طعم شیرین عدالت در دوران ظهور

در نگاه نخست چنین به نظر مى‏رسد كه پاك ساختن زمین از ظلم، ستم، گناه و معصیت، و برچیدن بساط طاغوت‏ها و ستمگران ناممكن است و گویا زمین و زمینیان با گناه و ظلم خو گرفته و مظلومان عالم فریاد رسى ندارند، تا حق آن‏ها را از ظالمان و طاغیان بستاند. گوئیا جهان به تحمل وجود شوم ستم پیشگان عادت كرده است; تا جایى كه بشر دوره‏اى را سراغ ندارد كه در آن، جامعه جهانى خالى از ستم و ستمگران باشد. از سوى دیگر حكمت‏خداوند بر این تعلق گرفته است كه زندگانى انسان بر اساس فطرت خدا دادى جارى شده و شالوده آن، كه عدالت‏خواهى و ظلم ستیزى است، بدون پاسخ و جواب نماند. با رستاخیز مهدى _ علیه السلام _، ظلم و ستم به دیار عدم آهنگ سفر كرده و جاى خود را به عدل و داد مى‏سپارد و عدالت اجتماعى فراگیر شده و ثمره تلاش و كوشش انبیاء و اولیاء به بار نشسته و مردم طعم شیرین عدالت را مى‏چشند. امام زمان _ علیه السلام _ بعد از تولد چنین دعا كردند: «… اللهم انجز لى ما وعدتنى، و اتمم لى امرى، و ثبت وطاتى، و املا الارض لى عدلا و قسطا[1] ; خداوندا! آنچه را كه به من وعده دادى محقق ساز و امر (حكومت عدالت گستر جهانى) مرا به كمال برسان و گام‏هاى مرا استوار بدار و زمین را به وسیله من از عدل و داد پر ساز.» در احادیثى كه درباره قیام مهدى _ علیه السلام _ آمده است دعوت به توحید و مبارزه با شرك و كفر اعتقادى، به اندازه ایجاد عدالت و اجراى آن، مورد تاكید قرار نگرفته است. علت این امر را باید در نیاز عمده جامعه بشرى به برقرارى عدالت و گسترش دادگرى در این زمان دانست. امام صادق _ علیه السلام _ فرمود: «اذا قام القائم _ علیه السلام _ حكم بالعدل وارتفع الجور فى ایامه و آمنت‏به السبیل و اخرجت الارض بركاتها و رد كل حق الى اهله[2] ; هرگاه قائم قیام كند، به عدل حكم مى‏كند و در ایام او جور مرتفع شود و به وسیله او راه‏ها امن گردد، زمین بركاتش را خارج مى‏سازد و هر حقى به صاحبش برگردانده مى‏شود.» امام حسین _ علیه السلام _ فرمود: «لو لم یبق من الدنیا الا یوم واحد لطول الله عز و جل ذلك الیوم حتى یخرج رجل من ولدى فیملاها عدلا و قسطا كما ملئت جورا و ظلما، كذلك سمعت رسول الله یقول[3] ; اگر از دنیا جز یك روز باقى نمانده باشد، خداوند آن روز را طولانى گرداند، تا مردى از فرزندان من خروج كند، پس زمین را از عدل و داد پر كند، همانگونه كه از ظلم و ستم پر شده باشد. این چنین از پیامبر صلى الله علیه و آله شنیدم.» امام صادق صلى الله علیه و آله فرمود: «اما والله لیدخلن (القائم) علیهم عدله جوف بیوتهم كما یدخل الحر و القر[4] ; به خدا قسم كه عدالت‏خود را در درون خانه‏هاى مردم وارد مى‏كند همانگونه كه سرما و گرما داخل مى‏شود.» امام رضا _ علیه السلام _ فرمود: فاذا خرج وضع میزان العدل بین الناس، فلا یظلم احد احدا[5] ; آنگاه كه خروج كند، ترازوى عدل را در بین مردم مى‏نهد، پس هیچكس به دیگرى ظلم نمى‏كند.» ارزش عدالت عدالت از اصول مهم و از تعالیم و اهداف عمده اسلام است. در دستورات اسلامى، انسان‏ها مامور شده‏اند كه در تمام ابعاد زندگى خود (فردى، اجتماعى، اقتصادى، سیاسى، و نیز در گفتار، رفتار و كردار) عدالت را رعایت كرده و آن را سر لوحه كارهاى خود قرار دهند. قرآن كریم در آیات متعددى ارزش و اهمیت عدالت را بیان كرده و به آن سفارش نموده است كه در ذیل نمونه‏هایى از این آیات بیان مى‏شود: 1- «اعدلوا هو اقرب للتقوى‏»[6]; «عدالت ورزید كه عدل به تقوى نزدیكتر است.» «و اذا قلتم فاعدلوا»[7] ; «وقتى سخن گفتید به عدالت‏سخن گویید.» 