فتنه از دیدگاه امیرالمؤمنین ( ع ) (۱)

مقدمه : یکی از مقوله های سیاسی اجتماعی که نوع حکومت ها با آن دست به گریبان هستند مسأله فتنه و فتنه انگیزی است که در شرایط خاص محیطی و سیاسی اجتماعی امکان بروز و ظهور می یابد . کشور ما نیز از این واقیت مستثنی نیست مخصوصا با توجه به درگیری آن با قدرت های بزرگ و مستکبران عالم .هم چنانکه در سال های اوایل انقلاب اسلامی و در چند سال اخیر نمود بیشتری داشته است .از آنجایی که دوران سی ساله انقلاب اسلامی شباهتی خاص به دوران خلافت امیرالمؤمنین علی (ع) دارد و حضرت نیز در زمینه فتنه توصیه های کار ساز و راهگشایی را دارند . به نظر رسید که بررسی فتنه از دیدگاه ایشان در زمان ما بسیار مفید و کارگشا خواهد بود .در زمینه فتنه از دیدگاه امام علی (ع) تحقیق هایی انجام شده ، اما اینکه شرایط پیدایش فتنه در جامعه و وظیفه افراد از دیدگاه حضرت در زمان ظهور فتنه چیست ، پژوهش چندانی صورت نگرفته است .لذا با راهنمایی اساتید ارجمند حجج اسلام محمد تقی کرامتی و مهدی اسدی به تحقیق در این موضوع پرداختیم . امید است اثری مفید و شایسته باشد .این تحقیق شامل تعریف فتنه ، شرایط پیدایش فتنه ، وظایف افراد در شرایط فتنه و چگونگی پیشگیری و درمان فتنه از دیدگاه امیرالمؤمنین علی (ع) است .
فصل اول : واژه شناسی معنای لغویفتنه مصدر عربی از ماده((فتن)) است و در لغت به معنای در آتش انداختن و گداختن سیم و زر جهت آزمایش و جدا ساختن مواد خالص آن از ناخالصی هاست . در منابع اسلامی به معنای (( آزمایش)) ، ((گناه)) ، ((عذاب)) ، ((گمراهی)) ، (( کفران)) ، ((ناسپاسی)) ، (( اختلاف)) ، ((فریفتن)) و … استعمال شده است.(۱)معنای اصطلاحیدر فرهنگ سیاسی اجتماعی اسلام، اصطلاح فتنه رنگ و صبغه ای دیگر دارد، این واژه در نهج البلاغه مکرر آمده است و منظور حضرت در بیشتر مواضع معنای لفظی، لغوی یا جنبه ی فردی و اخلاقی آن نبوده ، بلکه مراد ایشان از فتنه یکسری پدیده های اجتماعی سیاسی است که جامعه ی اسلامی را دچار موج و تلاطم نموده و در عین حال حالت حق به جانب و فریب کارانه داشته است.با نگاهی به موارد استعمال فتنه در کلام امیر المومنین (ع) در می یابیم که فتنه تر فندی سیاسی اجتماعی است که از آمیزش حق و باطل و پنهان نمودن باطل در پوسته ی حق با هدف اغفال و فریفتن مردم برای رسیدن به مقاصدی شوم طرح ریزی می شود. فتنه گران به خوبی می دانند که اگر حق به طور واضح مطرح گردد راهی برای نفوذ آنان در جامعه باقی نمی ماند و اگر باطل به صورت عریان عرضه شود هیچ کس در پی آن نمی رود ، از این رو همواره بر تن باطل لباس حق می پوشانند و تشخیص حق از باطل را بر مردم مشبه می سازند تا از طریق حق جلوه دادن باطل مردم را اغفال و به دنبال خود بکشانند. آنان زهر مهلک را در غذایی مطبوع پنهان می سازند تا نا آگاهان را به خوردن آن تشویق کنند و آگاهان را نیز در دریایی از شک و تردید غوطه ور سازند .نتیجه ی این حیله گری به آن جا می انجامد که ناآگاهان به آنان می پیوندند و آگاهان نیز به ورطه ی بی عملی دچار می شوند و در هر صورت آنان به مقصود پلید خویش دست می یابند .
