عرفه، روز دعا و نیایش

عرفه، روز دعا و نیایش: عبادات و دعا رشته اتصال انسان با مبدأ هستى و قدرت لايزال الهى هستند؛ از اين رو لذا نمى توان گفت که دعا و عبادات، مخصوص ايّام خاص مى باشند؛ اما زمانهايى وجود دارد که فرصت ويژه اى براى ارتباط با خداوند از طريق دعا و راز و نياز است؛ چرا که رحمت خاص خداوند در آنها از مبدأ اعلى به سوى بندگان سرازير مى گردد و بنده بايد تلاش کند خود را در معرض دريافت آن عنايات و رحمتهاى ويژه الهى قرار دهد؛ چنانکه پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمودند: «اِنَّ لِرَبِّکُمْ فِى اَيّامِ دَهْرِکُمْ نَفَحاتٌ اَلا فَتَعَرَّضُوا لَها؛ به راستى براى پروردگار شما در روزهاى روزگارتان عطايا و بخششهايى است، هوشيار باشيد و خود را در معرض آنها قرار دهيد.» و قرآن کريم نيز مى فرمايد: «وَذَکِّرْهُمْ بِاَيّامِ اللّهِ»؛ و روزهاى خدا را به آنان ياد آورى کن.» يکى از اين روزها، نهم ذيحجّه يعنى روز عرفه است که مى توان آن را روز دعا و نيايش نام نهاد. مخصوصا براى کسانى که توفيق تشرّف به حج و حضور در صحراى عرفات را پيدا کرده اند.
جايگاه روز عرفه
مرحوم شيخ عباس قمى درباره شب عرفه مى گويد: «از ليالى متبرّکه و شب مناجات با قاضى الحاجات است و توبه در آن مقبول و دعا در آن شب مستجاب است. و کسى که آن شب را به عبادت بسر آورد، اجر و پاداش هفتاد سال عبادت را دارد.» وى در رابطه با روز عرفه نيز مى گويد: «روز عرفه از اعياد عظيمه [و بزرگ] است، هر چند به اسم عيد ناميده نشده و روزى است که حق تعالى بندگانش را به عبادت و طاعت فراخوانده و سفره هاى جود و احسان خود را براى آنها گسترده و شيطان در اين روز تحقير و رانده شده و خشمناک است.» امّا جايگاه والاى روز عرفه، در روايات معصومين عليهم السلام بيشتر نمود پيدا مى کند که در زير به نمونه هايى اشاره مى شود.

1. برابرى با ماه رمضان
ماه مبارک رمضان، ماه رحمت و مغفرت الهى است؛ چنان که پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله مى فرمايند: «… قَدْ اَقْبَلَ اِلَيْکُمْ شَهْرُ اللّهِ بِالْبَرَکَةِ وَالرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَةِ؛ ماه خدا با برکت و رحمت و بخشش به سوى شما روى آورده است.» اگر کسى در ماه رمضان بخشيده نشد و يا اين توفيق را پيدا نکرد که خود را در معرض مغفرت الهى قرار دهد، روز عرفه آن قدر عظمت دارد که بتواند جبران ماه رمضان بنمايد. در آن روز اگر کسى به درگاه الهى روى آورد، مورد مغفرت خداوند قرار مى گيرد. امام صادق عليه السلام فرمودند: «مَنْ لَمْ يُغْفَرْ لَهُ فِى شَهْرِ رَمَضانَ لَمْ يُغْفَرْ لَهُ اِلى قابِلٍ اِلاَّ اَنْ يَشْهَدَ عَرَفَةَ؛ کسى که در ماه رمضان بخشيده نشود، تا سال آينده بخشيده نمى شود، مگر اينکه [روز] عرفه را درک کند.»

2. دعا و برآورده شدن حاجت
امام صادق عليه السلام در جاى ديگرى مى فرمايند: «تَخَيَّرْ لِنَفْسِکَ مِنَ الدُّعاءِ ما اَحْبَبْتَ وَاجْتَهِدْ فَاِنَّهُ (يَوْمَ عَرَفَةَ) يَوْمُ دُعاءٍ وَمَسْأَلَةٍ؛ هر دعايى که دوست دارى براى خود بخوان و [در دعا کردن[ بکوش که آن روز (روز عرفه) روز دعا و درخواست است.» و يقينا درخواستها استجابت را در پى دارد.

