زندگی امام ابو الحسن علی الرضا ابن موسی الکاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد الباقر بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام هشتمین امام از ائمه اهل بیت صلوات الله علیهم اجمعین امام رضا (علیه السلام) در روز جمعه، یا پنجشنبه ۱۱ ذی حجه یا ذی قعده یا ربیع الاول سال ۱۵۳ یا ۱۴۸ هجری در شهر مدینه پا به دنیا گذاشت. بنابراین تولد آن حضرت مصادف با سال وفات امام صادق (علیه السلام) بوده یا پنجسال پس از درگذشت آن حضرت رخ داده است. همچنین وفات آن حضرت در روز جمعه یا دوشنبه آخر صفر یا ۱۷ یا ۲۱ ماه مبارک رمضان یا ۱۸ جمادی الاولی یا ۲۳ ذی قعده یا آخر همین ماه در سال ۲۰۳ یا ۲۰۶ یا ۲۰۲ هجری اتفاق افتاده است. شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا گوید قول صحیح آن است که امام رضا (علیه السلام) در ۲۱ ماه رمضان، در روز جمعه سال ۲۰۳ هجری درگذشته است. وفات آن حضرت در سال ۲۰۳ در طوس و در یکی از روستاهای نوقان به نام سناآباد اتفاق افتاد. با تاریخهای مختلفی که نقل شد، عمر آن حضرت ۴۸ یا ۴۷ یا ۵۰ یا ۵۱ سال و ۴۹ یا ۷۹ روز یا ۹ ماه یا ۶ ماه و ۱۰ روز بوده است. اما برخی که سن آن حضرت را ۵۵ یا ۵۲ یا ۴۹ سال دانستهاند، سخنشان با هیچ یک از اقوال و روایات، منطبق نیست و ظاهرا تسامح آنان از اینجا نشات گرفته که سال ناقص را به عنوان یکسال کامل حساب کردهاند. از جمله این اقوال شگفت آور سخن شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا است که گفته است: میلاد امام رضا (علیه السلام) در ۱۱ ربیع الاول سال ۱۵۳ و وفات وی در ۲۱ رمضان سال ۲۰۳ بوده و با این حساب آن حضرت ۴۹ سال و شش ماه در این جهان زیسته است. مطابق آنچه صدوق نقل کرده، عمر آن حضرت پنجاه سال و شش ماه و ده روز میشود و منشا این اشتباه را باید عدم دقت در جمع و تفریق اعداد دانستشیخ مفید نیز مرتکب این اشتباه شده است و ما در حواشیهای خود بر کتاب المجالس السنیه متذکر این خطا شدهایم. بنابر گفته مولف مطالب السؤول، امام رضا (علیه السلام) ۲۴ سال و چند ماه و بنابر قول ابن خشاب ۲۴ سال و ۱۰ ماه از عمر خویش را با پدرش به سر برد. لکن مطابق آنچه گفته شد، عمر آن حضرت در روز وفات پدرش ۳۵ سال یا ۲۹ سال و دو ماه بوده و پس از درگذشت پدرش چنانکه در مطالب السؤول نیز آمده، ۲۵ سال زیسته است و نیز مطابق آنچه قبلا گفته شد آن حضرت پس از پدرش بیستسال در جهان زندگی کرد. چنانکه شیخ مفید نیز در ارشاد همین قول را گفته است. برخی نیز این مدت را بیستسال و دو ماه، یا یستسال و نه ماه، یا بیستسال و چهار ماه، یا بیست و یکسال و ۱۱ ماه، ذکر کردهاند که این مدت، روزگار امامت و خلافت آن حضرت به شمار است. در طول این مدت آن حضرت دنباله حکومت هارون رشید را که ده سال و بیست و پنج روز بود درک کرد. سپس امین از سلطنتخلع شد و عمویش ابراهیم بن مهدی برای مدت بیست و چهار روز به سلطنت نشست. آنگاه دوباره امین بر او خروج کرد و برای وی از مردم بیعت گرفته شد و یکسال و هفت ماه حکومت کرد ولی به دست طاهر بن حسین کشته شد. سپس عبد الله بن هارون، مامون، به خلافت تکیه زد و بیستسال حکومت کرد. امام رضا (علیه السلام) پس از گذشت پنجیا هشتسال از خلافت مامون به شهادت رسید.
مادر امام رضا (علیه السلام)
در مطالب السؤول گفته شده است که: مادر آن حضرت کنیزی بود. که خیزران مرسی نام داشت. برخی نام وی را شقراء نوبیه، ذکر کردهاند که اروی، اسم او و شقراء لقب وی بوده است. طبرسی در اعلام الوری گوید: مادرش کنیزی بود به نام نجمه که به ویام البنین میگفتند. برخی نام مادر آن حضرت را سکن نوبیه و تکتم، نیز گفتهاند. حاکم ابو علی گوید: از جمله شواهدی که دلالت دارد نام مادر امام رضا (علیه السلام) تکتم بود، سخن شاعری است که در مدح آن حضرت فرموده است: الا ان خیر الناس نفسا و والدا و رهطا و اجدادا علی المعظم (۱) اتتنا به للعلم و الحلم ثامنا اماما یودی حجه الله تکتم (۲) ابو بکر گوید: عدهای این شعر را به عموی ابو ابراهیم بن عباس منسوب ساختهاند و من آن را روایت نمیکنم و روایت و سماع این شعر برای من واقع نشده بنابراین نه آن را اثبات میکنم و نه ابطال. وی همچنین گوید: تکتم از اسامی زنان عرب است و در اشعار بسیاری به کار رفته است. از جمله در این بیت: «طاف الخیالان فزادا سقما خیال تکنی و خیال تکتما» فیروز آبادی نیز بر این اظهار نظر صحه گذارده و گفته است: تکنی و تکتم به صورت مجهول، هر یک از نامهای زنان است.
