۴) حدیث ثقلین:از جمله احادیث مسلمه مقطوعه متواتره ای که در کتب شیعی و عامی، به یک مضمون وارد گردیده، و سند دیگری است بر شخصیت، و عظمت اهل بیت علیهم السلام، و دلیل محکمی است بر شایستگی و نبوغ آسمانی ایشان، و مرجعیتشان در جمیع احکام، و نمونه بارز دیگری است برخلاف بلافصل حضرت علی، امیرمؤمنان علیه السلام حدیث معروف «ثقلین» است که رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:«انی تارک فیلکم الثقلین کتاب الله و عترتی اهل بیتی ما ان تمسکتم بهما لن تضلوا ابداً و لن یفترقا حتی یردا علّی الحوض».مسلمیت، و تواتر این حدیث، نزد شیعه جای بحث نیست، عمده این است که در نزد عامه نیز از متواترات و مقطوعات شمرده شده است.و بحث در آن از دو جهت است:اول: از جهت سنددوم: از جهت دلالتاما از جهت سند، بطوری که گفتیم در درجه ای از قوّت است که احدی را در آن مجال قید و تردید نمی باشد، زیرا عموم علماء شیعه، در کتب مفصله خود بدان استدلال کرده اند.و علماء، حفاظ، ائمه و مؤلفین معتبر عامه نیز حدیث مزبور را در صحاح، و مسانید خویش آورده اند.و حتی در تفاسیر شیعه، و اهل سنت نیز از طرق متعدده آن را نقل کرده اند، و از نظر شهرت، به پایه ای است که سندش نیازی به اثبات ندارد.چون از متواترات، و مقطوعات است، و جماعت کثیری از اصحاب رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم حدیث فوق را از آن حضرت نقل کرده اند از قبیل: حضرت علی علیه السلام، ابوذرغفاری، جابربن عبدالله انصاری، زید بن ارقم، ابوسعید خدری، زید بن ثابت، حذیفه بن اسید غفاری، عبدالله بن اخطب، ابوهریره و دیگران.و «مناوی» در کتاب «فیض القدیر» ج۳ ص ۱۴ می گوید:«متجاوز از بیست نفر صحابی این حدیث را از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل کرده اند».(1)و نیز «ابن حجر مکی» در کتاب «صواعق المحرقه» ص ۱۳۶ گوید:«حدیث مزبور از طرق متعدده روایت شده که متجاوز از بیست و چند طریق است».(2)«قندوزی حنفی» در کتاب «ینابیع الموده» ص ۳۳ حدیث مزبور را از «ترمذی» در باب «مناقب اهل بیت» از «عبدالرحمن کوفی» و «ابی ذر» و «ابی سعید» و «زید بن ارقم» و «حذیفه بن اسید» روایت نموده.و نیز از «ابواسحاق ثعلبی» در تفسیرش بسند خود از «عطیه العوفی» از «ابی سعید الخدری» و از کتاب «نوادرالاصول» از «حذیقه بن اسید الغفاری» و در صفحه ۳۴ از کتاب «موده القربی» از «جبیر بن مطعم» و در صفحه ۳۵ از «مسند احمد بن حنبل » از ابی سعید الخدری و از کتاب «زیارات المسند»- «عبدالله بن احمد بن حنبل» از «علی بن ربیعه» و «ابی سعید الخدری» و «زید بن ارقم» و نیز از «ابن المغازلی شافعی» از «زید بن ارقم» و از «موفق بن احمد الخوارزمی» از «زید بن ارقم» و در صفحه ۳۶ از «ثعلبی» و در تفسیرش بسندس از «… ابی سعید الخدری» روایت نموده است.«فیروز آبادی» در کتاب «فضائل الخمسه من الصحاح السته» ج۲ ص ۴۴ حدیث مزبور را از « صحیح مسلم» در کتاب «فضائل الصحابه» در باب فضائل علی بن ابیطالب علیه السلام» ج ۲ ص ۴۴، از «زید بن حیان» و «زید بن ارقم» و از «احمد بن حنبل» در کتاب «مسند» ج ۴ ص ۳۶۶ و ج۳ ص ۱۴ و ۱۷ و ۲۶ و ۵۹ با اختلاف اندکی در لفظ و ج۵ ص ۱۸۱- و از بیهقی» در کتاب «سنن» ج ۲ ص ۱۴۸ و ج۷ ص ۳۰ با اختلاف اندکی در لفظ. و از «دارمی» در کتاب «سنن» ج۲ ص ۴۳۱ و از «متقی» در کتاب «کنزالعمال» ج۱ ص ۴۴ و ۴۵ و ۴۷ و ۴۸ و ۹۶٫و از «طحاوی» در کتاب «مشکل الآثار» ج۴ ص ۳۶۸- و از «صحیح ترمذی» ج۲ ص ۳۰۸ و از «ابن اثیر جرزی» در «اسدالغابه» ج۲ ص ۱۲ و ج۳ ص ۱۳۷- و از «سیوطی» در تفسیر «الدرالمنثور» در ذیل تفسیر آیه مودت، در سوره شوری-و از «مستدرک علی الصحیحین» ج۳ ص ۱۰۹ و ۱۴۸٫و از «نسائی» در کتاب «خصائص» ص ۲۱-و از «فخر رارزی» در ذیل تفسیر آیه شریفه «واعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفرقوا» در سوره آل عمران- و از «ابن سعد» در کتاب «طبقات» ج۲ سم ۲ ص ۲- و از «مناوی» در کتاب «فیض القدیر» ج۳ ص ۱۴٫و از «حلیه الاولیاء» ابی نعیم، ج۱، ص ۳۵۵ و ج۹ ص ۶۴- و از «هیتمی» در «مجمع الزوائد» ج۵ ص ۱۹۵ و ج۹ ص ۱۶۴- و از «ابن حجر مکّی» در کتاب «الصواعق المحرقه» ص ۷۵٫و در رساله «حدیث الثقلین» که فاضل معاصر مرحوم حاج شیخ محمد قوام الدین قمی و شنوی قدس سره جمع آوری نموده، و تقریظ مفصلی از «جامع الازهر قاهره» بر اسانید منقوله اش مرقوم رفته، حدیث مزبور را از «خصائص» نسائی، ص ۳۰-و «مستدرک علی الصحیحین» حاکم نیشابوری، ص ۵۳۳ و از «حافظ گنجی شافعی» در کتاب «کفایه الطالب» باب اول ص ۱۱- و پس از نقل حدیث گفته این حدیث را «مسلم» در صحیح خود و ابوداود، و ابن ماجه قزوینی در کتابهای خود روایت کرده اند.و از «ابن عبدربه قرطبی» در کتاب «العقد الفرید» جزء دوم در خطبه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در حجه الوداع ص ۳۴۶ و ۱۵۸ و از «تذکره الخواص» باب دوازدهم ص ۳۳۲ و از «نورالدین حلبی الشافعی» در کتاب «انسان العیون» ج۳ ص ۳۰۸- و از «احمدبن عبدالله الطبری» در کتاب «ذخائر العقبی» ص ۱۶-و از «علی بن احمد العزیزی البولاقی الشافعی» در کتاب «السراج المنیر» در شرح «الجامع الصغیر» سیوطی ج۱ ص ۳۲۱- و از کتاب «الفصول المهمه»-« ابن صباغ مالکی» ص ۲۴ و از «شهاب الدین الخفاجی» در کتاب «نسیم الریاض» ج۳ ص ۳۱۰- و از «ثعلبی» در «الکشف و البیان» در تفسیر آیه «اعتصام» و آیه «ایها الثقلان» و از «تفسیر نیشابوری» در تفسیر آیه «اعتصام» و از تفسیر «الخازن» در تفسیر آیه «اعتصام» از «حسین الکاشفی» در کتاب «المواهب العلیه» در تفسیر آیه «سنفرغ لکم ایها الثقلان» و از «ابن اثیر» در «النهایه» ج۱ و از «جمال الدین الافریقی المصری» در کتاب «لسان العرب» جزء ۶ در لغت «العتره» و در ج ۱۳ در لغت «الثقل و الحبل» و از «مجدالدین الشیرازی» در کتاب «قاموس» در لغت «الثقل» و از «مرتضی الزبیدی» در کتاب «تاج العروس» ج ۷ در لغت «الثقل» و از «عبدالرحیم صفی پوری» در «منتهی الارب» در لغت «الثقل» و از «ابن ابی الحدید معتزلی» در «شرح نهج البلاغه» ج۶ در معنی «عترت» ص ۱۳۰ و از «عبدالحق دهلوی» در «مدارج النبوه» ص ۵۲۰٫و از «محمد صالح ترمذی کشفی» در کتاب «المناقب المرتضویه» ص ۹۶ و ۹۷ و ۱۰۰ و ۴۷۳ و از «مفتاح کنوز السنه» ص ۲ و ۴۴۸ و از «بغوی شافعی» در کتاب «مصابیح السنه» ج۲ ص ۲۰۵ و ۲۰۶- و از «اسعاف الراغبین» در حاشیه «نورالابصار» شبلنجی، ص ۱۱۰٫و علامه کبیر «مرحوم میرحامد حسین هندی قدس سره که از نوابغ علماء شیعه، و حامیان مکتب اهل بیت علیهم السلام بوده (۳) حدیث مزبور را از مصادر زیر روایت کرده است:۱) «ابجد العلوم» مولوی صدیق خان القنوجی.۲) «ابطال رأی و قیاس و استحسان و تعلیل و تقلید» ابومحمد بن احمد بن سعید بن حزم الظاهری الاندلسی.۳) «ابطال الباطل» ابن روزبهان.۴) «ابکار الفاکار» ابوالحسن علی بن ابی علی آمدی.۵) «ابهاج-شرح منهاج» تقی الدین سبکی.۶) «الاتحاف بحب الاشراف» شیخ عبدالله بن محمد بن عامر الشبراوی.۷) «اتحاف النبلاء» مولوی صدیق خان القنوجی.۸) «اتمام الدرایه لقرائه النقابه» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۹) «الاحداث» ابوالحسن علی بن محمد مدائنی.۱۰) «الاحکام فی اصول الاحکام» ابومحمد بن احمد بن سعید بن حزم الظاهری الاندلسی.۱۱) «الاحکام الدلاله» زین الدین زکریا انصاری.۱۲) «احکام القرآن» ابوبکر احمد بن محمد الجصاص الرازی الحنفی.۱۳) «احیاء العلوم» ابوحامد محمد بن محمد غزالی.۱۴) «احیاء المیت بضائل اهل البیت» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۵) «اخبار النساء» ابن القیم حنبلی.۱۶) «اخبار الاخبار» شیخ عبدالحق دهلوی.۱۷) «اربعین» اسعد بن ابراهیم بن حسن بن علی اربلی.۱۸) «الاربعین فی مناقب امیرالمؤمنین» ابوعبدالله محمد بن مسلم بن ابی الفوارس رازی.۱۹) «اربعین-فضائل امیرالمؤمنین» عطاء الله بن فضل الله شیرازی، جمال الدین محدث.۲۰) «اربعین رتنیه» خواجه پارسا.۲۱) «ارشاد» شاه ولی الله دهلوی پدرشاه صاحب.۲۲) «ارشاد الساری فی شرح صحیح بخاری» شهاب الدین احمد بن محمد بن قسطلانی.۲۳) «ارشاد الفحول الی تحقیق الحق من علم الاصول» قاضی محمد بن علی بن شوکانی.۲۴) «ارشاد النقاد الی تیسیر الاجتهاد» محمد بن اسماعیل بن صلاح امیر صنعانی.۲۵) «ازاله الخلفاء» شاه ولی الله دهلوی.۲۶) «ازاله الغین» حیدرعلی فیض آبادی.۲۷) «اساس فی مناقب بنی العباس» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۲۸) «اساس الاقتباس» اختیارالدین بن غیاث الدین هروی.۲۹) «اساس البلاغه» جار الله محمود بن عمر الزمخشری.۳۰) «استجلاب ارتقاء الغرف بحب اقرباء الرسول ذوی الشرف» شمس الدین سخاوی.۳۱) «الاستیعاب فی معرفه الاصحاب» ابوعمر یوسف بن عبدالبرنمری قرطبی مالکی.۳۲) «اسدالغابه فی معرفه الصحابه» ابوالحسن علی بن کرم معروف به «ابن اثیر».33) «اسعاف الراغبین فی سیره المصطفی و فضائل اهل بیته الطاهرین علیه السلام» محمد بن علی اصبّان.۳۴) «اسماء رجال الصحیحین» محمد بن طاهر مقدسی.۳۵) «اسماء رجال مشکوه» شیخ عبدالحق دهلوی.۳۶) «اشعه اللمعات ترجمه شرح مشکوه» شیخ عبدالحق دهلوی.۳۷) «الاصابه فی تمیز الصحابه» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۳۸) «الاصول» فخر السلام علی بن محمد بزدوی.۳۹) «اصول الایمان» محمد سالم بن سلام الله دهلوی بخاری.۴۰) «اصول الحدیث» شاه صاحب.۴۱) «اعلام الموقعین عن ربّ العالمین» ابن القیم.۴۲) «الاعلام» جمال الدین زرندی.۴۳) «اغصان الاربعه» مولوی ولی الله لکهنوری.۴۴) «الاکتفاء فی فض الاربعه الخلفاء» ابراهیم بن عبدالله وصابی یمنی.۴۵) «الاکلیل» ابومحمد حسن بن احمد بن یعقوب همدانی یمنی.۴۶) «اکمال المعلم» ابوعبدالله محمد بن خلفه و شتابی ابی مالکی.۴۷) «الامامه و السیاسه» عبدالله بن مسلم بن قتیبه دینوری.۴۸) «امالی» ابوعبدالله حسین بن اسمعیل بن محمد ضبی محاملی.۴۹) «الامثال» میدانی.۵۰) «امداء بمعرفه علو الاسناد» سالم بن عبدالله بن سالم بصری.۵۱) «انافه فی رتبه الخلافه» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۵۲) «الانباء علی قبائل الرواه» ابن عبدالبر قرطبی.۵۳) «انباء نجباء الانباء» برهان الدین محمد بن محمد مکی مغربی.۵۴) «انتهاء الافهام» محمد حسین بصری.۵۵) «انس جلیل» قاضی مجیر الدین حنبلی.۵۶) «الانساب» عبدالکریم بن محمد سمعانی.۵۷) «انساب الاشراف» احمد بن یحیی بن جابر بلاذری.۵۸) «انسان العیون فی سیره الامین و المأمون» نورالدین علی بن ابراهیم حلبی.۵۹) «انصاف فی بیان سبب الاختلاف» شاه ولی الله دهلوی.۶۰) «انوارالتنزیل (تفسیر)» ناصرالدین ابی سعید عبدالله بن محمد شیرازی بیضاوی.۶۱) «الاوائل» ابوهلال حسن بن عبدالله عسکری.۶۲) «الاوراق» ابوبکر صولی.۶۳) «ایضاح لطافه المقال» رشیدالدین خان دهلوی «فاضل رشید».64) «بحررائق-شرح کنزالدقائق» زین الدین ابن نجیم مصری.۶۵) «بحر محیط (تفسیر)» ابوحیان محمد بن یوسف اندلسی غرناطی.۶۶) «بدائع الصنائع فی ترتیب الشرایع» ملک العلماء علاء الدین ابوبکر کاشانی.۶۷) «البدر الطالع بمحاسن من بعدالقرن التاسع» قاضی محمد بن علی شوکانی صنعانی.۶۸) «البدور السافره عن امورالاخره» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۶۹) «براهین قاطعه-ترجمه صواعق المحرقه» کمال الدین جهرمی.۷۰) «بستان المحدثین» شاه صاحب۷۱) «بغیه الوعاه فی طبقات اللغویین و النحاه» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۷۲) «تاج الدره-شرح قصیده برده» بدرالدین محمود بن احمد رومی.