فصل دوم : شرایط و عوامل پیدایش فتنه: امیرالمومنین (ع) که خود قربانی فتنه هایی شد که پس از رحلت رسول خدا (ص) به وجود آمد، جامعه را از افتادن در مسیر قتنه بر حذر می دارد و هشدارهای لازم را می دهد و برای اینکه مردم آگاهی لازم را داشته باشند ، کیفیت پیدایش فتنه و شگردهای فتنه گران و خطرهای آن برای جامعه و راه مقابله با آنان را تذکر می دهد . چگونه یک فتنه در جامعه پیدا می شود و سبب نا امنی و آشوب و به هم ریختن نظم و قانون و از بین رفتن ارزشهای پذیرفته شده جامعه میگردد؟ مقابله و برخورد با عوامل فتنه مستلزم شناخت دقیق آن ها است که در زیر به مهم ترین آن ها اشاره می کنیم :
زمینه ها و عوامل داخلی در پیدایش فتنه :
۱- عوامل مذهبی : وقتی پیامبر (ص) از وقوع فتنه ها بعد از رحلت خویش خبر می دهد امیر المومنین اینگونه عرض می کند :کاش قدری از آن فتنه ها را بیان می فرمودید . سپس پیامبر (ص) چنین فرمودند : پس از من پیروانم در فتنه و گمراهی خواهند افتاد ، آنان قرآن را به پندار خود تاویل کنند و به رای خود معنی و تفسیر نمایند …. و کتاب خدا را از مواضع خود تحریف کنند .(۲)این فتنه بلافاصله پس از رحلت رسول خدا آغاز گردید ، آنجا که عمر گفت که کتاب خدا ما را بس است و نیازی به کلام پیامبر و اهل بیت او نداریم ، ووقتی که ابوبکر دستور داد هر آنچه از احادیث نبوی که مکتوب بود جمع کرده و سوزانیدند ظاهر گردید.این مقدمه ای بودن برای ظهور عقیده ای به نام اجتهاد اصحاب که منشا بسیاری از فتنه های بعدی بود .با ظهور چنین عقیده ای دیگر کسی برای تفسیر و تاویل قرآن به کلام پیامبر (ص) و اهل بیت او رجوع نمی کرد ، کسانی که قرآن آنان را مفسر واقعی آیات قرآن معرفی می کند بلکه باب تاویل و تفسیر به رای باز شد و زمینه برای فتنه گران مهیا گردید تا باطل را در پوسته حق عرضه کنند ، و با تفسیر و تاویل آیات در راستای منافع خود کتاب خدا را از مواضع خود تحریف کنند و جریان فتنه را برای رسیدن به اهداف شوم خود پیش ببرند .در عصر حاضر نیز فتنه گران از همین روش برای پیش برد اهداف خود استفاده می کنند ،لکن ظاهر آن را تغییر داده ودر قالب جدیدی ارائه می کنند مانند قرائت های جدید از دین ،جدایی دین از سیاست و … اما باید دانست که اساس و ماهیت آن تغییر نکرده است . با توجه به کلام پیامبر (ص)که فرمودند : هر آنچه از فتنه ها که در بنی اسرائیل رخ داده در امت من نیز واقع خواهد شد می توان گفت که اساسا بیشتر فتنه های جدید که واقع می شوند ماهیت جدیدی ندارند بلکه تکرار فتنه های پیشین است و فقط با توجه به مقتضیات هر عصری ظاهر آن را تغییر داده اند .در زمان ما به خاطر آگاهی اکثریت مردم از فتنه های گذشته و احتمال تطبیق آن با جریات در حال وقوع، باطل را با آن چنان پیچیدگی و ظاهر فریبنده ای ارائه می دهند که گاهی تشخیص آن حتی برای خواص و عالمان جامعه نیز دشوار است.