کنیه امام رضا
کنیه آن حضرت را ابو الحسن و نیز ابو الحسن ثانی خواندهاند. ابو الفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین روایتی نقل کرده و مبنی بر آن که کنیه آن حضرت، ابو بکر بوده است. وی به سند خود از عیسی بن مهران از ابو صلت هروی نقل کرده است که گفت: روزی مامون از من پرسشی کرد. گفتم: ابو بکر در این باره چنین و چنان گفته است. مامون پرسید: کدام ابو بکر؟ابو بکر ما یا ابو بکر اهل سنت؟گفتم، ابو بکر ما. پس عیسی از ابو صلت پرسید: ابو بکر شما کیست؟پاسخ داد: علی بن موسی الرضاست که بدین کنیه خوانده میشود.
لقب آن حضرت
در کتاب مطالب السؤول در این باره آمده است: القاب آن حضرت عبارت است از رضا، صابر، رضی و وفی، که مشهورترین آنها رضاست. در فصول المهمه نیز مشابه این مطلب آمده با این تفاوت که در آنجا به جای القاب رضی و وفی، زکی و ولی یاد شده است. در مناقب ابن شهر آشوب گفته شده است: احمد بزنطی گوید: بدان جهت آن حضرت را رضا نامیدند که او از خدا در آسمانش رضا بود و برای پیامبر و ائمه در زمین رضا بود. و نیز گفتهاند چون مخالف و موافق گرد آن حضرت بودند وی را رضا نامیدند. همچنین گفتهاند: چون مامون بدان حضرت، رضایت داد وی را رضا گفتند.
نقش انگشتری آن حضرت
در فصول المهمه گفته شده است: نقش انگشتری امام رضا (علیه السلام) «حسبی الله»بود و در کافی به سند خود از امام رضا (علیه السلام) نقل شده است که فرمود: نقش انگشتری من، «ما شاء الله لا قوه الا بالله»است. صدوق نیز در عیون گوید: نقش انگشتری آن حضرت«ولیی الله»بود.
فرزندان امام رضا (علیه السلام)
کمال الدین محمد بن طلحه در مطالب السؤول گوید: آن حضرت شش فرزند داشت. پنج پسر و یک دختر. نام فرزندان وی چنین است: محمد قانع، حسن، جعفر، ابراهیم، حسن و عایشه». عبد العزیز بن اخضر جنابذی در معالم العتره و ابن خشاب در موالید اهل البیت و ابو نعیم در حلیه الاولیا نظیر همین سخن را گفتهاند. سبط بن جوزی در تذکره الخواص گوید: فرزندان آن حضرت عبارت بودند از: محمد (امام نهم) ابو جعفر ثانی، جعفر، ابو محمد حسن، ابراهیم و یک دختر. شیخ مفید در ارشاد مینویسد: امام رضا (علیه السلام) دنیا را بدرود گفت و سراغ نداریم که از وی فرزندی به جا مانده باشد جز همان پسرش که بعد از وی به امامت رسید. یعنی حضرت ابو جعفر محمد بن علی (علیه السلام) . ابن شهر آشوب در مناقب میگوید: امام محمد بن علی (علیه السلام) تنها فرزند اوست. طبری در اعلام الوری نویسد: تنها فرزند رضا (علیه السلام) پسرش محمد بن علی جواد بود لا غیر. در کتاب العدد القویه آمده است که امام رضا (علیه السلام) دو پسر داشت که نام آنها محمد و موسی بود و جز این دو فرزندی نداشت. همچنین در قرب الاسناد نقل شده است که بزنطی به حضرت رضا (علیه السلام) عرض کرد: من از چند سال پیش درباره جانشین شما پرسش میکردم و شما هر بار پاسخ میدادید پس از من پسرم جانشین من خواهد شد. اما اینک خداوند به شما دو پسر عطا کرده است پس کدامیک از پسرانتان جانشین شمایند؟ مجلسی نیز در بحار الانوار در باب خوشخویی حدیثی از عیون اخبار الرضا (علیه السلام) نقل کرده که در سند آن نام فاطمه دختر رضا آمده است. ————————————————- پی نوشتها: ۱ – هان که از بهترین مردمان از نظر سرشت و پدر و خانواده و نیا، علی (علیه السلام) بزرگ است. ۲ – تکتم او را برای ما به ارمغان آورد و او برای علم و حلم هشتمین امامی است که حجتخدا را ادا میکند. منبع : کتاب: سیره معصومان، ج ۵، ص ۱۴۱
هیچ نظری وجود ندارد