلوب فاصله زیادی داریم.دکتر عودی با اشاره به اینکه کانونهای زیادی در سراسر کشور با نام مبارک حضرت زهرا(س) و با هدف تأسی به روش آن حضرت فعالیت می کنند، می گوید: متأسفانه این مؤسسات نتوانسته اند سیره حضرت فاطمه(س) را عملی کنند؛ حتی کتابهایی هم که در زمینه سیره آن حضرت تألیف شده، نتوانسته اند ابعاد شخصیت والای ایشان را به مردم معرفی کنند. به نظر من، این کانونها و مؤسسات با توجه به ثروت عظیم اطلاعاتی که در مورد سیره حضرت زهرا(س) در اختیار دارند، می توانند در قالب گروهها و طرحهای پژوهشی جوانب مختلف زندگی آن بانوی بزرگوار را مورد بررسی قرار داده و نتایج آن را در دسترس مردم قرار دهند.وی ادامه می دهد: همچنین رسانه های جمعی نقش مهمی در این زمینه دارند زیرا اغلب مردم فرصت ندارند به مطالعه سیره حضرت بپردازند، بنابراین نمایش زندگی آن حضرت در قالب سریال سهم بسیاری در روشنگری اذهان جامعه خواهد داشت.این استاد دانشگاه، دلیل بسیاری از انحرافهای دختران جوان را ناآگاهی و آشنا نبودن آنها با الگوهای دینشان می داند و می گوید: اگر سیره حضرت زهرا(س) در قالب یک درس ۲ واحدی تعلیم و تربیت در مدارس بویژه در مقاطع حساس راهنمایی و دبیرستان تدریس شود، دختران ما به رشد بالایی خواهند رسید.دکتر عبدالباقی نیز اظهار می دارد: متولیان امور دینی و فرهنگی به جای احساس گرایی و نقل مسایل احساس برانگیز از زندگی حضرت فاطمه(س)، تقوا و جامعیت ایشان را به مردم معرفی کنند.دکتر آیینه وند هم با بیان این اینکه سیره آن بزرگوار قابلیت پاسخگویی به نیازهای امروز را دارد، می گوید: جوهر و اصل همان است و ما باید شیوه ها و مکانیسم کار را به اقتضای تحولات جامعه تغییر دهیم و این مسأله بر عهده جامعه شناسان، روانشناسان و علمای تعلیم و تربیت ماست که این اصول را تبیین و کاربردی کرده و به صورت استراتژیک، میان مدت و دراز مدت عملی کنند.٭٭٭ آری، این گوشه ای از سیره حضرت زهرا(س) است و برای رسیدن به سعادت دنیا و آخرت، کافی است در این الگوی انسان ساز که در مکتب وحی و دامان پیامبر(ص) تربیت یافته دقت کنیم و خط مشی او را در پیش گیریم.
هیچ نظری وجود ندارد