۷۳) «تاج العروس من جواهر القاموس» محمد بن مرتضی زبیدی واسطی.۷۴) «تاج مکلل» مولوی صدیق حسن خان قنوجی.۷۵) «تأخیر الظلامه الی یوم القیامه» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۷۶) «تاریخ مدینه دمشق» ابوالقاسم علی بن حسن بن هبه الله بن عساکر الدمشقی.۷۷) «تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۷۸) «تاریخ اصبهان» حافظ ابونعیم احمد بن عبدالله اصفهانی.۷۹) «تاریخ بغداد» ابوبکر احمد بن علی خطیب بغدادی.۸۰) «تاریخ الخلفاء» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۸۱) «تاریخ الخمیس فی احوال انفس نفیس» حسن بن محمد بن حسن الدیار بکری.۸۲) «تاریخ الصغیر» محمد بن اسماعیل بخاری.۸۳) «تاریخ الامم و الملوک» ابوجعفر محمد بن جریر طبری.۸۴) «تاریخ مظفری» ابن ابی الدم ابراهیم بن عبدالمنعم همدانی.۸۵) «تاریخ یعقوبی» احمد بن ابی یعقوب جعفر بن وهب بن واضح کاتب عباسی.۸۶) «تاریخ یمینی» ابونصر محمد بن عبدالجبار عتبی.۸۷) «تأسیس النظر» ابوزید عبدالله بن عمر بن عیسی دبوسی.۸۸) «تأویل مختلف الحدیث» عبدالله بن مسلم ابن قتیبه الدینوری.۸۹) «تبیین الحقائق فی شرح کنز الدقائق» فخرالدین عثمان بن علی زیلعی.۹۰) «تتمه المختصر فی اخبار البشر» ابن الوردی.۹۱) «تتمه صواعق محرقه» شهاب الدین احمد بن محمد بن علی بن حجر الهیتمی المکی.۹۲) «تتمه معرفه الصحابه» محمد بن عمر بن احمد بن عمر اصفهانی، ابوعیسی مدینی.۹۳) «تجرید الصحابه» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۹۴) «التحریر» کمال الدین محمد بن عبدالواحد سیواسی، ابن الهمام.۹۵) «تحفه الاثنی عشریه» شاه صاحب دهلوی «کتاب موضوع رد».96) «تحفه الاحباء من مناقب آل العباء» جمال الدین محدث شیرازی.۹۷) «تحفه الاشراف بمعرفه الاطراف» حافظ جمال الدین یوسف مزی.۹۸) «تحفه المحبین لال طه و یس» محمود شیخانی قادری.۹۹) «تحقیق الاشاره الی تعمیم البشاره» شیخ عبدالحق دهلوی.۱۰۰) «تخریج احادیث احیاء العلوم» زین الدین عبدالرحیم بن حسین عراقی.۱۰۱) «تخریج احادیث مختصر ابن الحاجب» ابوالفداء اسمعیل بن عمر قرشی، ابن کثیر.۱۰۲) «تخریج احادیث منهاج بیضاوی» حافظ زین الدین عراقی.۱۰۳) «تدریب الراوی فی شرح تقریب النوری» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۰۴) «التدقیقات الراسخات فی شرح التحقیقات الشامخات، الملقب بسبیل النجاح الی تحصیل الفلاح» مولوی تراب علی.۱۰۵) «التدوین فی تاریخ قزوین» عبدالکریم بن محمد رافعی.۱۰۶) «تذکره الابرار» محمد بخاری.۱۰۷) «تذکره الحفاظ» شمس الدین محمد بن احمد اهبی.۱۰۸) «تذکره خواص الامه» شمس الدین یوسف بن قزغلی بغدادی سبط بن الجوزی.۱۰۹) «تذکره الموضوعات» عبدالحق بن فضل الله المحمدی الهندی.۱۱۰) «تذکره الموضوعات» محمد طاهر بن احمد مقدسی.۱۱۱) «تذکره الموضوعات» محمد طاهر فتنی.۱۱۲) «تذهیب التهذیب» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۱۱۳) «تراجم الحفاظ» میرزا محمد بدخشانی.۱۱۴) «ترجمه منتقی» محمد بن احمد بن محمد سمرقندی.۱۱۵) «تسلیه الضؤاد» مولوی غلامعلی آزاد بلگرامی.۱۱۶) «تشدید المطاعن» علامه سید محمدقلی موسوی نیشابوری، والد عبقات.۱۱۷) «تعلیق تخریج احادیث منهاج بیضاوی» حافظ زین الدین عراقی.۱۱۸) «تفریح الاحباب فی مناقب آلال و الاصحاب» میرزا حسن علی (جمال الدین) محمدث لکهنوری.۱۱۹) «تفسیر آیات الاحکام، معروف به تفسیر احمدی» ملاجیون، شیخ احمد بن ابی سعید صالحی.۱۲۰) «تفسیر ابن کثیر» ابوالفداء اسماعیل بن عمر بن کثیر الدمشقی.۱۲۱) تفسیر ابوحیان محمد بن یوسف بن حیان اندلسی غرناطی.۱۲۲) «تفسیر انوری» عبدالوهاب بن رفیع الدین بخاری.۱۲۳) «تفسیر البغوی (= معالم التنزیل)» ابومحمد حسین بن مسعود فرّاء بغوی شافعی.۱۲۴) «تفسیر جلالین» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر سیوطی.۱۲۵) «تفسیر حسینی (=مواهب العلیه)» ملاحسین واعظ کاشفی.۱۲۶) «تفسیر زاهدی» ابونصر احمد بن حسن بن احمد درواجکی زاهد.۱۲۷) «تفسیر شاهی» محمد محبوب عالم.۱۲۸) «تفسیر طبری» ابوجعفر محمد بن جریر طبری.۱۲۹) «تفسیر کبیر (=مفاتیح الغیب)» فخرالدین محمد بن عمر رازی.۱۳۰) «تفسیر محی الدین» ابن عربی اندلسی.۱۳۱) «تفسیر واحدی» ابوالحسن علی بن احمد واحدی.۱۳۲) «تفسیر الکشاف» جارالله محمود بن عمر الزمخشری.۱۳۳) «التفضیل» ابوجعفر محمد بن عبدالله اسکافی.۱۳۴) «تقریب التهذیب» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۱۳۵) «التقریر و التحبیر فی شرح التحریر» ابن امیر الحاج محمد بن محمد حلبی.۱۳۶) «التقیید و الایضاح لما اطلق و اغلق من کتاب ابن الصلاح» حافظ زین الدین عبدالرحیم بن حسین عراقی.۱۳۷) «تکمله تفسیر مفاتیج الغیب» ابوالعباس احمد بن محمد قمولی.۱۳۸) «تکمله مجمع البحار» محمد طاهر فتنی کجراتی.۱۳۹) «تلخیص الخبیر فی تخریج احادیث الرافعی الکبیر» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۱۴۰) «تلخیص سیرت ابن اسحق» ابن هشام ابومحمد عبدالملک.۱۴۱) «تلخیص المستدرک حاکم» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۱۴۲) «تمییز الطیب من الخبیث» عبدالرحمن علی شیبانی.۱۴۳) «تنویر الحوالک فی شرح موطامالک» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۴۴) «تنضید العقود السنیه بتمهید الدوله الحسنیه» رضی الدین محمد بن علی بن حیدرالحسینی.۱۴۵) «تهذیب الاثار» محمد بن جریر طبری.۱۴۶) «تهذیب الاسماء و اللغات» ابوزکریا یحیی بن شرف نووی.۱۴۷) «تهذیب التهذیب» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۱۴۸) «تهذیب اللغه» ابومنصور محمد بن احمد بن طلحه ازهری.