چکیده:
در طول زندگانی پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نیز به خوبی دیده میشود که پایبندی به اخلاق و رشد و تعالی اخلاقی مردم در صدر کار ایشان بوده است و در همه زمینههای اخلاقی؛ مسلمانان را به رشد و تعالی رساندند و پیامهای بلند ایشان و اهل بیتشان، تا انتهای تاریخ، منادی شرافت و فضائل اخلاقی برای بشریت است. سرآمد همه پیامبران الهی حضرت پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله و سلم) است که خداوند در این زمینه ایشان را به «خُلق عظیم» ستوده و دربارهاش فرموده: «و اخلاق نیک برجستهاى در اندرونت وجود دارد». بنابراین، خود انبیا بویژه پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) دارای بلندترین مکارم و فضائل اخلاقی بودند و هم یکی از علل بعثت آنان، تزکیه مردم از رذائل اخلاقی و روحی بوده است.روایت موجود «بهراستی که من مبعوث شدم تا شرافتهای اخلاقی را کامل و تمام کنم [و به مردم بیاموزم]» در کتابهای مختلف بدون ذکر سند به پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نسبت داده شده است، اما در متون حدیثی اهل سنت این روایت دارای سلسله سند میباشد. و درباره این حدیث، همین مقدار از جهت سندی برای ما کافی است.
اتمام مکارم
البته مفهوم و محتوای آن – حتی بدون داشتن سند – نیز قابل تأیید بوده و همین محتوا در آیات و روایات فراوان دیگری وجود دارد.
از ویژگیهای بارز انبیای الهی داشتن اخلاق نیکو است. آنان همانطور که در دیگر زمینهها به عنوان الگوی مردم و اجتماع هستند، در زمینه اخلاق نیکو – چه اخلاق فردی و چه درباره اخلاقیات مربوط به مسائل اجتماعی – به عنوان الگوی مردم مطرح بودهاند.
در طول زندگانی پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نیز به خوبی دیده میشود که پایبندی به اخلاق و رشد و تعالی اخلاقی مردم در صدر کار ایشان بوده است و در همه زمینههای اخلاقی؛ مسلمانان را به رشد و تعالی رساندند و پیامهای بلند ایشان و اهل بیتشان، تا انتهای تاریخ، منادی شرافت و فضائل اخلاقی برای بشریت است.
روایتی در کتاب کافی از امام صادق(علیه السلام) و با سند متصل و صحیح روایت شده است که ایشان فرمودند:
«خداى عزّ و جلّ پیغمبرانش را به “مکارم اخلاق” زینت داد، شما نیز خود را بیازمائید، اگر چنین اخلاق والایی در وجود شما هم بود، خدا را سپاس گوئید و بدانید که بودن آنها در شما خیر است و اگر در شما نبود، از خدا بخواهید و نسبت به آنها رغبت جوئید.
امام سپس ده مصداق از مکارم اخلاق را بیان فرمود:
یقین، قناعت، صبر، شکر، خویشتن دارى، خلق نیکو، سخاوت، غیرت، شجاعت و مروّت».[۳]
سرآمد همه پیامبران الهی حضرت پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله و سلم) است که خداوند در این زمینه ایشان را به «خُلق عظیم» ستوده و دربارهاش فرموده: «و اخلاق نیک برجستهاى در اندرونت وجود دارد».[۴]
اسلام دین بزرگ اخلاق است، و آموزشهاى اخلاقى این دین از مهمترین آموزشهاى اخلاقى تاریخ تعلیم و تربیت بشرى است، و در قرآن کریم، آیاتى اخلاقى و تربیتى آمده است که از معجزات آشکار در معرفت نفس انسانى و توّجه دادن انسان به فضایل است. یکی از رموز موفقیت پیامبر اسلام در جذب مشرکان و منافقان سخت دل، همین خلق و خوی مهربانانه ایشان بود به حدی که خداوند؛ بهرهمندی از این نعمت بزرگ را برای پیامبرش رحمتی از جانب خود میداند و میفرماید:
«به [برکت] رحمت الهى، در برابر آنان (مردم) نرم [و مهربان] شدى! و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو، پراکنده میشدند. پس آنها را ببخش و براى آنها آمرزش بطلب! و در کارها، با آنان مشورت کن…».[۵]
انگیزه بعثت انبیاء
از انگیزههای مهم بعثت انبیا تزکیه نفوس و جان مردم از بیماریهای روحی است که سر منشأ همه بد اخلاقیها است تا بدین سبب مکارم اخلاق در بین جامعه نمایان شود. در قرآن میخوانیم:
«خداوند بر مؤمنان منت نهاد (نعمت بزرگى بخشید) هنگامى که در میان آنها، پیامبرى از خودشان برانگیخت که آیات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاک کند و کتاب و حکمت بیاموزد هر چند پیش از آن، در گمراهى آشکارى بودند».[۶]
بنابراین، خود انبیا بویژه پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) دارای بلندترین مکارم و فضائل اخلاقی بودند و هم یکی از علل بعثت آنان، تزکیه مردم از رذائل اخلاقی و روحی بوده است.
پی نوشت
[۱]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۶۸، ص ۳۸۲، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
[۲]. «أَخْبَرَنا أبو محمّد بن یوسُف الاصبَهانی، أنبأ أبو سعید بن الأعرابیّ، ثنا أبو بکر محمّد بن عُبَید المَرْوَرّوذیّ، ثنا سعید بن منصور، ثنا عبد العزیز بن محمّد، أخبرنی محمّد بن عَجْلان، عن القَعْقاع بن حکیم، عن أبی صالح، عن أبی هُرَیْرَه، قال: قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم): إِنَّما بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکارِمَ الْأَخْلاقِ»؛ بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، ج ۱۰، ص ۳۲۳، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ سوم، ۱۴۲۴ق.
[۳]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۲، ص ۵۶، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش.
[۴]. قلم، ۴: «وَ إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظیم».
[۵]. آل عمران، ۱۵۹.
[۶]. آل عمران، ۱۶۴؛ بقره، ۱۲۹.
هیچ نظری وجود ندارد