3. روز بخشش
ابن فهد حلّى در عدّة الداعى روايتى به اين شرح براى روز عرفه نقل نموده است: «وَفِى الْخَبَرِ اَنَّ اللّهَ سُبْحانَهُ وَتَعالى يَقُولُ لِلْمَلائِکَةِ فِى ذلِکَ الْيَوْمِ يا مَلائِکَتِى اَلا تَرَوْنَ اِلى عِبادِى وَاِمائِى جاؤُا مِنْ اَطْرافِ الْبِلادِ شُعْثاءً غَبْراءً اَتَدْرُونَ ما يَسْئَلُونَ فَيَقُولُونَ رَبَّنا اِنَّهُمْ يَسْئَلُونَکَ الْمَغْفِرَةَ فَيَقُولُ اشْهَدُوا اِنِّى قَدْ غَفَرْتُ لَهُمْ؛ در روايت آمده که خداى سبحان به ملائکه در اين روز مى فرمايد: اى فرشتگان من! آيا نمى بينيد بندگان و کنيزان مرا که ژوليده و غبارآلود از اطراف شهرها آمده اند؟ و آيا مى دانيد آنها چه درخواستى دارند؟ ملائکه مى گويند: پروردگار ما! آنها مغفرت مى خواهند. پس خداوند مى فرمايد: شاهد باشيد که من آنها را بخشيدم!»

4. تغيير شقاوت به سعادت
شيخ عباس قمى نقل نموده که امام زين العابدين عليه السلام در روز عرفه صداى سائلى را شنيد که از مردم درخواست کمک مى کرد. حضرت خطاب به او فرمودند: «واى بر تو! در اين روز از غير خدا سؤال و طلب کمک مى کنى، حال آنکه در اين روز براى بچّه هايى که در شکم مادر هستند نيز اميد فضل خدا مى رود که آنها سعيد گردند!» از روايات فوق، به خوبى اهميت و جايگاه روز عرفه روشن مى شود و اين نکته استنباط مى گردد که اين روز، روز دعا و نيايش است. ما هم به اختصار در باره دعا، دعاهاى روز عرفه و دعا در عرفات، مطالبى بيان مى داريم.

جايگاه دعا در قرآن
در قرآن کريم آيات متعددى در رابطه با دعا و به صورت متن دعا آمده که ما در اينجا فقط برخى آيات مربوطه را مطرح مى کنيم:

1. تشويق به دعا
«وَقَالَ رَبُّکُمْ اُدْعُونِى اَسْتَجِبْ لَکُمْ اِنَّ الَّذِينَ يَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِى سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرينَ»؛ و پروردگار شما گفته است: مرا بخوانيد تا [دعاي] شما را بپذيرم. همانا کسانى که از عبادت من تکبّر مى ورزند، به زودى با ذلّت وارد دوزخ مى شوند.»

2. دعا، محکم ترين ارتباط با خدا
«وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِى عَنِّى فَإِنِّى قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُواْ لِى وَلْيُؤْمِنُواْ بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ »؛ و هنگامى که بندگان من از تو در باره من سؤال کنند [بگو:] من نزديکم، دعاى دعاکننده را به هنگامى که مرا مى خواند پاسخ مى گويم؛ پس بايد دعوت مرا بپذيرند و به من ايمان بياورند، اميد است راه يابند [و به مقصد برسند].»

3. دعا و اعتبار
«قُلْ مَا يَعْبَؤُاْ بِکُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَآؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَکُونُ لِزَامَام »؛ بگو: پروردگارم هيچ اعتنايى به شما نمى کند، اگر دعاى شما نباشد. شما [آيات خدا و پيامبران را] تکذيب کرديد و [اين عمل دامان شما را خواهد گرفت و] از شما جدا نخواهد شد.» اگر در قرآن، آيه اى جز همين آيه در رابطه با دعا نبود، جا داشت که براى بالا رفتن مقام انسانى و معنوى خود، شب و روز دعا کنيم.

