شیعه پاسخ می دهد

قول صحیح در مورد سنّ مبارک امّ المومنین حضرت خدیجه کبری(سلام الله علیها) را بیان فرمائید.

پاسخ

برای بحث در این زمینه، ابتدا لازم است گزارش های مختلف در مورد سن حضرت خدیجه سلام الله علیها در منابع تاریخی بیان شود، در این زمینه چند قول گفته شده است:

الف) 25 سال: این قول در کتاب های البدایة و النهایة (ج 5، ص 293)، السیرة الحلبیة (ج 1، ص 165)، دلائل النبوة (2/72) نقل شده است.

ب) 28 سال: این قول در انساب الاشراف (ج 1، ص 98)، البدایة و النهایة (ج 5، ص 293)، طبقات ابن سعد (ج 8، ص 13)، سیر اعلام النُّبَلاء (ج 2، ص 111)، سُبُل الهدی و الرَّشاد (ج 2، ص 166)، مختصر تاریخ دمشق (ج 2، ص 275)، شَذَرات الذَّهَب (ج 1، ص 134)، تهذیب تاریخ دمشق (ج 1، ص 303)، مستدرک الصحیحین حاکم نیشابوری (ج 3، ص 182)، المُحَبَّر (ص 79)، تاریخ الخمیس (ج 1، ص 264)، تهذیب الاسماء و اللغات (ج 2، ص 342)، السیرة الحلبیة (ج 1، ص 165) و سیرة مغلطای (ص 31) نقل شده است.

ج) 40 سال: این قول در انساب الاشراف (ج 1، ص 98)، طبقات ابن سعد (ج 8، ص 13)، تاریخ طبری (ج 2، ص 280)، المَواهِب اللَّدُنّیة (ج 1، ص 191)، شذرات الذهب (ج 1، ص 134)، أسُدُ الغابَّة (ج 1، ص 23)، تهذیب الاسماء و اللغات (ج 2، ص 342)، الاستیعاب (ج 1، ص 35)، المُحَبَّر (ص 79)، سبل الهدی و الرشاد (ج 2، ص 166)، سیرة مغلطای (ص 31) نقل شده است.

علاوه بر سه نقل مشهور فوق، اقوال دیگری همچون 30 سال، 35 سال، 44 سال، 46 سال و غیره نیز نقل شده اند که شهرتی ندارند.

چند نکته در مورد نقل های فوق لازم به ذکر است.

نکتۀ اول: مورخان و سیره نویسان در مورد سن حضرت خدیجه سلام الله علیها به هنگام ازدواج هیج اتفاق نظری ندارند. اگر در نقل های بالا نام یک کتاب در هر دو قول ذکر شد، به این دلیل است که نویسندگان، اقوال مختلف را ذکر کرده اند.

نکتۀ دوم: علاوه بر این، ابن عماد در شذرات الذهب (ج 1، ص 134) قول 28 سال را قول تأیید شدۀ بسیاری از علما می داند. ابن کثیر در البدایة و النهایة (ج 5، ص 293) قول 28 سال را قول جماعة من اهل العلم (گروهی از اهل علم) دانسته است. ابن اثیر در اسد الغابة، با وجود آنکه تنها قول 40 سال را گزارش کرده است، می گوید اقوال دیگری نیز در این زمینه وجود دارد. این نیز نشان می دهد که قول 28 سال نظری مطرح و مورد اعتبار بوده است.

نکتۀ سوم: امروزه در بسیاری از کتاب های سیره و حتی کتاب های تاریخ و دینی مدارس کشور گفته می شود، بنا بر قول مشهور، سن حضرت خدیجه به هنگام ازدواج با رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم 40 سال بوده است. اما همان طور که مشاهده می شود برخی نویسندگان تنها قول 28 سال را نقل کرده اند، اکثر آنها هم قول 28 سال و هم قول 40 سال را گزارش کرده اند، عده ای معدود نیز تنها قول 40 سال را گفته اند. لذا قول 40 سال به هیچ عنوان شهرت ندارد.

پیش از بررسی اقوال فوق، ذکر چند نکتۀ تاریخی لازم است.

در درجه اول باید گفت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به هنگام ازدواج 25 ساله بودند.

1. بعثت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در سن 40 سالگی ایشان اتفاق افتاد. پس بعثت ایشان 15 سال پس از ازدواج رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت خدیجه سلام الله علیها اتفاق افتاده است.
2. حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها پنج سال پس از بعثت، با تولد خود عالم را به وجود خویش مفتخر نمودند. لذا تولد ایشان 20 سال پس از ازدواج رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت خدیجه سلام الله علیها بوده است.
3. حضرت خدیجه سلام الله علیها ده سال پس از بعثت رحلت فرمودند (یا به سخن دقیق تر به شهادت رسیدند). لذا شهادت ایشان 25 سال پس از ازدواج اتفاق افتاده است.

نتیجۀ اول: همان طور که گفته شد که ولادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها 20 سال پس از ازدواج رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت خدیجه سلام الله علیها بوده است. اگر سن حضرت خدیجه به هنگام ازدواج 40 سال باشد و ما 20 سال را به آن اضافه کنیم، باید گفت ولادت حضرت فاطمه در 60 سالگی حضرت خدیجه بوده است. می دانیم که از نظر پزشکی چنین امری محال است. لذا قول 40 سال چندان قابل قبول نیست.

نتیجۀ دوم: بسیاری از مورخان سن حضرت خدیجه به هنگام وفات را ذکر نکرده اند. اگر حضرت خدیجه در زمان ازدواج 40 ساله بودند، باید به هنگام وفات 65 ساله باشند. حاکم نیشابوری در مستدرک الصحیحین (ج 3، ص 182)، این را نقل کرده و آن را شاذ می داند. وی در ادامه می گوید درست آن است که ایشان به پنجاه سال هم نرسیدند.

بیهقی در دلائل النبوة (ج 2، ص 71) و ابن کثیر در البدایة و النهایة (ج 2، ص 294) نیز دو قول 50 سال و 55 سال را ذکر کرده اند. هر دوی این نویسندگان قول صحیح در این زمینه را 50 سال دانسته اند. لذا اگر حضرت خدیجه در هنگام وفات 50 ساله بوده اند، باید به هنگام ازدواج سن ایشان 25 سال بوده باشد. لذا قول 40 سالگی چندان قابل قبول نیست.

با توجه به دو دلیل فوق، ازدواج رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم با حضرت خدیجه سلام الله علیها در سن 25 سالگی و یا نهایتا 28 سالگی اتفاق افتاده است.

نوشته: استاد محمّد حسین افراخته

http://mhafrakhteh.blogfa.com/post/23

مجمع جهانی شیعه شناسی