2- «ان الله یامر بالعدل والاحسان‏»[8] ; «حقیقتا خداوند به عدل و احسان امر مى‏كند.» 3- «و لایجرمنكم شنئان قوم على ان لاتعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوى‏»[9] ; «و البته نباید بدى گروهى شما را بر آن دارد كه عدالت نكنید. عدالت كنید كه آن به تقوا نزدیكتر است.» 4- «لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الكتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط‏»[10] ; «به راستى پیامبران خود را با دلایل آشكار فرستادیم و با آن‏ها كتاب و ترازو فرود آوردیم تا مردم به عدالت‏برخیزند.» بر اساس این آیه، فرستادن رسولان الهى و كتاب‏هاى آسمانى براى تحقق عدالت در جامعه بشرى است. در جامعه اسلامى همه افراد در برابر بیت المال و امكانات عمومى مساوى اند و هیچ عامل نژادى و سوابق مبارزاتى و انتساب به افراد یا گروه‏هاى صاحب نفوذ و قدرت، مانع اجراى عدالت نمى‏شود و لذا گریزگاه قانونى در جامعه اسلامى وجود ندارد. ائمه اطهار _ علیهم السلام _ كه مفسران واقعى قرآن كریم هستند نیز در كلمات نورانى خود بر مساله عدالت تاكید ورزیده‏اند. به عنوان نمونه چند فراز از گفتار آنان را در ذیل مى‏آوریم: 1- امام صادق _ علیه السلام _ فرمود: روزى امیرالمؤمنین على _ علیه السلام _ به خلیفه دوم فرمودند: «ثلاث ان حفظتهن و عملت كفتك ما سواهن، و ان تركتهن لم ینفعك شى‏ء سواهن; سه چیز است كه اگر از آن‏ها حفاظت كرده و به آن‏ها عمل كنى تو را از غیر آن‏ها بى نیاز مى‏كند و اگر آن‏ها را ترك كنى، غیر آن‏ها سودى به تو نمى‏رساند.» خلیفه پرسید: آن سه چیز كدامند؟ حضرت فرمودند: «اقامه الحدود على القریب و البعید، والحكم بكتاب الله فى الرضا والسخط، والقسم بالعدل بین الاحمر والاسود…[11] ; اجراى حدود بر نزدیك و دور (آشنا و بیگانه)، و حكم كردن به كتاب خدا در حال خرسندى و خشم، و تقسیم عادلانه بین سیاه و سرخ…» 2- امام على _ علیه السلام _ به فرزندش امام حسین _ علیه السلام _ فرمود: «اوصیك بتقوى الله فى الغنى و الفقر و بالعدل على الصدیق و العدو; تو را به تقواى الهى در حال غنا و تنگدستى و رعایت عدالت‏با دوست و دشمن سفارش مى‏كنم.» 3- ابو مالك مى‏گوید: «قلت لعلى بن الحسین _ علیه السلام _ اخبرنى بجمیع شرایع الدین. قال: قول الحق، والحكم بالعدل، والوفاء بالعهد، هذه جمیع شرایع الدین[12] ; به امام سجاد _ علیه السلام _ گفتم: مرا از مجموعه آئین‏هاى دین آگاه كن. امام فرمود: سخن حق و داورى طبق عدالت و وفاى به عهد. این‏ها همه آئین‏هاى دین است.» تحقق عدالت‏به دست مهدى _ علیه السلام _ لازمه تحقق عدالت اجتماعى، از بین رفتن ناهنجارى‏ها و مفاسد اجتماعى است. حضرت مهدى _ علیه السلام _ در حكومت جهانى خود با این مفاسد مبارزه كرده و معضلات و مشكلات جامعه را برطرف مى‏كند. در ذیل به چند روایت كه بیانگر مفاسد و بى عدالتى در دوران غیبت است اشاره مى‏شود: 1- پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله فرمود: «و ذلك عندما تصیر الدنیا هرجا و مرجا، و یغار بعضهم على بعض، فلاالكبیر یرحم الصغیر، و لاالقوى یرحم الضعیف، فحینئذ یاذن الله له بالخروج[13] ; و آن (قیام قائم _ علیه السلام _) در هنگامى است كه دنیا دچار آشفتگى مى‏گردد و مردمان به یكدیگر مى‏تازند، نه بزرگسال به خردسال رحم مى‏كند، و نه قدرتمند به ناتوان، در این هنگام خداوند به او (امام غایب) اجازه خروج مى‏دهد.» 2- امام صادق _ علیه السلام _ درباره دوران غیبت امام عصر مى‏فرماید: «و رایت الربا ظاهرا لا یعیر[14] ; مى‏بینى كه ربا آشكار است و سرزنش نمى‏شود.» 3- همچنین آن حضرت درباره این دوران فرمود: «و رایت الولایه قباله لمن زاد[15] ; مى‏نگرى كه ولایت (مسؤولیت و پست‏ها) در دست كسانى است كه رشوه بیشترى مى‏دهند.» در نگرش به مجموعه این احادیث و احادیث دیگرى كه در تبیین و ترسیم دوران پیش از ظهور رسیده است، به این نكته پى مى‏بریم كه بزرگترین بحران در