دعا در روايات
در روايات در باره دعا سخنان بسيارى گفته شده که جمع آورى همه آنها چندين کتاب قطور مى شود. آنچه در اين بخش به آن اشاره مى گردد، نمونه اى از رواياتى است که اهميت و ارزش دعا را نشان مى دهد:

1. دعا، مغز عبادت
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمودند: «الدُّعاءُ مُخُّ الْعِبادَةِ وَلا يَهْلِکُ مَعَ الدُّعاءِ اَحَدٌ؛ دعا مغز عبادت است و کسى با دعا کردن [و اينکه اهل دعا باشد هرگز [هلاک نمى شود.» به راستى تعبيرى از اين زيباتر و جامع تر نمى توان يافت؛ چرا که اهميت مغز در انسان و حيوانات بر کسى پوشيده نيست. همه مى دانند که مغز نقشى حياتى در بدن دارد. دعا نيز در ميان عبادات چنين نقشى دارد؛ يعنى حيات روحى و معنوى انسان و درست تنظيم شدن امور آن به دعا بستگى دارد.

2. دعا، اسلحه مؤمن
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: «اَلدُّعاءُ سِلاحُ الْمُؤْمِنِ وَعَمُودُ الدِّينِ وَنُورُ السَّماواتِ وَالاَْرْضِ؛ دعا اسلحه مؤمن است و ستون دين و نور آسمانها و زمين است.» از ديگر سخنان ائمّه عليهم السلام چنين به دست مى آيد که دعاء به عنوان سلاح انبياء نيز معرفى شده است. حضرت امام رضا عليه السلام مى فرمايند: «عَلَيْکُمْ بِسِلاحِ الاَْنْبِياءِ فَقِيلَ وَما سِلاحُ الاَْنْبِياء قالَ الدُّعاءُ؛ بر شما باد بر سلاح انبيا! گفته شد: اسلحه انبيا چيست؟ فرمود: دعا.» روشن است که اگر انسان خلع سلاح شود و يا از اسلحه خويش غافل گردد، مورد حمله دشمنان قرار مى گيرد؛ پس لازم است که دعا مستمر باشد. خداوند در قرآن کريم مى فرمايد: «وَدَّ الَّذِينَ کَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِکُمْ وَأَمْتِعَتِکُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْکُم مَّيْلَةً وَ حِدَةً »؛ «کافران دوست دارند [و آرزو مى کنند[ که شما از اسلحه و اسباب خويش غافل شويد، پس ناگهان بر شما هجوم آورند.»

3. دعا، دواى هر درد
امام صادق عليه السلام فرمودند: «عَلَيْکَ بِالدُّعاءِ، فَاِنَّ فِيهِ شِفاءٌ مِنْ کُلِّ داءٍ؛ بر تو باد به دعا کردن، پس به راستى دعا شفاى هر دردى است.»

4. دعا، تغييردهنده تقديرات
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله مى فرمايند: «لا يَرُدُّ الْقَضاءَ اِلاَّ الدُّعاءُ؛ قضا [وتقديرات الهي] را جز دعا چيزى رد نمى کند.» اين روايات به خوبى نقش دعا را در زندگى انسان تبيين مى کنند.

اعمال و ادعيه در روز عرفه
روز عرفه اوج روزهايى است که در آن دعا و نيايش از موقعيت ويژه و خاصى برخوردار است، بدين جهت از پيشوايان معصوم عليهم السلام دعاها و سفارشهايى در اين روز رسيده است که به عنوان نمونه به برخى از آنها براساس ترتيب کتب نقل کننده اشاره مى کنيم:

الف. صحيفه سجاديه
در صحيفه سجاديه، اين زبور آل محمد صلى الله عليه و آله دعايى طولانى براى روز عرفه از زبان امام سجاد عليه السلام نقل شده که در آن هم مهم ترين مسائل اعتقادى و سياسى مورد اشاره قرار گرفته و هم مسائل عرفانى و اخلاقى با زبان دعا بيان شده است: امام سجاد عليه السلام درباره معرّفى روز عرفه مى فرمايد: «اللّهُمَّ وَهذا يَوْمُ عَرَفَةَ يَوْمٌ شَرَّفْتَهُ وَکرَّمْتَهُ وَعَظَّمْتَهُ نَشَرْتَ فِيهِ رَحْمَتَکَ وَمَنَنْتَ فِيهِ بِعَفْوِکَ وَاَجْزَلْتَ فِيهِ عَطِيَّتَکَ وَتَفَضَّلْتَ بِهِ عَلى عِبادِکَ؛ خدايا! و اين روز عرفه روزى است که تو به او شرافت و کرامت و عظمت بخشيدى و رحمتت را در اين روز گستراندى و به عفو و بخششت [بر خلق] منّت گذاردى و عطايت را بسيار عظيم گردانيدى و به خاطر اين روز بر بندگانت تفضّل نمودي.» برخى از درخواستهاى حضرت در اين روز عبارت اند از: «… وَاخِفْنِى مَقامَکَ وَشَوِّقْنِى لِقاءَکَ وَ تُبْ عَلَيَّ تَوْبَةً نَصُوحا لا تُبْقِ مَعَها عَلانِيَّةً وَلا سَرِيْرَةً وَاَنْزِعِ الْغِلَّ مِنْ صَدْرِى لِلْمُؤْمِنِينَ وَاعْطِفْ بِقَلْبِى عَلَى الْخاشِعِينَ وَکُنْ لِى کَما تَکُونُ لِلصّالِحِينَ؛ [خدايا!] مرا از مقامت بترسان و شوق ملاقاتت را به من عنايت کن و توفيق توبه نصوح به من عنايت فرما؛ به گونه اى که با آن توبه گناه پنهان و آشکارى باقى نگذارى و از سينه ام کينه نسبت به مؤمنين را برکن و مرحوم شيخ عباس قمى درباره شب عرفه مى گويد: «از ليالى متبرّکه و شب مناجات با قاضى الحاجات است و توبه در آن مقبول و دعا در آن شب مستجاب است. و کسى که آن شب را به عبادت بسر آورد، اجر و پاداش هفتاد سال عبادت را دارد قلب مرا بر خاشعان مهربان کن و آن چنان که با صالحان هستى، با من باش!» در بخش پايانى اين دعا چنين مى فرمايند: «وَلا تَجْعَلْنِى لِلظّالِمِينَ ظَهِيرا وَلا لَهُمْ عَلى مَحْوِ کِتابِکَ يَدا وَنَصِيرا… وَاجْعَلْ باقِى عُمْرِى فِى الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ اِبْتِغاءَ وَجْهِکَ…؛ و مرا پشت [و کمک کار[ ستمگران مگردان و [مرا براي] از ميان بردن کتابت دستيار و ياور آنان مکن… و هر چه از عمرم باقى مانده است، در جستن خودت در حجّ و عمره بگذران!»

ب. مفاتيح الجنان
در اين کتاب دعايى براى شب عرفه و چند دعا براى روز عرفه نقل شده است. دعاى اوّل، تسبيحات پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله با بخشى از آيات و اذکار خاص است ودومى دعايى از حضرت صادق عليه السلام مى باشد و سومى دعايى معروف از امام حسين عليه السلام است. بشر و بشير پسران غالب اسدى نقل کرده اند که در عصر روز عرفه در عرفات در محضر امام حسين عليه السلام بوديم. آن حضرت با گروهى از اهل بيت و فرزندان و شيعيان بيرون آمد و با نهايت خشوع و خضوع در جانب کوه (جبل الرحمه) رو به کعبه ايستاد و اين دعا را خواند. در بخشى از اين دعا مى خوانيم: «اِلهِى اَنَا الْفَقِيرُ فِى غِنايَ فَکَيْفَ لا اَکُونُ فَقِيرا فِى فَقْرِى اِلهِى اَنَا الْجاهِلُ فِى عِلْمِى فَکَيْفَ لا اَکُونُ جَهُولاً فِى جَهْلِي؛ خدايا من در حال توانگرى نيازمندم [و فقر ذاتى دارم]؛ پس چگونه در حال ندارى نيازمند [تو[ نباشم؟ معبودا! من در حال دانائيم نادانم؛ پس چگونه در حال جهلم نادان نباشم؟» در بخش ديگرى مى خوانيم: «مَتى غِبْتَ حَتّى تَحْتاجَ اِلى دَلِيلٍ يَدُلُّ عَلَيْکَ وَمَتى بَعُدْتَ حَتّى تَکُونَ الاْآثارُ هِيَ الّتِى تُوصِلَ اِلَيْکَ عَمِيَتْ عَيْنٌ لا تَراکَ عَلَيْها رَقِيبا؛ کى نهان بوده اى تا محتاج برهانى باشى که بر تو دلالت کند؟ وکى دور گشته اى که آثار و علائم به تو رسانند؟ کور باد چشمى که تو را بر خود رقيب و مواظب نداند!» کى بوده اى نهان که پيدا کنم تو رپنهان نگشته اى که هويدا کنم تو را با صد هزار جلوه برون آمدى که منبا صد هزار ديده تماشا کنم تو را در قسمت ديگرى از اين دعا مى خوانيم: «اِلهِى مَنْ کانَتْ مَحاسِنُهُ مَساوِى فَکَيْفَ لا تَکُونُ مَساوِيهِ مَساوِى وَمَنْ کانَتْ حَقائِقُهُ دَعاوِى فَکَيْفَ لا تَکُونُ دَعاوِيْهِ دَعاوِي؛ خدايا! کسى که خوبيهايش [هم] بدى است، چگونه بديهاى او بد نباشد؟ و کسى که حقيقت گوييش صرف ادعا است، پس چگونه دعاوى او صرف ادعا نباشد؟»