۱۴۹) «تیسیر فی شرح جامع الصغیر» عبدالرؤوف بن تاج العارفین مناوی.۱۵۰) «تیسیر الوصول الی جامع الاصول» عبدالرحمن بن علی ابن دیبع شیبانی یمنی.۱۵۱) «توضیح الدلائل الی جامع الاصول» عبدالرحمن بن علی ابن دیبع شیبانی یمنی.۱۵۲) «الثقات» ابوحاتم محمد بن حبان بن احمد بن ابی حاتم التمیمی البستی.۱۵۳) «ثمار القلوب فی المضاف و المنسوب» ابو منصور عبدالملک بن محمد ثعالبی النیسابوری.۱۵۴) «جاسوس علی القاموس» احمد فارس افندی.۱۵۵) «جامع الاصول من الاحادیث الرسول» ابوالحسین علی بن کرم معروف به ابن اثیر.۱۵۶) «جامع البیان العلم» ابوعمر یوسف بن عبدالله عبدالبر نمری قرطبی.۱۵۷) «جامع السلاسل» مجدالدین بدخشانی.۱۵۸) «جامع الصغیر فی احادیث البشیر النذیر» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۵۹) «جامع مسانید ابوحنیفه» ابوالمؤید محمد بن محمود خوارزمی.۱۶۰) «الجمع بین الصحاح السته» ابوالحسین زرین بن معاویه عبدری.۱۶۱) «الجمع بین الصحیحین» ابو عبدالله محمد بن فتوح بن عبدالله ازدی حمیدی.۱۶۲) «جمع الفوائد» محمد بن محمد بن سلیمان فارسی رودانی مغربی.۱۶۳) «جوامع الجامع» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۶۴) «جواهر العقدین فی فضل الشرفین» شرف العلم الجلی و النسب العلی» نورالدین علی بن عبدالله سمهودی.۱۶۵) «جواهر المضیئه فی طبقات الحنیفه» عبدالقادر بن محمد قرشی.۱۶۶) «جواهر النقی فی الرد علی البیهقی» ابن الترکمانی علاء الدین علی بن عثمان.۱۶۷) «حاشیه انساب سمعانی» میرزا محمد بدخشی.۱۶۸) «حاشیه جامع الصغیر سیوطی» شیخ محمد بن سالم بن احمد مصری حنفی.۱۶۹) «حاشیه شرح عقاید عضدی» حسین خلخالی.۱۷۰) «حاشیه مشکوه» میرسید شریف جرجانی.۱۷۱) «حبیب السیر فی اخبار افراد البشر» غیاث الدین بن همام الدین معروف به خواند میر.۱۷۲) «حجه الله البالغه» شاه ولی الله دهلوی.۱۷۳) «حسن المحاضره فی اخبار مصر و القاهره» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر سیوطی.۱۷۴) «حصر الشارد» محمد عابدین احمد علی سندی.۱۷۵) «حصول المأمول من علم الاصول» مولوی صدیق حسن خان.۱۷۶) «الحق المبین فی فضائل البیت سید المرسلین» مولوی محمد رشید الدین خان دهلوی قاضی رشید.۱۷۷) «حلیه الاولیاء و طبقات الاصفیاء» ابونعمیم احمد بن عبدالله الاصفهانی.۱۷۸) «الخراج» قاضی ابویوسف یعقوب بن ابراهیم.۱۷۹) «خزانه الادب» شیخ عبدالقادر بن عمر بغدادی.۱۸۰) «خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام» ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب النسائی.۱۸۱) «الخصائص العلویه علی سائر البریه» ابوالفتح محمد بن علی نطنزی.۱۸۲) «الخصائص الکبری» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۸۳) «خلاصه الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر» محمد بن فضل الله محبی.۱۸۴) «خلاصه التهذیب» صفی الدین خزرجی.۱۸۵) «خلاصه الوفاء» نورالدین سمهودی.۱۸۶) «دراسات اللبیب فی الاسوه الحسنه بالحبیب» محمد معین بن محمد امین سندی.۱۸۷) «الدر اللقیط من البحر المحیط» تاج الدین احمد بن عبدالقادر قیسی.۱۸۸) «درالمنثور فی التفسیر بالمأثور(تفسیر)» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۸۹) «در نثیر فی مختصر نهایه ابن اثیر» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۹۰) «الدر النضید» شیخ الاسلام احمد بن یحیی بن محمد حفید هروی.۱۹۱) «الدر العوال فی لحل الفاظ بدء الامال» محمد بن محمد مصری.۱۹۲) «الدرر الکامنه فی اعیان الماه الثامنه» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۱۹۳) «در منتثره» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۱۹۴) «دستورالحقایق» فخرالدین هانسوی.۱۹۵) «دول الاسلام» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۱۹۶) «ذخائر العقبی فی مناقب ذوی القربی» محب الدین احمد طبری مکی.۱۹۷) «ذخیره العقبی فی ذکر فضائل ائمه الهدی» عاشق علیخان دهلوی.۱۹۸) «ذخیره المال فی شرح عقد جواهر الال» احمد بن عبدالقادر عجیلی.۱۹۹) «الذریه الطاهره» ابوبشر محمد بن احمد انصاری دولابی.۲۰۰) «ذیل کتاب تاریخ بغداد» محب الدین محمد بن محمود بغدادی، ابن النجار.۲۰۱) «ذیل ضوء لامع» جارالله بن فهد مکی.۲۰۲) «ذیل طبقات حنبلیه» زین الدین عبدالرحمن، ابن رجب دمشقی.۲۰۳) «ذیل المذیل» ابوجعفر محمد بن جریر طبری.۲۰۴) «رساله اسانید» شیخ احمد نخلی.۲۰۵) «رساله اسانید» محمد امیر ازهری.۲۰۶) «رساله عقاید» ملایعقوب بنبانی لاهوری.۲۰۷) «رساله قوامیه» ابوالمظفر منصور بن محمد سمعانی.۲۰۸) «رساله کلامیه» شیخ احمد بن عبدالاحد عمری، مجدد سهرندی.۲۰۹) «رساله مدح اهل البیت» عمرو بن بحر بصری، جاحظ.۲۱۰) «رساله مدح خلفاء» شیخ الاسلام عزالدین عبدالعزیز سلمی دمشقی.۲۱۱) «رساله موضوعات» ملاعلی قاری.۲۱۲) «رشحات» ملاحسین واعظ کاشفی.۲۱۳) «رمز الحقائق فی شرح کنزالدقائق» بدرالدین محمد بن احمد عینی.۲۱۴) «روض الاخیار المنتخب من ربیع الابرار» محی الدین محمد ابن الخطیب.۲۱۵) «روض الانف» عبدالرحمن بن عبدالله سهیلی.۲۱۶) «روض المناظر فی علم الاوائل و الاواخر» ابوالولید محمد بن الشحنه حلبی.۲۱۷) «روضه الاحباب فی سیر النبی و الاصحاب» جمال الدین عطاء الله بن فضل الله شیرازی محدث.۲۱۸) «روضه الصفا» محمد بن خاوند شاه بن محمود هروی معروف به خواند میر.۲۱۹) «روضه العلماء» علی بن یحیی الزنودبستی.۲۲۰) «روضه الندیه فی شرح تحفه العلویه» محمد بن اسمعیل امیریمانی صنعانی.۲۲۱) «ریاض المستطابه» عمادالدین یحیی بن ابی بکر عامری.۲۲۲) «ریاض النضره فی مناقب العشره» ابوالعباس احمد بن عبدالله محب الدین طبری.۲۲۳) «ریحانه الالباء» شهاب الدین احمد خفاجی.۲۲۴) «زبده المقاصد فی تجرید الزوائد» عبدالحق محمدی هندی.