۲- عوامل اخلاقی : از عواملی که زمینه پیدایش فتنه را در جامعه فراهم می سازد دوستی دنیا و دنیا پرستی است . همانطور که امیر المومنین (ع) می فرمایند :((الوله بالدنیا اعظم فتنه.)) عشق به دنیا بزرگترین فتنه است.(۳)راز پیدایش فتنه ها را باید در دنیا پرستی جستجو کرد . وقتی دنیا در دیدگاه انسان هدف و معبود شد، باید منتظر ظهور فتنه ها بود . آن گاه که دنیا معبود شد مسلخ تمام ارزشهای الهی شده ، ضد ارزش ها جایگزین می شود . همانگونه که امیر المومنین (ع) می فرمایند :((حب الدنیا راس الفتن و اصل المحن. )) دنیا پرستی اساس فتنه ها و ریشه ی مشکلات است.(۴)دنیا پرستی جلوه های بسیاری دارد که به چند مورد آن اشاره می کنیم :الف- خود پرستی :خود پرستی یعنی خود و متعلقات خود را حق دیدن و بی چون و چرا و بدون منطق از آراءو نظریات خود دفاع کردن و آن را محور حب و بغض قرار دادن . همان که امام صادق (ع) آن را آغاز شرک نامیدند(۵) اولین پله شرک خود محوری است و این آغاز انحرافی بزرگ است که دنیا و آخرت را تباه کرده و قدرت درک حقایق را از انسان سلب می کند .ب- کبر :یعنی خود را برتر از دیگران دیدن ، که خصلتی درونی است و جلوه های بیرونی آن همان تسلیم نشدن در برابر حق است .ج-ترس :از دیگر جلوه های دنیا پرستی ترس است . ترس از دست دادن زندگی مرفه چند روزه ی دنیا این چنین است که انسان های ترسو در بحران ها و مقاطع حساس حق را تنها می گذارند و باعث پیشروی فتنه می شوند . به همین دلیل است که در روایات آمده ((دین با ترس سازگار نیست ))د- لجاجت :دیگر جلوه ی دنیا پرستی و خود پرستی که در موارد فراوانی مانع پذیرش حق شده لجاجت است . لجاجت یعنی یک دندگی و یک پهلویی و این که حرفی جز حرف من نباید بر مسند بنشیند ، برای انسان لجوج محور ((من)) است نه خدا . اگر لجوج حق را مثل آفتاب هم آشکار ببیند، سر تسلیم در برابر آن فرود نمی آورد . به همین خاطراست که در فتنه ها حاضربه پذیرش حق و حمایت از آن نمی باشد.ه- کینه :از عوامل دیگری که امیر المومنین (ع) آن را از اسباب بروز فتنه ها معرفی می کند کینه است . ایشان می فرماید :(( سبب الفتن الحقد .)) سبب و مایه ی فتنه ها کینه است.(۶)لازمه ی قدم برداشتن در مسیر حق این است که قطعا گروهی که از حق لطمه و ضربه خورده اند کینه ی اهل جبهه ی حق را در دل می گیرندد و سعی در انتقام از آنها دارند و این مسئله باعث بروز فتنه ها می شود .و- پیروی از شهوات :از عواملی که در بروز فتنه ها بسیار موثر است پیروی از شهوات است . همانطور که امیر المومنین (ع) می فرماید :((لا فتنه اعظم من الشهوه .)) فتنه ای عظیم تر از شهوت نیست.(۷)وقتی جامعه غرق در شهوات شد از مسیر حق منحرف شده و در زمان ظهور فتنه ها خود به خود در جبهه ی باطل قرار می گیرد و باعث تقویت جبهه ی باطل و گسترش فتنه می شود و در عصر حاضر مامشاهده می کنیم که پیروی از امیال نفسانی خود سر آغازی برای بسیاری از فتنه هاست کسانی که با شعار آزادی فتنه بر پا می کنند تا به خواسته های شهوانی و حیوانی خود برسند.