ج. اقبال الاعمال
سيد بن طاووس براى شب عرفه دو دعا نقل نموده که يکى از آنها نسبتا طولانى است. همچنين روايتى درباره فضيلت زيارت امام حسين عليه السلام نقل کرده است که حضرت باقر عليه السلام فرمود: «مَنْ زارَ لَيْلَةَ عَرَفَةَ اَرْضَ کَرْبَلا… وَقاهُ اللّهُ شَرَّ سَنَتِهِ؛ کسى که در شب عرفه زمين کربلا را زيارت کند…، خداوند بلاى آن سال را از او دور مى کند.» آن گاه به فضيلت روز عرفه پرداخته و نقل نموده که روزه آن روز کفاره گناهان هفتاد ساله مى باشد و در آن روز توبه آدم پذيرفته شده است. آن گاه زيارت مخصوصه امام حسين عليه السلام در اين روز را نقل نموده است. وى براى روز عرفه دعايى نيز از پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله و امام هفتم عليه السلام نقل نموده و سپس دعاى معروف امام حسين عليه السلام در روز عرفه را آورده است. و بعد از آن، دعاى امام زين العابدين عليه السلام در صحيفه سجاديه را نقل نموده است. آن گاه دعايى از امام صادق عليه السلام را با اسنادش نقل کرده که در بخشى از آن مى خوانيم: «اَنْتَ الَّذِى لا تَنْسى مَنْ ذَکَرَکَ وَلا تَضِيعُ مَنْ تَوَکَّلَ عَلَيْکَ…؛ تو کسى هستى که فراموش نمى کنى کسى را که يادت کند و نابود نمى کنى کسى را که بر تو توکل نمايد.» سپس دعايى به نام مخزون را نقل کرده و بعد از آن دعاى ديگرى از امام صادق عليه السلام را آورده است. آن گاه دعايى را که در برخى کتب دعا ديده نقل مى کند و سخن را با دعاهايى در مورد شام عرفه ادامه مى دهد.

د. مصباح المتهجد
در مصباح، شيخ دعايى را براى ايّام ذى حجّه از اوّل تا شام عرفه نقل نموده که در آغاز آن مى خوانيم: «اَللّهُمَّ هذِهِ الاَْيّامُ الَّتِى فَضَّلْتَها عَلَى الاَْيّامِ وَشَرَّفْتَها قَدْ بَلَّغْتَنِيها بِمَنِّکَ وَرَحْمَتِکَ فَاَنْزِلْ عَلَيْنا مِنْ بَرَکاتِکَ وَاَوْسِعْ عَلَيْنا فِيها مِنْ نَعْمائِکَ؛ خدايا! اين ايّامى که آن را بر روزهاى ديگر برترى و شرافت دادى، با منّت و رحمت خود، مرا به آنها رساندي؛ پس برکات خويش را بر ما نازل کن و نعمتهاى خود را در اين روزها بر ما توسعه بده!»