۲۲۵)«زهر الاداب و ثمرالالباب» ابراهیم بن علی حصری قیروانی.۲۲۶) «زین الفتی فی تفسیر سوره هل اتی» احمد بن محمد بن علی عاصمی.۲۲۷) «سبحه المرجان» مولوی غلام علی آزاد بلگرامی.۲۲۸) «سبل الهدی و الرشاد فی سیره خیرالعباد» شمس الدین محمد بن یوسف دمشقی صالحی «سیره شامیه».229) «سراج المنیر(تفسیر)» محمد بن احمد شربینی خطیب.۲۳۰) «سراج المنیر فی شرح جامع صغیر» علی بن احمد عزیزی بولاقی الشافعی.۲۳۱) «سراج وهاج من کشف مطالب صحیح مسلم بن الحجاج» مولوی صدیق حسن خان قنوجی.۲۳۲) «سرالشهادتین» شاه صاحب دهلوی.۲۳۳) «سعاده الکونین فی بیان فضائل الحسنین» محمد اکرام الدین دهلوی.۲۳۴) «السنه» ابوبکر احمد بن عمرونبیل، ابن ابی عاصم شیبانی.۲۳۵) «سنن» محمد بن یزید ربعی معروف به ابن ماجه قزوینی.۲۳۶) «سنن» ابوداود سلیمان بن اشعث سجستانی.۲۳۷) «سنن» ابوعیسی محمد بن عیسی ترمذی.۲۳۸) «سنن» ابو عبدالرحمن احمد بن شعیب النسائی.۲۳۹) «سنن الکبری» احمد بن الحسین بن علی البیهقی.۲۴۰) «سیراعلام النبلاء» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۲۴۱) «سیره النبویه» ابومحمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حمیری.۲۴۲) «سیف الیمانی المسلول» القاضی ثناء الله.۲۴۳) «شرح احیاء العلوم» محمدمرتضی واسطی زبیدی.۲۴۴) «شرح الفیه الحدیث» زین الدین عراقی.۲۴۵) «شرح تهذیب الکلام» ملایعقوب لاهوری.۲۴۶) «شرح دیوان منسوب به حضرت امیرالمؤمنین» کمال الدین حسین میبدی.۲۴۷) «شرح رساله اعتقادیه» فضل بن روزبهان خنجی شیرازی.۲۴۸) «شرح السنه» ابومحمدحسین بن مسعود فراء بغوی الشافعی.۲۴۹) «شرح شفاء قاضی عیاض» علی قاری، علی بن سلطان محمد هروی.۲۵۰) «شرح شفاء قاضی عیاض» ابوذر احمد بن ابراهیم حلبی.۲۵۱) «شرح صحیح مسلم» محمد بن خلفه و شتانی ابی.۲۵۲) «شرح صحیح مسلم» محمد بن محمد بن یوسف سنوسی.۲۵۳) «شرح عقائد عضدی» ملاجلال دوانی.۲۵۴) «شرح قصیده تائیه فارضیه» سعیدالدین محمد بن احمد فرغانی.۲۵۵) «شرح فارسی مشکوه» شیخ عبدالحق دهلوی.۲۵۶) «شرح فقه اکبر» ملاعلی قاری.۲۵۷) «شرح کنزالدقائق» عثمان بن علی زیلعی.۲۵۸) «شرح کنزالدقائق» محمود بن محمد عینی.۲۵۹) «شرح مسلم الثبوت» ولی الله بن حبیب الله لکهنوری.۲۶۰) «شرح المقاصد» سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی.۲۶۱) «شرح منهاج بیضاوی» برهان الدین عبیدالله بن محمد عبری فرغانی.۲۶۲) «شرح منهاج بیضاوی» محمد بن محمد بن عبدالرحمن قاهری ابن امام الکاملیه.۲۶۳) «شرح مواهب للدینه» محمد بن عبدالباقی زرقانی.۲۶۴) «شرح المواقف» میر سید شریف علی بن محمد جرجانی.۲۶۵) «شرح موطأ مالک» محمد بن عبدالباقی زرقانی.۲۶۶) «شرح نهج البلاغه» عبدالحمید بن هبه الله ابن ابی الحدید المعتزلی الشافعی.۲۶۷) «شرح الهدایه» بدرالدین محمود بن احمد عینی.۲۶۸) «شرف المؤبد، شرف المصطفی» ابوسعد عبدالملک بن محمد نیشابوری خرکوشی.۲۶۹) «الشریعه» ابوبکر محمد بن الحسین آجری.۲۷۰) «الشفاء بتعریف حقوق المصطفی» قاضی عیاض یحصبی.۲۷۱) «شفاء الاسقام فی زیاره خیرالانام» تقی الدین علی سبکی.۲۷۲) «شواهد النبوه» عبدالرحمن بن احمد جامی.۲۷۳) «صبح الاعشی فی صناعه الانشاء» احمد بن علی القلقشندی.۲۷۴) «صبح صادق-شرح منار» ملا نظام الدین سهالوی.۲۷۵) «صحاح اللغه» ابونصر اسماعیل بن حماد جوهری.۲۷۶) «صحیح (جامع)» محمد بن اسماعیل بخاری.۲۷۷) «صحیح (جامع)» ابوعیسی محمد بن عیسی معروف به ترمذی.۲۷۸) «صحیح (جامع)» مسلم بن حجاج قشیری.۲۷۹) «صراط سوی فی مناقب آل النبی» محمود بن محمد بن علی شیخانی قادری مدنی.۲۸۰) «صواعق المحرقه فی الرّد علی اهل البدع و الزندقه» شهاب الدین احمد بن محمد بن علی ابن حجر الهیتمی المکی.۲۸۱) «صواقع» نصرالله کابلی.۲۸۲) «الضعفاء و المتروکین» محمد بن اسماعیل بخاری.۲۸۳) «الضعفاء و المتروکین» ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب نسائی.۲۸۴) «ضمیمه اغصان اربعه» مولوی محمد انعام الله بن ولی الله.۲۸۵) «ضوء اللامع لاهل القرن التاسع» شمس الدین سخاوی.۲۸۶) «ضوء المعالی فی شرح قصیده بدء الامالی» ملاعلی قاری.۲۸۷) «الطالبین» ابوبکر محمد بن عمر تمیمی، ابن الجعابی.۲۸۸) «طبقات الکبری» محمد بن سعد.۲۸۹) «طبقات الحفاظ» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۲۹۰) «طبقات الشافعیه»تقی االدین ابوبکر اسدی.۲۹۱) «طبقات الشافعیه» جمال الدین عبدالرحیم اسنوی.۲۹۲) «طبقات الشافعیه» ابونصر عبدالوهاب سبکی.۲۹۳) «طبقات القراء»شمس الدین محمد بن محمد الجزری.۲۹۴) «طبقات المفسرین» شمس الدین محمد بن علی بن احمد داودی مالکی.۲۹۵) «طریق حدیث انی تارک فیکم الثقلین» ابوالفضل محمد بن طاهر ابن احمد بن علی شیبانی مقدسی ابن القیسرانی.۲۹۶) «طریقه مثلی» مولوی صدیق حسن خان قنوجی.۲۹۷) «العبر فی خبر من غبر» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۲۹۸) «العرائس (تفسیر)» ابواسحاق احمد بن محمد بن ابراهیم ثعلبی.۲۹۹) «العقد الفرید» احمد بن محمد بن عبدربه الاندلسی.۳۰۰) «العقد النبوی و السر المصطفوی» شیخ عبدالله، ابن عیدروس یمنی.۳۰۱) «العلل» عبدالرحمن بن ابی حاتم رازی.۳۰۲) «العلل المتناهیه فی الاحادیثه الواهیه» ابن الجوزی.۳۰۳) «علوم الحدیث» ابن الصلاح تقی الدین ابوعمر و عثمان عبدالرحمن.۳۰۴) «عمده الاحکام» عبدالغنی بن عبدالواحد جماعیلی مقدسی.۳۰۵) «عمده القاری فی شرح صحیح البخاری» ابومحمد محمود بن احمد بن موسی الحلبی.۳۰۶) «عنایه» اکمل الدین محمد بن محمود بابرتی.۳۰۷) «العواصم من القواصم» قاضی ابوبکر ابن العربی المالکی.۳۰۸) «عین الاصابه» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۳۰۹) «عیون الاخبار» ابومحمد عبدالله بن مسلم بن قتیبه الدینوری.