۳ – عوامل اجتماعی : عامل دیگری که در پیدایش فتنه بسیار موثر است و فتنه گران در پیشبرد اهداف خود برای ایجاد و گسترش فتنه از آن بهره ی فراوان می گیرند عاملی است که امیر المومنین (ع) از آن به فتنه ی زبان یاد می کنند ایشان می فرمایند :((فتنه اللسان اشد من ضرب السیف.)) فتنه زبان بسیار شدیدتر و برنده تر از ضربه ی شمشیر است.(۸)فتنه گران با شایعه پراکنی ، دروغ پردازی و تهمت زدن به افرادی که در جبهه ی حق هستند وجهه ی آنان را نزد افکار عمومی تخریب کرده و از این طریق به تضعیف جبهه ی حق می پردازند و افکار عمومی رادر مسیری جهت دهی می کنند که راه را برای پیاده کردن اهداف شوم و پلیدشان هموار می سازد.نمونه ی بارز آن در زمان خلافت امیر المومنین (ع) فعالیت های معاویه در شام بود. پس از کشته شدن عثمان نعمان بن بشر با پیراهن خونین خلیفه راه شام را در پیش گرفت و آن را به معاویه رساند. معاویه نیز آن را بر منبر گذاشت تا مردم آن را ببینند و از آنان خواست برای خون خواهی آماده شوند و آنان در اطراف منبر به شیون و گریه مشغول شدند . معاویه فرمانی صادر کرد مبنی بر آنکه تا انتقام خون عثمان گرفته نشده، هیچ مردی با زنی همبستر نشود. ابن کثیر می نویسد که:((مردم یک سال گرد پیراهن گریستند و آن سال از زنان دوری کردند)).امیرالمؤمنین (ع) در نامه های خود به معاویه می گوید: دست تو تا مرفق در خون عثمان آلوده است ، باز هم دم از خون عثمان می زنی. امیر المومنین (ع) با این بیان پرده از رازی برداشته که چشم تیز بین تاریخ کمتر توانسته آن را کشف کند.(۹) حال با اینکه می بینیم معاویه خود جزء قاتلین عثمان بوده اما با تبلیغات فریبنده امیرالمومنین(ع) را قاتل عثمان معرفی می کند و مردم را به خون خواهی از او تحریک و تشویق می کند . تبلیغاتی که در واقع زمینه ساز فتنه ای عظیم بود یعنی غصب خلافت رسول خدا (ص) و حتی عظیم تر از آن یعنی نابودی اسلام، همانگونه که خود معاویه اعتراف می کند . معاویه می گوید:(( تا نام محمد (ص) را از بالای مأذنه ها پائین نیاورم و دفن نکنم از پای نمی نشینیم.))(۱۰)و اکنون می بینیم تاثیر عظیم فتنه ی زبان را در رسیدن معاویه به اهداف پلیدش و ایجاد انحرافی عظیم در جامعه ی اسلامی.در جامعه ی کنونی فتنه ی زبان بسیار عظیم تر و مخرب تر است زیرا ابزار گسترش آن بسیار فراوان ومتنوع است. در زمان امیر المومنین (ع) فقط منبر ابزار گسترش این فتنه بود اما امروزه رسانه های مختلف ابزاری کار آمد برای فتنه گران هستند تا افکار عمومی جامعه را در مسیر دلخواه هدایت کنند و فتنه ها را پایه ریزی کنند.امروزه فتنه هایی در جامعه پدیدار گشته که آن را انقلاب مخملین می نامند. اصلی ترین و مهم ترین ابزار در ایجاد و گسترش این فتنه رسانه ها هستند.