عرفه در عرفات
اوج عظمت دعا از حيث زمان، روز عرفه است و اوج ارزش مکانى اش در آن روز، بعد از کربلا و حرم حسينى، صحراى عرفات است. اين معنى را از روايات مى توان فهميد: 1. على عليه السلام فرمودند: «مِنَ الذُّنُوبِ لا تُغْفَرُ اِلاَّ بِعَرَفاتٍ؛ برخى از گناهان در صحيفه سجاديه، اين زبور آل محمد صلى الله عليه و آله دعايى طولانى براى روز عرفه از زبان امام سجاد عليه السلام نقل شده که در آن هم مهم ترين مسائل اعتقادى و سياسى مورد اشاره قرار گرفته و هم مسائل عرفانى و اخلاقى با زبان دعا بيان شده است [به گونه اى سنگين است که] جز در عرفات بخشوده نمى شود.» 2. کسى حق ندارد در عرفات بگويد گناهانش بخشيده نمى شود. پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله در اين رابطه فرمودند: «اَعْظَمُ اَهْلِ عَرَفاتٍ جُرْما مَنِ انْصَرَفَ وَهُوَ يَظُنُّ اَنَّهُ لَنْ يُغْفَرَ لَهُ؛ گناهکارترين فرد در عرفات کسى است که از آنجا بازگردد، در حالى که گمان مى برد هرگز آمرزيده نخواهد شد.» به راستى فردى که چنين گمانى را در ذهن پرورش دهد، در وادى عرفان و شناخت، اين مسئله را درک نکرده است که خداوند «ارحم الراحمين» است و رحمت او بر همه چيز برترى داشته، همه هستى را زير پوشش دارد که «رَحْمَتِى وَسِعَتْ کُلَ شَى ءٍ».

نمونه اى از دعا در عرفات
خالى از لطف نيست که يک نمونه از دعا در عرفات در حق ديگران را بيان نماييم: على بن ابراهيم از پدرش نقل نموده که او گفته است عبد اللّه بن جندب را در عرفات (در روز عرفه) ديدم و موقفى بهتر از موقف او نديدم. او پيوسته دستها را به سوى آسمان بلند کرده و اشک چشمانش ازگونه هايش جارى بود، تا آنجا که به زمين رسيده بود. هنگام مراجعت مردم به او گفتم: اى ابا محمّد! [عجب حال خوشى داشتي!] من چنين موقفى [و حالي] تا حال نديده بودم! عبد اللّه پاسخ داد: به خدا قسم! يک کلمه براى خودم دعا نکردم و در تمام اين مدّت براى برادران دينى ام دعا کردم. واين به جهت اين بود که از ابا الحسن موسى بن جعفر عليه السلام شنيدم که فرمود: «مَنْ دَعا لاَِخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ نُودِيَ مِنَ الْعَرْشِ ها وَلَکَ مِأةُ اَلْفِ ضِعفٍ مِثْلُهُ؛ هر کس برادر مؤمن خود را در غياب او دعا کند، از عرش الهى به او ندا مى رسد: هان! [اى بنده من!] براى تو صد هزار مثل آن [پذيرفته] مى باشد.» بدين جهت (به خاطر همين سخن امام عليه السلام) راضى نشدم از صد هزار دعاى تضمين شده [و مورد استجابت [در برابر يک دعا که نمى دانم مستجاب مى شود صرف نظر کنم.

تأثير دعا به ديگران
نه فقط روايات اثر دعا در حق ديگران را بيان مى فرمايند؛ بلکه نمونه هاى عينى و خارجى اثر دعا در حق ديگران نيز اين امر را تأييد مى کند. به اين نمونه توجه کنيد: يکى از کسانى که از محضر عارف والا مقام آية اللّه ميرزا جواد ملکى تبريزى بهره هايى برده است، درباره او مى گويد: «روزى پس از پايان درس عازم حجره يکى از طلبه ها در مدرسه دار الشفاى قم گرديد و من در خدمت او بودم تا به حجره آن طلبه وارد شد. مراسم احترام انجام گرفت و پس از اندکى حضور در نزد او برخاست و حجره را ترک گفت. وقتى هدف از اين ديدار را از او سؤال کردم، فرمود: شب گذشته به هنگام سحر فيوضاتى بر من افاضه شد که فهميدم از ناحيه خودم نيست و چون توجّه کردم، ديدم که اين آقاى طلبه به تهجّد و عبادت برخاسته و در نماز شبش، مرا دعا مى کند و اين فيوضات اثر دعاى او است. اين بود که به عنوان سپاس گزارى از عنايتش به ديدار او رفتم.»