غدیر و آیه اکمال دینشهید مطهری آیه اکمال را این چنین تفسیر مینماید:«در همان سوره مائده، آیه« الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا» (مائده/3)؛ امروز دین را به حد کمال رساندم و نعمت را به حد آخر، تمام کردم، امروز است که دیگر اسلام را برای شما به عنوان یک دین پسندیدم، نشان میدهد که در آن روز، جریانی رخ داده که آن قدر با اهمیت است که آن را مکمل دین و متمم نعمت خدا بر بشر شمرده است و با بودن آن، اسلام، اسلام است و خدا این اسلام را همان میبیند که میخواسته و با نبودن آن، اسلام، اسلام نیست. شیعه به لحن این آیه که تا این درجه برای این موضوع اهمیت قائل است استدلال میکند و میگوید: آن موضوعی که بتواند نامش مکمل دین و متمم نعمت و آن چیزی باشد که با نبودنش، اسلام، اسلام نیست، چه بوده است؟ میگوید ما میتوانیم موضوعی را نشان بدهیم که در آن درجه از اهمیت باشد ولی شما نمیتوانید. به علاوه روایاتی هست که تایید میکند این آیه هم در همین موضوع [غدیر خم] وارد شده است.» 1
تواتر حدیث غدیراستاد، یکی از ادله شیعه در امامت را تواتر حدیث غدیر شمرده و مینویسد:«… [خواجه نصیر] میگوید:” و لحدیث الغدیر المتواتر”؛ حدیث غدیری که متواتر است. متواتر در علم حدیث اصطلاحی است. تواتر یعنی [مقدار نقل خبر] فوق تبانی [بر دروغ] باشد. شیعه مدعی است که نقل خبر غدیر در حدی است که ما احتمال تبانی هم در آن نمیتوانیم بدهیم و بگوییم مثلا چهل نفر از صحابه پیغمبر تبانی کردند بر یک دروغ! خصوصا که بسیاری از ناقلان این خبر، جزء دشمنان علی(علیه السلام) بوده یا از طرفداران ایشان شمرده نشدهاند… .» 2شهید مطهری درباره این قسمت از روایت غدیر که «من کنت مولاه فهذا علی(علیه السلام) مولاه» معتقد است که حتی شاید سنیها هم نتوانند انکار کنند که متواتر است. 3
حدیث غدیر در منابع تاریخیدر نظر استاد، گذشته از کتب روایی، حدیث غدیر در بسیاری از کتب تاریخی هم ذکر شده است که آن کتب از منابع معتبر و مهم تاریخ شمرده میشوند:” قدیمیترین کتاب تاریخی اسلام از کتابهای تاریخ عمومی اسلامی و از معتبرترین کتابهای تاریخ اسلامی که شیعه و سنی آن را معتبر میشمارند کتاب تاریخ یعقوبی است. مرحوم دکتر آیتی هر دو جلد این کتاب را ترجمه کردهاند، کتاب بسیار متقنی است و در اوایل قرن سوم هجری نوشته شده است. ظاهرا بعد از زمان مامون و حدود زمان متوکل نوشته شده است. این کتاب که فقط کتاب تاریخی است و حدیثی نیست، از آن کتابهایی است که داستان غدیر را نوشته است. کتابهای دیگری که آنها را هم اهل تسنن نوشتهاند نیز حادثه غدیر خم را ذکر کردهاند.” 4
غدیر در آیینه شعرادبیات و به ویژه شعر، آیینه تمام نمای فرهنگ جامعه است و حضور مسالهای در ادبیات هر زمانی، نشانه مطرح بودن آن میباشد. و غدیر در همه قرنها در ادب و فرهنگ مردم حضور داشته است. استاد درباره توجه علامه امینی در الغدیر به این مساله مینویسد: ” (الغدیر) از جنبه ادبی هم استفاده کرده است، چون در هر عصری هر مطلبی که در میان مردم وجود داشته باشد، شعرا آن را منعکس میکنند… [علامه امینی] میگوید اگر مساله غدیر مسالهای بود که به قول آنها مثلا در قرن چهارم به وجود آمده بود، دیگر در قرون اول و دوم و سوم، شعرا، این همه شعر، دربارهاش نگفته بودند. در هر قرنی ما میبینیم که مساله غدیر، جزء ادبیات آن قرن است. بنابراین، چگونه میتوانیم این حدیث را انکار کنیم؟!” 5
شرح حدیث غدیراستاد، این حدیث را که حدیث هدایت و روشنایی است؛ این چنین ذکر و شرح میکند:هنگامی که به غدیر خم که نزدیک جحفه (6) است رسیدند، قافله را متوقف و اعلام کردند که میخواهم درباره موضوعی با مردم صحبت کنم. (این آیهها نیز در آنجا نازل شد.) بعد دستور داد که منبری برایش درست کردند. از جحاز شتر و چیزهای دیگر، مرکز مرتفعی ساختند. حضرت رفت بالای آن و مفصل صحبت کرد:”الست اولی بکم من انفسکم؟ قالوا: بلی. آنگاه فرمود: من کنت مولاه فهذا علی مولاه.” بعد از این بود که این آیه نازل شد: “الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم واخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی…” اینها را در کتابهایی مثل الغدیر یا ترجمههای آن نوشتهاند. 7
پی نوشت ها:1 امامت و رهبری، صص 63 -62.2 مطالب استاد در 20 صفحه ذکر شده است: امامت و رهبری، صص 137 -118.3 امامت و رهبری ، ص113.4 امامت و رهبری، ص 130.5 امامت و رهبری، ص 101.6 جحفه، میقات اهل شام است یعنی وقتی افراد از راه شام که شمال غربی [مکه] میشود میآمدند، پس از پیمودن اندکی از راه به جحفه میرسیدند. پیغمبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آنجا را میقات قرار دادند برای مردمی که از آن راه میآیند. غدیر خم، نزدیک جحفه است و محلی بوده که مسلمین در بازگشت از مکه وقتی به آن نقطه میرسیدند متفرق میشدند، اهل مدینه به مدینه میرفتند و دیگران نیز به شهرهای خود.7 امامت و رهبری، صص 132 – 130 و صص 85 – 84
هیچ نظری وجود ندارد