حیات انسانى پیش از ظهور، نبود عدالت اجتماعى است. حضرت مهدى _ علیه السلام _ در دوران حكومت جهانى خویش با كلیه معضلات اجتماعى كه دامنگیر جامعه جهانى است، مبارزه كرده و جهان را از لوث آن‏ها پاك مى‏نماید، و جامعه ایده آل اسلامى را بر مبناى فرهنگ ناب محمدى صلى الله علیه و آله تشكیل مى‏دهد. در ذیل به چند روایت كه بیانگر عملكرد حضرت مهدى _ علیه السلام _ در دوران ظهور و ویژگى‏هاى این زمان است اشاره مى‏شود: 1- امام صادق _ علیه السلام _ درباره دوران ظهور مى‏فرماید: «و یحسن حال عامه العباد، و یجمع الله الكلمه، و یؤلف بین قلوب مختلفه، و لا یعصى الله (عز و جل) فى ارضه، و یقام حدود الله فى خلقه، و یرد الله الحق الى اهله[16]; حال عموم مردم را بهبود بخشد، و خداوند وحدت كلمه پدید آورد، وبین قلب‏هاى پراكنده الفت ایجاد كند، و خداوند در زمین معصیت نشود، و حدود الهى میان مردم اجرا شود و خداوند حق را به اهلش باز گرداند.» 2- همچنین آن حضرت فرمود: «اعلموا ان الله یحیى الارض بعد موتها… اى یحییها الله بعدل القائم عند ظهوره بعد موتها بجور ائمه الضلال[17] ; (خداوند در قرآن مى‏فرماید:) «بدانید كه خداوند زمین را پس از مردنش زنده مى‏گرداند» یعنى خداوند زمین را با عدل قائم در رستاخیز ظهور او زنده مى‏گرداند، پس از آنكه از ستم فرمانروایان ضلالت مرده باشد.» 3- امام صادق _ علیه السلام _ فرمود: «اذا قام القائم حكم بالعدل و ارتفع الجور فى ایامه و امنت‏به السبل[18]; هنگامى كه قائم قیام كند، بر اساس عدالت‏حكم مى‏كند و ظلم و جور در دوران او برچیده مى‏شود و راه‏ها در پرتو وجودش امن مى‏گردد. 4- امام باقر _ علیه السلام _ درباره عملكرد حضرت مهدى _ علیه السلام _ در دوران ظهور فرمود: «و یوسع الطریق الاعظم فیصیر ستین ذراعا و یهدم كل مسجد على الطریق و یسد كل كوه الى الطریق‏و كل جناج و كنیف و میزاب الى الطریق[19] ; جاده بزرگ و اصلى را توسعه مى‏دهد تابه 60 ذراع برسد و تمام مساجدى را كه در مسیر قرار دارند خراب مى‏كند و تمام دریچه‏هایى كه به راه‏ها گشوده مى‏شود مى‏بندد و بالكن‏ها و فاضلاب‏ها و ناودان‏هائى كه در راه (عبور مردم) باز مى‏شود مى‏بندد.» 5- امام باقر _ علیه السلام _ مى‏فرماید: «اذا قام قائم اهل البیت قسم بالسویه و عدل فى الرعیه[20] ; هنگامى كه قیام كننده اهل بیت _ علیهم السلام _ قیام كند، به صورت مساوى تقسیم مى‏كند و در میان رعیت‏به عدالت رفتار مى‏كند.» 6- در دعاى ندبه مى‏خوانیم: «متى ترینا و نریك و قد نشرت لواء النصر ترى… و قد ملات الارض عدلا و اذقت اعدائك هوانا و عقابا; كى ما را مى‏بینى و ما هم تو را ببینیم در حالى كه پرچم پیروزى را بپا دارى… و زمین را با عدل پر كرده باشى و به دشمنانت‏خوارى و عذاب را چشانده باشى.»
مجله مبلغان شماره 30 ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ [1] . اكمال الدین و اتمام النعمه، ج‏2، ص‏428; بحار الانوار، ج 51، ص 13. [2] . بحارالانوار، ج‏52، ص‏338; ارشاد، ص‏334. [3] . اكمال الدین و اتمام النعمه، ج‏1، ص‏318. [4] . غیبت نعمانى، ص‏159; اثبات الهداه، ج‏3، ص‏544; بحارالانوار، ج‏52، ص‏362 [5] . كمال الدین، ص‏372; بحارالانوار، ج‏52، ص‏321. [6] . مائده/ 11. [7] . انعام/ 153. [8] . النحل/ /92. [9] . مائده/ 8. [10] . الحدید/ 25. [11] . التهذیب، ج‏6، ص‏227، ح‏547; دعائم الاسلام، ج‏2، ص‏443، ح‏1543. [12] . تفسیر نور الثقلین، ج‏3، ص‏79. [13] . بحارالانوار، ج‏52، ص‏380. [14] . منتخب الاثر، ص‏429. [15] . بحارالانوار، ج‏52، ص‏257. [16] . اكمال الدین و اتمام النعمه، ج‏2، ص‏646. [17] . غیبت نعمانى، ص‏25. [18] . بحارالانوار، ج‏13، ص‏180، (طبع قدیم) . [19] . همان، ص‏186. [20] . بحارالانوار، ج‏52، ص‏351، ح‏103.