دیدگاه فقهی امام خمینی (ره)

تردیدی نیست كه فقه سنتی، در پرتو دیدگاه فقهی امام راحل – سلام الله علیه – پویایی خود را در جزر و مد، تحولات و نیازمندیهای زمان، به نحو آشكار، نمودار ساخته است كه ذیلا به عنوان تبلوری از تجلی دیدگاه فقهی امام به ذكر برخی از آنها می پردازیم:
1- غالبا در دسته بندی فقهی و ابواب مربوط، بویژه مساءله ولایت فقیه (حكومت اسلامی) و اساسا فقه سیاسی، در ابواب بیع (بیع صغار) از مسائل درجه پنجم به شمار می رفت ولی در دیدگاه فقهی حضرت امام – سلام الله علیه – و تحولی كه او در این باره به وجود آورد، فقه سیاسی و حكومت اسلامی (ولایت فقیه در شمار عبادات بلكه در صدر برترین مسائل عبادی – فقهی اسلام قرار گرفت. حتی بر تمام مسائل اولیه، پرتو افكن می باشد.
در میان فقهای سلف و دیدگاه فقهی آنان، مسائل حكومتی و اساسا حكومت، نظام، سیاست تحت نام (حفظ بیضه اسلام) به عنوان ثانویه مورد ارزیابی قرار می گرفت، لیكن در دیدگاه فقهی امام خمینی – سلام الله علیه – از اهم واجبات و از عناوین اولیه، حتی مقدم بر سایر عناوین اولیه و مقدم بر تمام احكام اسلامی حتی نماز، روزه بوده و اصل و مبنای همه استنباطهای احكام فقهی، منظور گشته است لذا فرمودند:
(حكومت كه شعبه ای از ولایت مطلقه رسول الله صلی الله علیه و آله است، یكی از احكام اولیه اسلام است و مقدم بر تمام احكام فرعیه حتی نماز روزه و حج است. [1]
امام – سلام الله علیه – به مساله حكومت و حفظ نظام امامت، اصالت ویژه ای بخشید و در همین راستا شورایی ویژه در نهاد قانونگذاری كشور به عنوان (مجمع تشخیص مصلحت نظام) در قانون اساسی پیش بینی كرد. [2]
2- امام راحل – سلام الله علیه – به فقه سنتی[3] اهتمام داشت و درباره آن فرمودند: (این جانب معتقد به فقه سنتی و اجتهاد جواهری هستم.) [4]
امام، دو عنصر (زمان و مكان) را در جهت نقش و اهمیت آن دو در استدلالهای فقهی وارد ساخت: و از این خاطر فرمودند (این جانب معتقدم كه زمان و مكان دو عنصر تعیین كننده در اجتهادند) . [5]
بر این اساس، تحولی شگرف در فهم و استنباط احكام الهی پدیدار گشت فی المثل مسائل سیاسی كه در زمان صاحب جواهر، [6] در حدود دویست مساله بود: در پرتو این تحول به چهل هزار مساله خواهد رسید[7] و دخالت عناصر زمان و مكان بدین معنی است كه در استنباط احكام الهی از راه اربعه معروف شرایط اجتماعی و تحولات و نیازمندیهای جامعه و نیز شرایط محیطی و موقعیتهای حساس را باید منظور داشت.

——————————————————————————–
[1]. صحیفه نور، ج 20، ص 173.
[2]. صحیفه، نور ج 20، ص 176. و ج 21، ص 102.
[3]. وصیتنامه امام، بند (ط) .
[4]. صحیفه نور، ج 21، ص 8) و ج 17، ص 205.
[5]. صحیفه نور، ج 21، ص 98. و ج 17، ص 205.
[6]. (جواهر) یكی از كتب معتبر و مشهور فقهی شیعه است.
[7]. مجله حوزه، شماره 37، ص 117.