۳۱۰) «غرائب القرآن(تفسیر)» نظام الدین حسن بن محمد نیشباوری اعرج.۳۱۱) «غرائب مالک» ابوالحسن علی بن محمد دار قطنی.۳۱۲) «غنیه الطالبی طریق الحق عزوجل»، عبدالقادر گیلانی.۳۱۳) «الفائق» جارالله محمود بن عمر الزمخشری.۳۱۴) «فتح الباری فی شرح صحیح البخاری» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۳۱۵) «فتح البیان (تفسیر)» مولوی صدیق حسن خان.۳۱۶) «فتح العزیز(تفسیر)» شاه صاحب مؤلف تحفه.۳۱۷) «فتح الغدیر» کمال الدین محمد بن عبدالواحد سیواسی، ابن همام.۳۱۸) «فتح المبین فی فضائل الخلفاء الراشدین» احمد بن زینی دحلان.۳۱۹) «فتح المتعال فی مدح النعال» شیخ احمد محمد مقری.۳۲۰) «فرائد السمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین» ابراهیم بن محمد الجوینی الخراسانی.۳۲۱) «فردوس الاخبار» ابوشجاع شیرویه بن شهردار بن شیرویه الدیلمی.۳۲۲) «فصل الخطاب» محمد بخاری نقشبندی، خواجه پارسا.۳۲۳) «فصول المهمه فیمعرفه احوال الائمه» علی بن محمد بن احمد المالکی ابن الصباغ.۳۲۴) «فضال الخلفاء» ابوالفتوح اسعد بن محمود عجلی اصفهانی.۳۲۵) «فضائل الشافعی» فخر رازی.۳۲۶) «فضائل القرآن» ابوبکر عبدالله بن محمد اموی بغدادی، اُبّی بن الرضّا.۳۲۷) «فلک مشحون» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۳۲۸) «فوائد السمیه فی شرح السنیه» محمد بن حسن بن احمد کواکبی مفتی حلب.۳۲۹) «فوائد مجموعه فی الاحادیث الموضوعه» علامه شوکانی.۳۳۰) «فوات الوفیات» محمد بن شاکر بن احمد کتبی.۳۳۱) «فیض القدیر فی شرح الجامع الصغیر» عبدالرؤوف بن تاج العارفین المناوی.۳۳۲) «قاموس لمحیط» مجدالدین محمد بن یعقوب فیروزآبادی.۳۳۳) «قانون الموضوعات» محمد بن طاهر فتنی گجراتی.۳۳۴) «قره العینین فی تفضیل الشیخین» شاه ولی الله دهلوی.۳۳۵) «قصص الانبیاء» محمد بن عبدالله الکسائی.۳۳۶) «قمر الاقمار، حاشیه نورالانوار (شرح المنار)» محمد بن عبدالحلیم لکهنوری.۳۳۷) «قول مستحسن فی فخر الحسن» مولوی حسن زمان.۳۳۸) القول المقید فی ادله الاجتهاد و التقلید» علامه شوکانی.۳۳۹) «کاشف-شرح مشکوه» حسن بن محمد طیبی.۳۴۰) «الکاف الشاف فی تخریج احادیث الکشاف» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۳۴۱) «الکامل فی التاریخ» ابن الاثیر جزری عزالدین علی بن محمد شیبانی.۳۴۲) «کتائب اعلام الاخیار» محمود بن سلیمان کفوی.۳۴۳) «کشف الاحوال فی نقد الرجال» عبدالوهاب مدارسی.۳۴۴) «کشف الاسرار-شرح اصول بزودی» عبدالعزیز بن احمد بخاری.۳۴۵) «کشف الاسرار-شرح المنار» عبدالله بن احمد، حافظ الدین نسفی.۳۴۶) «کشف الحثیث عمن رمی بوضع الحدیث» ابراهیم بن محمد حلبی سبط ابن العجمی.۳۴۷) «کشف الظنون» مصطفی بن عبدالله قسطنطنی(حاجی خلیفه).۳۴۸) «کشف الغمه معرفه الائمه» ابوالحسن علی بن عیسی بن ابی الفتح الاربلی.۳۴۹) «کشف المحجوب لارباب القلوب» علی بن عثمان عزنوی.۳۵۰) «الکشف و البیان عن تفسیر القرآن» ابواسحق احمد بن محمد ثعلبی.۳۵۱) «کفایه الطالب فی مناقب علی بن ابی طالب علیه السلام» محمد بن یوسف بن محمد القرشی الکنجی الشافعی.۳۵۲) «کفایه» جلال الدین خوارزمی کرمانی.۳۵۳) «کفایه المتطلع» شیخ تاج الدین دهان مکی.۳۵۴) «الکمال» حافظ عبدالغنی مقدسی.۳۵۵) «کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال» علاء الدین علی المتقی الهندی.۳۵۶) «کنوز الحقائق» عبدالرؤوف مناوی۳۵۷) «کواکب الدراری فی شرح صحیح البخاری» کرمانی.۳۵۸) «کواکب المنیر فی شرح جامع الصغیر» شمس الدین محمد علقمی.۳۵۹) «اللئالی المصنوعه فی الاحادیث الموضوعه» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۳۶۰) «لباب التأویل فی معانی التنزیل (تفسیر)» علاء الدین علی بن محمد بغدادی خازن.۳۶۱) «لسان العرب» ابوالفضل جمال الدین محمد بن مکرم معروف به ابن منظور.۳۶۲) «لسان المیزان» ابوالفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی.۳۶۳) «لمعات فی شرح المشکوه» شیخ عبدالحق دهلوی.۳۶۴) «لواقح الانوار القدسیه، المنتخب من الفتوحات المکیه» عبدالوهاب شعرانی.۳۶۵) «مانزل من القرآن فی علی علیه السلام» حافظ ابونعیم اصفهانی.۳۶۶) «المبسوط» ابوبکر محمد بن احمد بن ابی سهل سرخسی.۳۶۷) «مجاز الفرسان الی مجاز القرآن» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۳۶۸) «المجالس» ابواللیث سمرقندی.۳۶۹) «المجتنی» حافظ ابوالحسن علی بن عمر دارقطنی.۳۷۰) «مجمع البحار» محمدطاهر فتنی.۳۷۱) «مجمع الزوائد و منبع الفوائد» نورالدین علی بن ابی بکر بن سلیمان الهیثمی.۳۷۲) «مجمع الوسائل فی شرح الشمائل» ملاعلی قاری.۳۷۳) «محاسن الازهار فی تفصیل مناقب العتره الاخیار الاطهار»حسام الدین حمید محلی.۳۷۴) «المحاضرات» ابوالقاسم حسین بن محمد، راغب اصفهانی.۳۷۵) «المحصل» فخر رازی.۳۷۶) «المحصول» فخررازی۳۷۷) «المُحلّی» ابومحمد علی بن احمد بن سعید بن حزم الظاهری الاندلسی.۳۷۸) «المختاره» ضیاء الدین محمد بن عبدالواحد مقدسی.۳۷۹) «المختصر فی اخبار البشر» عماد الدین ابوالفداء اسمعیل بن علی ایوبی.۳۸۰) «مختصر تذهیب تهذیب الکمال» صفی الدین احمد بن عبدالله خزرجی.۳۸۱) «مختصر تنزیه الشریعه» شیخ رحمه الله سندی.۳۸۲) «المخصص» ابوالحسن علی بن اسمعیل لغوی، ابن سیده.۳۸۳) «مدارج النبوه» شیخ عبدالحق دهلوی.۳۸۴) «مدینه العلوم» ازنیقی.۳۸۵) «المدونه الکبری» عبدالرحمن بن قاسم مالکی.۳۸۶) «مرآه الاسرار» عبدالرحمن بن عبدالرسول چشتی.۳۸۷) «مراه الجنان و عبره الیقضان» ابومحمد بن عبدالله بن اسعد الیافعی الیمنی.۳۸۸) «مرآه المومنین فی مناقب آل سید المرسلین» مولوی ولی الله لکنهوری.۳۸۹) «مرافض» حسام الدین سهارنیوری.۳۹۰)«مرج البحرین» ابوالفرج اصفهانی.