عصمت پیامبران (عصمت حضرت موسی – آیات ۱۵ و ۱۶ قصص)
{… هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّیطَانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُّضِلٌّ مُّبِینٌ * قَالَ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسِی فَاغْفِرْ لِی فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ}
«این (نزاع شما) از عمل شیطان بود، که او دشمن و گمراهکننده آشکاری است» (سپس) عرض کرد: «پروردگارا! من به خویشتن ستم کردم مرا ببخش!» خداوند او را بخشید، که او غفور و رحیم است!»
حضرت موسی(علیه السلام) هنگامی که اهل شهر در غفلت بودند، وارد شهر شد. ناگهان دو مرد را دید که به جنگ و نزاع مشغولند. یکی از پیروان او بود (و از بنی اسرائیل)، و دیگری از دشمنانش. آنکه از پیروان او بود در برابر دشمنش از وی تقاضای کمک نمود. موسی مشت محکمی بر سینه مرد فرعونی زد و کار او را ساخت و گفت:
{… هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّیطَانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُّضِلٌّ مُّبِینٌ * قَالَ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسِی فَاغْفِرْ لِی فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ}.
براساس این آیات، موسی(علیه السلام) به ظاهر، مرتکب کرداری شیطانی شد و به خویش ستم کرد.([۱])
امام رضا(علیه السلام) در پاسخ این سؤال به مأمون فرمود: آن مشت سختی که حضرت موسی بر آن دشمن کوبید به فرمان خدا بود:
«فقضی موسی(علیه السلام) علی العدو بحکم الله تعالی ذکره فَوَکَزَهُ فمات».([۲])
امّا اینکه گفت: این از عمل شیطان است: {هذا مِنْ عَمَلِ الشَّیطانِ}، اشاره به نبردی بود که بین آن دو نفر واقع شد، نه کاری که خود انجام داد. پس، کار آنان شیطانی بود و شیطان، دشمن گمراه کننده آشکار و بزرگی است:
«یعنی الاقتتال الذی کان وقع بین الرجلین لا ما فعله موسی(علیه السلام) من قتله إِنَّهُ یعنی الشیطان عَدُوٌّ مُضِلٌّ»([۳])
مأمون از امام رضا(علیه السلام) پرسید:
پس معنای این جمله که موسی(علیه السلام) گفت: {ربّ إنّی ظلمت نفسی فاغفر لی…} چیست؟ امام رضا(علیه السلام) فرمود: «یقول إنی وضعت نفسی غیر موضعها بدخولی هذه المدینه فَاغْفِرْ لِی أی استرنی من أعدائک لئلا یظفروا بی فقتلونی فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ».([۴])
«حضرت موسی(علیه السلام) میگوید: من خودم را جایی قرار دادم که نمیبایست قرار میدادم؛ چون وارد این شهر (مصر) شدم، پس خدایا مرا ببخش.
امام رضا(علیه السلام) طلب مغفرت موسی(علیه السلام) را اینگونه معنا میفرماید: خدایا! مرا از دشمنانت پنهان دار تا به من دست نیابند و مرا نکشند…».
طبق تفسیر امام رضا(علیه السلام)، کار خلاف یا حتی ترک اولی از حضرت موسی(علیه السلام) صادر نشده است.
به عبارت دیگر:
الف ـ شاید آن دشمن موسی(علیه السلام) مستحق قتل بوده و خداوند در قلب موسای کلیم(علیه السلام) اجرای آن حکم را القا کرد.
ب ـ دفاع از مظلوم ـ یعنی دوست حضرت کلیم(علیه السلام) ـ راجح یا لازم بوده است و حضرت موسی(علیه السلام) به عنوان دفاع از مظلوم اقدام کرد و آنچه در ضمن جریان دفاع، رخ داد ـ یعنی قتل مهاجم ـ چون به منظور دفاع از یک مظلوم ذی حق بود، مقصود بالتبع و مرجوح بود.
ج ـ اسناد ظلم به حضرت موسی، شبیه اسناد آن به حضرت آدم در نیایش معهود «رَبَّنَا ظَلَمْنَا اَنفُسَنَا»([۵]) است.
[۱]) ر.ک: وحى و نبوّت در قرآن، ص ۲۷۷ و ۲۵۴٫
[۲]) بحارالانوار، ج ۱۱، ص ۸۰٫
[۳]) همان.
[۴]) بحارالانوار، ج ۱۱، ص ۸۰٫
[۵]) اعراف/ ۲۳٫
منبع : اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی
هیچ نظری وجود ندارد