۴- عوامل اقتصادی : عامل دیگری که در ایجاد و گسترش فتنه بسیار موثر است (( میل به ثروت اندوزی و مال پرستی)) است. مسأله ای که عامل بسیاری از فتنه ها و انحراف ها بوده است.امیر المومنین (ع) آن را سبب فتنه ها نامیده است:((حب المال سبب الفتن.)) (۱۱)مال پرستی ضربه های مهلکی بر پیکره اسلام وارد کرده است. پس از پیامبر (ص) همین عامل عده ی زیادی را فریفت و به سوی جمع مال و ثروت سوق داد. کسانی که باید چشم بیدار اسلام و پاسدارارزشهای اخلاقی باشند، خود بی صبرانه به جمع آوری مال وثروت پرداختند و تمام سوابق نیک خود را در مسلخ (( مال پرستی)) قربانی کردند.در دوره عمر و با آغاز فتوحات به یکباره جهش فوق العاده ای در وضعیت اقتصادی مردم پیدا شد ، سیل گرایش به مادیگری وجمع مال و ثروت آغاز گشت ، کم کم طبقه ای بسیار متمول که در سایه تبعیض های ناروا به آلاف و الوف رسیده بودنددر جامعه اسلامی به وجود آمد، طبقه ای کهاز عوام نبودند که عذر بی بصیرتی را بر آنان ذکر کنیم، بلکه از خواص و شاهد آن همه سفارش های پیامبر (ص) در موردپرهیز از دنیا طلبی بودند، آن هم نه از راه مشروع بلکه با توقع امتیازهای ویژه از بیت المال . این خشت اول انحراف ها و فتنه ها بود تا به دوران عثمان رسید. در دوران خلیفه سوم، وضعیت این گونه شد که بزرگان صحابه پیامبر (ص)! جزء بزرگترین سرمایه دارهای زمان خودشان شدند. عمده ترین مشکل امیرالمؤمنین(ع) در دوران خلافتش، همین روحیه ی مال پرستی خواص بود. ولی حکومت عدالت گستر علی (ع) در برابر امتیاز خواهی نا بحق آنها ایستاد و اینان نتوانستند عدل او را تحمل کنند ، سرانجام سر ستیز بر آورده به معاویه پناهنده شدند. بیشترین پناهندگان به معاویه دارای جرایم مالی سنگین ، سوء استفاده های مالی از بیت المال یا برنگرداندن دیون خویش بودند.امام علی (ع) در سخنی صریحا عمده ترین انگیزه ی مخالفت با حکومتش را امتیاز طلبی از بیت المال می داند. در نامه ای که حضرت برای سهل بن حنیف استاندار مدینه نوشته، آمده:(( به من خبر رسیده است که افرادی از قلمرو تو مخفیانه به معاویه پیوسته اند. نگران مباش، این ها دنیا پرستانی هستند که با سرعت در پی تحصیل آنند.))(۱۲)معاویه هم از همین راه مردم را صید می کرد. مبالغ هنگفتی را برای اصحاب امیرالمومنین (ع) فرستاده و آنها را به خیمه ی فتنه گران دعوت می کرد . متاسفانه تاریخ شاهد فتنه های بسیاری بوده که صرفا به خاطر ((مال پرستی)) بر پا شده. مانند جریان عمربن سعد ، محمد بن اسماعیل بن جعفر(ع) ، جریان واقفیه که منکر امامت امام رضا (ع) شد تا پولهای فراوانی که به نمایندگی از امام کاظم (ع) به دست آورده بود به جیب بزند.