۳۹۱) «مرقاه المفاتیح فی شرح المشکوه المصابیح» ملاعلی بن سلطان محمد قاری.۳۹۲) «مروج الذهب و معادن الجوهر» ابوالحسن علی بن الحسین بن علی المسعودی.۳۹۳) «المستدرک علی الصحیحین» ابوعبدالله محمد بن عبدالله حاکم نیسباوری.۳۹۴) «مستصفی من علم الاصول» ابوحامد محمد بن محمد غزالی.۳۹۵) «مسلم الثبوت» قاضی محب الله بن عبدالشکور بهاری.۳۹۶) «مسند» ابن راهویه.۳۹۷) «مسند» احمد بن محمد بن حنبل شیبانی.۳۹۸) «مسند» ابوداود سلیمان بن داود بن جارود فارسی بصری طیالسی.۳۹۹) «مسند» شافعی.۴۰۰) «مسند» ابومحمد عبد بن حمید کشی.۴۰۱) «مسند» ابومحمد عبدالله بن عبدالرحمن دارمی سمرقندی.۴۰۲) «مسند» یعقوب بن شیبه سدوسی بصری.۴۰۳) «المسند الصحیح» ابوعوانه یعقوب بن اسحق نیسابوری اسفراینی.۴۰۴) «مسند الفردوس» ابومنصور شهردار بن شیرویه دیلمی.۴۰۵) «المستومی من احادیث الموطاً» شاه ولی الله دهلوی.۴۰۶) «مشارق الانوار فی فوز اهل الاعتبار» شیخ حسن عدوی حمزاوی.۴۰۷) «مشارق الانوار النبویه من صحاح الاخبار المصطفیه» رضی الدین حسن صغانی.۴۰۸) «مشرع روی» محمدبن ابی بکر شلی حضرمی.۴۰۹) «مشکل الاثار» ابوجعفر احمد بن سلامه طحاوی.۴۱۰) «مشکوه المصابیح» ابوعبدالله ولی الدین محمد بن عبدالله الخطیب التبریزی.۴۱۱) «مصابیح السنه» ابومحمد حسین بن مسعود فراء بغوی.۴۱۲) «المصاحف» ابوبکر محمد بن القسم بن محمد بن بشار، ابن الانباری.۴۱۳) «المصنف» «ابوبکر عبدالرزاق بن همام الصنعانی.۴۱۴) «المصنف» ابوبکر عبدالله بن محمد بن ابی شیبه عبسی.۴۱۵) «مطالب السئول فی مناقب آل الرسول صلی الله علیه و آله و سلم کمال الدین محمد بن طلحه بن محمد الشافعی.۴۱۶) «معراج العلی فی مناقب المرتضی علیه السلام» محمد صدرالعالم.۴۱۷) «المعارف» ابومحمد عبدالله بن مسلم ابن قتیبه دینوری.۴۱۸) «معالم التنزیل» ابومحمد حسین بن مسعود فراء بغوی.۴۱۹) «معالم العتره النبویه» ابومحمد عبدالعزیز بن مسعود ابن الاخضر جنابذی.۴۲۰) «معانی الاثار» طحاوی.۴۲۱) «المعتصر من المختصر» قاضی ابوالمحاسن یوسف بن موسی حنفی.۴۲۲) «المعتمد فی المعتقد» قاضی ابوالمحاسن یوسف بن موسی حنفی.۴۲۳) «معجم الوسط» ابوالقاسم سلیمان بن احمد طبرانی.۴۲۴) «معجم الصغیر» ابوالقاسم سلیمان بن احمد الطبرانی.۴۲۵) «معجم الکبیر» ابوالقاسم سلیمان بن احمد الطبرانی.۴۲۶) «معجم المختصن» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۴۲۷) «معجم البلدان» یاقوت بن عبدالله حموی.۴۲۸) «المغنی فی الضعفاء» شمس الدین محمد بن احمد ذهبی.۴۲۹) «المغنی عن حمل الاسفار فی الاسفار» حافظ زین الدین عبدالرحیم عراقی.۴۳۰) «مفاتیح فی شرح المصابیح» محمد بن مظفر خلخالی.۴۳۱) «مفتاح الجنه فی الاحتجاج بالسنه» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۴۳۲) «مفتاج النجاه فی مناقب آل العبا» میرزا محمد بدخشی.۴۳۳) «مفردات» راغب اصفهانی.۴۳۴) «مفهم فی شرح صحیح مسلم» عبدالغافر بن اسماعیل فارسی.۴۳۵) «مقاصد» سعدالدین تفتازانی.۴۳۶) «مقاصد حسنه» شمس الدین سخاوی.۴۳۷) «مقالید الاسانید» ابومهدی عیسی بن محمد ثعالبی.۴۳۸) «مقدمه ابن خلدون» عبدالرحمن بن محمد ابن خلدون مغربی.۴۳۹) «مقدمه سنیه» ولی الله عمری دهلوی پدرشاه صاحب.۴۴۰) «مقفی (تاریخ)» نقی الدین احمد بن علی بن عبدالقادر مقریزی.۴۴۱) «مکمل اکمال الاکمال» ابوعبدالله محمد بن محمد بن یوسف سنوسی.۴۴۲) «ملحقات ابحاث مسدده» صالح بن مهدی بن علی مقبلی صنعانی.۴۴۳) «الملل و النحل» ابومحمد علی بن احمد بن سعید بن حزم الظاهری الاندلسی.۴۴۴) «الملل و النحل» ابوالفتح محمد بن عبدالکریم الشهرستانی.۴۴۵) «مناشر الانشاء» محمود بن احمد گیلانی.۴۴۶) «مناقب احمد بن حنبل» عمر بن محمد عارف نهروانی مدنی.۴۴۷) «مناقب امیرالمؤمنین علیه السلام» ابوالمؤید موفق بن احمد المکی الخوارزمی.۴۴۸) «مناقب اهل البیت علیه السلام» حافظ شمس الدین سخاوی.۴۴۹) «مناقب اهل البیت علیه السلام» عبدالحق دهلوی.۴۵۰) «مناقب اهل البیت علیه السلام» محمد بن سلیمان بن داود بغدادی.۴۵۱) «مناقب السادات» ملک العلماء شهاب الدین زاوالی دولت آبادی.۴۵۲) «مناقب علی بن ابیطالب علیه السلام» ابوالحسین علی بن محمد بن محند بن المغازلی.۴۵۳) «مناقب المرتضویه» محمد صالح حسین ترمذی کشفی.۴۵۴) «منتخب کنزالعمال» ملاعلی متقی هندی.۴۵۵) «المنتقی فی سیره المصطفی صلی الله علیه و آله و سلم» سعید الدین محمد بن مسعود کازرونی.۴۵۶) «منتهی الارب» عبدالرحیم عبدالکریم صفی پوری.۴۵۷) «منقبه الطهرین» حافظ ابونعیم اصفهانی.۴۵۸) «المنحق» ابوجعفر محمد بن حبیب هاشمی بغدادی.۴۵۹) «منهاج السنه» احمد بن عبدالحلیم نووی.۴۶۰) «منهج المکیه فی شرح قصیده الهمزیه» ابن حجر مکی.۴۶۱) «الموافقات فی اصول الاحکام» ابواسحاق ابراهیم بن موسی لخمی شاطبی.۴۶۲) «الموالاه» احمد بن محمد بن سعید کوفی، ابن عقده.۴۶۳) «مواهب اللدنیه» شهاب الدین احمد بن محمد قسطلانی.۴۶۴) «موده القربی» سیدعلی بن شهاب الدین همدانی.۴۶۵) «الموضوعات» ابوالفرج عبدالرحمن بن علی الجوزی.۴۶۶) «الموضوعات صفری» ملاعلی قاری.۴۶۷) «الموطأ» مالک بن انس.۴۶۸) «میزان الاعتدال» ابوعبدالله محمد بن احمد بن عثمان الذهبی.۴۶۹) «نجاه المومنین» ملامحسن کشمیری.۴۷۰) «نزل الابرار بما صح مناقب اهل بیت الاطهار علیه السلام» میرزا محمد بدخشی.۴۷۱) «نزهه المجالس» عبدالسلام صفوری الشافعی.۴۷۲) «نسیم الریاض فی شرح شفاء قاضی عیض» شهاب الدین خفاجی.۴۷۳) «نصاب الاخبار» سراج الدین علی بن عثمان اوشی فرغانی.۴۷۴) «نظم دررالسمطین فی فضائل المصطفی و المرتضی و البتول و السبطین علیه السلام» جمال الدین محمد بن یوسف الزرندی الحنفی.۴۷۵) «نفحات النس» عبدالرحمن جامی.