دلیل ساده زیستی امامان علیهم السلام با وجود توانگری
خلاصه پرسش
چرا امامان(ع) با وجود اعمال و دعا برای دوری از فقر، مانند فقرا، ساده زندگی میکردند؟
پرسش
اگر روایت داریم که مثلاً فلان سوره یا فلان کار را هرکس بخواند و انجام بدهد، هرگز به فقر دچار نمیشود، پس چرا امام علی(ع) دچار تنگدستی و فقر بودند؟ این دو چگونه جمع میشود؟
پاسخ اجمالی
با توجه به آنکه ائمه اطهار(ع) از منابع درآمدی نسبتاً مناسبی برخوردار بودند، نمیتوان گفت که آنحضرات، فقیر و نیازمند به شمار میآمدند؛[۱] اما با این وجود به دلایلی در استفاده از اموال خود نهایت دقت را میکردند که در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود:
۱٫ همگامی با جامعه: با توجه به اینکه شایسته است زندگی شخصی رهبر جامعه اسلامی در حد پایینترین مردم باشد، آنها نیز زندگی سادهای داشتهاند.[۲]
امام على(ع) در پاسخ به این سؤال که چرا آنحضرت از نعمتهای دنیا کمتر استفاده میکنند، فرمود: «خداوند بر رهبران عادل واجب کرده که زندگى خود را چنان ساده و تنگ بگیرند که تحمل تنگدستی بر فقرا چندان سخت نباشد».[۳]
۲٫ بیاعتنایی به دنیا: امامان(ع) به فقیر نبودن در آخرت میاندیشیدند، لذا توجهی به فقر در دنیا نداشتند. امام صادق(ع) فرمود: «فقر، مرگ سرخ است». پرسیدند: منظورتان نداشتن درهم و دینار است؟ فرمود: «نه، ولی منظورم فقر دینى است».[۴]
همچنین امام علی(ع) در این زمینه میفرماید: «الْفَقْرُ وَ الْغِنَى بَعْدَ الْعَرْضِ عَلَى الله سُبْحَانَه»؛[۵] «درویشى و توانگرى پس از عرضه به پیشگاه خدای پاک و منزّه روشن شوند»؛ یعنى پریشانى و توانگرى دنیا چیزى نیست، عمده پریشانى و توانگرى آخرت است. هرگاه اعمال بر خدا عرضه شود و عمل خیرى نداشته باشد یا کم داشته باشد، او فقیر حقیقى است، و هرکسی اعمال خیر بسیار داشته باشد او ثروتمند حقیقى است.[۶]
امام علی(ع) میفرماید: «اى دنیا! از من دور شو، به طرف من روى آوردهاى، و یا به من اشتیاق پیدا کردهاى، تو نمیتوانى مرا فریب دهى، برو دیگرى را گول بزن که من نیازى به شما ندارم و تو را سه طلاقه گفتهام و رجعتى هم نیست».[۷]
۳٫ مبارزه با نفس: «زید بن وهب» میگوید: گروهی از اهل بصره به حضور امام رسیدند و مردی از رؤسای خوارج به نام «جعده بن نعجه» نگاهی به لباس علی(ع) انداخت و گفت: چه چیز تو را از پوشیدن لباس خوب باز میدارد؟ امام فرمود: «این لباس مرا از کبر و غرور دور میسازد…».[۸]
[۱]. ر.ک: «محل درآمد زندگی پیامبر(ص) بعد از بعثت»، ۵۸۴۱۷؛ «منبع در آمد هزینه زندگی امامان شیعه»، ۲۳۰۶۰٫
[۲]. ر.ک: «ساده زیستی رهبر جامعه اسلامی»، ۹۲۸۵٫
[۳]. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۴۱۰ – ۴۱۱، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
[۴]. همان، ج ۲، ص ۲۶۶٫
[۵]. تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، ص ۸۳، قم، دار الکتاب الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
[۶]. مجلسى، محمد باقر، مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول، محقق، رسولى محلاتى، هاشم، ج ۹، ص ۳۷۶، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
[۷]. ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على، مناقب آل أبیطالب(ع)، ج ۲، ص ۱۰۲، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
[۸]. ثقفى، ابراهیم بن محمد، الغارات، محقق، محدث، جلال الدین، ج ۱، ص ۱۰۷ – ۱۰۸، تهران، انجمن آثار ملى، چاپ اول، ۱۳۹۵ق.
هیچ نظری وجود ندارد