۴۷۶) «نفع قوت المغتذی» علی بن سلیمان دمنتی بجمعوی مغربی شاذلی.۴۷۷) «نهایه الافضال فی تشریف الال» جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر السیوطی.۴۷۸) «نهایه العقول» فخر رازی.۴۷۹) «نهایه اللغه» محمد بن الاثیر الجزری.۴۸۰) «نوادرالاصول» حکیم ترمذی.۴۸۱) «نورالابصار فی مناقب آل النبی المختار» مؤمن بن حسن مؤمن الشبلنجی.۴۸۲) «نورالانوار – شرح منار» ملااحمد بن ابی سعید بن عبیدالله حنفی.۴۸۳) «نواقض» میرزا مخدوم شریفی.۴۸۴) «نیل الابتهاج بتطریز الدیباج» ابوالعباس احمد تنبکتی.۴۸۵) «نیل الاوطار فی شرح منتقی الاخبار» قاضی القضاه محمد بن علی شوکانی.۴۸۶) «الوافی بالوفیات» صلاح الدین خلیل بن ایبک صفدی.۴۸۷) «وسیله المآل فی عدد مناقب الآل» احمد بن الفضل بن محمد بالکثیر المکی.۴۸۸) «وسیله المتعبدین» عمر ملا موصلی.۴۸۹) «وسیله النجاه» مولوی محمد مبین الکهنوری.۴۹۰) «وفاء الوفاء بالاخبار دارالمصطفی صلی الله علیه و آله و سلم» نورالدین علی بن احمد السمهودی.۴۹۱) «وفیات الاعیان» ابوالعباس شمس الدین احمد بن محمد خلکان.۴۹۲) «هدایه» برهان الدین علی بن عبدالجلیل مرغنیانی.۴۹۳) «هدایه السعداء» ملک العلماء دولت آبادی.۴۹۴) «یتیمه الذهر» ابومنصور عبدالملک بن محمد نیشابوری ثعالبی.۴۹۵) «ینابیع الموده» سلیمان بن ابراهیم القندوزی الحنفی.۴۹۶) «الیواقیت» محمد بن عبدالواحد بن ابی هاشم، ابوعمر زاهد مطرز.و …
پی نوشت ها :
۱٫ فضائل لخمسه من الصحاح السته، ج۲، ص ۵۴٫۲٫ همان.۳٫ در ضمیمه جلد دوم از مجلد دوازدهم «طبع دوم» عبقات الانوار ص ۱۲۲۱ که در مطبعه «حبل المتین» اصفهان بطبع رسیده است (۱۳۸۲ قمری-۱۳۴۱شمسی) در شخصیت، و نبوغ علامه مجاهد، مؤلف بی بدیل «عبقات» از مرحوم آیه الله حاج شیخ آقا بزرگ تهرانی قدس سره که ایشان نیز از فحول علماء خدمتگزار شیعه بوده است، در کتاب «نقباء البشر فی القرن الرابع عشر»347-350 چنین آورده است:«السید الامیر حامد حسین لکهنوری … من اکابر متکلمی الامامیه، و اعاظم علماء الشیعه المتبحرین فی اولیات هذا القرن. ولد فی لکهنور (۱۲۴۶) و نشابها علی ابیه المذکور فی الکرام البرره نشاه طیبه، و تعلم «المبادئی» و قرأ مقدمات العلوم، و اخذ «الکلام» عن والده الامام السید محمدقلی و «الفقه و الاصول» عن سید العلماء، السید حسین بن السید لدار علی النقوی، و المعقول عن السید مرتضی بن السید محمد، و «الادب» عن المفتی السید محمد عباس و غیرهم-و کان کثیر التتبع، و اسم الاطلاع و الاحاطه بالاثار و الاخبار، و التراث الاسلامی. بلغ فی ذلک مبلغاً لم یبلغه احد من معاصریه و لا المتاخرین عنه. بل و لا کثیر من اعلام القرون السابقه افنی عمره الشریف فی البحث عن اسرار الدیانه و الذب عن بیضه الاسلام و حوزه الدین الحنیف و لا اعهد فی القرون المتأخره من جاهد جهاده و بذل فی سبیل الحقایق الراهنه طارفه و تلاده، و لم ترعین الزمان فی جمیع الامصار والاعصار مضاهیاً له فی تتبعه و کثره اطلاعه و دقته و ذکائه و شده حفظه و ضبطه».و در ص ۱۲۱۹ از «مرحوم آیه الله حاج سید محسن امیل جبل عاملی قدس سره» در کتاب «اعیان الشیعه» 18: 371-374 نقل نموده است:«السید الامیر حامد حسین… کان من اکابر المتکلمین الباحثین عن اسرار الدیانه و الذابین عن بیضه الشریعه و حوزه الدین الحنیف، علامه نحریراً ماهراً بصناعه الکلام، و الجدل. محیطاً بالاخبار و الاثار، واسع الاطلاع، کثیر التتبع، دائم المطالعه، لم یرمثله فی صناعه الکلام و الاحاطه بالاخبار و الاثار فی عره، بل و قبل عصره بزمان طویل، و بعد عصره حتی الیوم. و لو قلنا انه لم ینبغ مثله فی ذلک بین الامامیه بعد عصر المفید و المرتضی، لم تکن مبالغین، یلعم ذلک من مطالعه کتابه العبقات…و در س ۱۲۳۷ تقریظی از آیه الله فرید عصره، و وحید دهره، مرحوم میرزا محمد حسن شیرازی قدس الله نفسه الزکیه بصاحب «عبقات» باین مضمون نقل کرده است:بسم الله الرحمن الرحیمبعرض عالی می رساند.رجاء واثق آنکه علی الدوام در تشیید قواعد دین حنیف، و تسدید سواعد شرع شریف، به برکات امام عصر ولی زمان، ارواحنا له الفداه موفق و مسدد باشید.اگرچه در مقام اظهار تودد، و اتحاد، کمتر میسر شده است بتوانم چنانچه شایسته است برآیم.واحد احد اقدس عزت اسمائه گواه است همیشه شکر نعمت وجود شریف را می کنم و به کتب و مصنفات رشیقه جنابعالی مستأنسم، و حق زحمات، و خدمات آن وجود عزیز را در اسلام نیکو می شناسم. انصاف توان گفت:تاکنون در اسلام، در فن کلام، کتابی به این گونه نافع، و تمام تصنیف نشده است.خصوصاً کتاب «عبقات الانوار» که از حسنات این دهر، و غنائم این زمان است. بر هر مسلم متدین لازم است که در تکمیل عقائد، و اصلاح مفاسد خود به آن کتاب مبارک رجوع نماید، و استفاده نماید، و هر کس به هر نحو تواند در نشر و ترویج آن به اعتقاد احقر باید سعی و کوشش را فروگذاشت ندارد. تا چنانچه در نظر است اعلاء کلمه حق و ادحاض باطل شود که خدمتی شایسته تر از این به طریقه حقه، و فرقه ناجیه کمتر در نظر است.خداوند عالم جل ذکره به برکت ائمه طاهرین علیهم السلام توفیق را مستدام بدارد که این زحمت شایان، و خدمت نمایان به شایستگی به پایان رسد. و امیدوارم در شرائف اوقات، از دعوات صالحه خود فراموشم نفرمائید، و به ارسال مصنفات و انفاذ مراسلات، مسرور و مأنوسم بدارند، که زائد الوصف و فوق العاده به آنها مشتاق، و مشعوفم و همواره مترقب اعلان سلامتی وجود مسعود کثیر الخیر و البرکه و داعی دوام تأیید آن جناب می باشم، و توقع دارم ادام الله تعالی مجدکم، والسلام علیکم.
منبع : تهرانی، حسین؛ (۱۴۲۷ ه.ق)، سؤالات ما شامل ۳۱۳ سؤال پیرامون مسائل اعتقادی، کلامی، فقهی، تفسیری و تاریخی، قم: نشر حاذق، چاپ دوم(۱۴۲۷ه.ق).
هیچ نظری وجود ندارد