۵- عوامل سیاسی : دیگر از عوامل مهم فتنه انگیزی ها و اعراض از حق (( جاه طلبی)) و (( ریاست پرستی)) است. امیر المومنین (ع) یکی از انگیزه های مخالفان خود را ، همین عامل می داند. ریاست طلبان در پی آن بودند که از حکومت ایشان امتیاز گرفته و در مسند برخی مسئولیت های حساس قرار گیرند، ولی از آنجا که علی (ع) حکومت ارزش ها بود این ها را لایق ندید و به کامشان نرساند، لذا سر ستیز با حکومت بر داشته و فتنه ای را بر پا کردند.ابن ابی الحدید گوید:(( طلحه و زبیر پس از گذشتن چند روز از بیعت با علی (ع) خدمت ایشان رسیدند و گفتند: ای امیرالمومنان حتما از ستمی که در حکومت عثمان بر ما رفت آگاهید و نیز به خوبی می دانید که عثمان به بنی امیه توجه داشت و اینک خداوند خلافت را بعد از عثمان به تو داده است . خواسته ی ما این است که بعضی از کارهای خود ( استانداری بصره و کوفه را) به ما واگذار کنی .))(۱۳) و (۱۴)مورخان نوشته اند:(( طلحه و زبیر پیش از شروع جنگ درباره ی اینکه کدام یک نماز بر مردم بخواند اختلاف داشتند و با میانجی گری عایشه به این که نه این و نه آن بلکه به نوبت فرزندان این دو امام جماعت شوند ، اختلافشان حل شد)). هم چنین نوشته اند: (( طلحه از عایشه خواست مردم به او با عنوان ((امیر)) سلام دهند و زبیر نیز همین تقاضا را می کرد . عایشه دستور داد که به هر دو به عنوان (( امیر)) سلام دهند. در فرماندهی جنگ هم با هم اختلاف داشتند.))(۱۵)امیر المومنین در تحلیل روانشناسانه ی این جاه طلبان فرمود: (( اینان آن چنان ریاست طلبند که هر کدام تنها ریاست مطلقه ی خود را می خواهد و بس! بر این اساس در درون خود کشمکش داشته و به یکدیگر کینه دارند، تا جایی که : (( و الله لئن اصابوا الذین یریدون لینتزعن عن هذا نفس هذا .))(۱۶)آری، این قصه همیشگی ریاست طلبان است! معبود آنان ریاست است و بس! و در این مسیر همه چیز را قربانی می کنند. در هر شرایطی می خواهند ریاست را بدست آورده و آن را حفظ کنند. چنین اشخاصی ناچارند برای رسیدن به ریاست و نگهداری حکومت چند روزه ی خود پشت پا به تمام ارزش های الهی زده و مرتکب هر جنایتی شده و هر فتنه ای را بر پا کنند.راز مخالفتهای برخی از فرزندان نا صالح امامان (ع) همین بیماری بزرگ بود؛ آنان حق را می شناختند،اما ریاست طلبی پرده بر بصیرتشان کشید.در جهان کنونی صفت رذیله ی ((ریاست طلبی)) به عنوان برنامه ای ضروری و لازم در جوامع بشری پیگیری می شود . گروه هایی با عناوینی مثل( احزاب سیاسی) یا ( فعالان سیاسی ) برای کسب ریاست و حکومت چند روزه شبانه روز تلاش می کنند و برای رسیدن به هدف از هیچ کوششی فرو گذار نیستند و از هر وسیله ای استفاده می کنند و در هر فتنه ای داخل می شوند . در این میان به ندرت می توان گروهی را پیدا کرد که برای رضای خدا و خدمت به مردم در این عرصه داخل شده باشد. لذا در زمان ما پرهیز از این فتنه بیش از هر زمان دیگر ضروری به نظر می رسد.
عوامل خارجی در پیدایش فتنه :
۱- توطئه چینی دشمنان خارجی : دشمنان خارجی برای ایجاد فتنه و آشوب در یک جامعه و بهره برداری از آن و برای رسیدن به اهداف مشخص گاهی دست به توطئه چینی زده و با این کار بهانه و دست مایه ای برای خود و عوامل نفوذی خود در داخل جامعه دست و پا می کنند. مانند دست های نامرئی معاویه در قتل عثمان که امیر المومنین (ع) در نامه هایش به آن اشاره می کند. معاویه در شام حکومت خود مختاری را ایجاد کرده بود و در زمان خلافت امیر المومنین (ع) نسبت به مرکز خلافت اسلامی دشمن خارجی محسوب می شد. در شورش مردم علیه عثمان معاویه از فرصت استفاده کرده و با توطئه ای عثمان را به قتل رساند و مرگ او را بهانه ای قرار داد برای لشکر کشی مقابل خلیفه جدیدی که قصد عزل او را داشت.در سالهای اخیر موارد زیادی از این نوع توطئه ها در کشورهای مختلف توسط قدرت های سلطه طلب پایه ریزی شده مانند آنچه در لبنان برای نخست وزیر سابق لبنان اتفاق افتاد. این مسئله بهانه ای شد تا سلطه گران عوامل خود را در لبنان بر مسند قدرت بنشانند تا به اهداف خود برسند و مانند آنچه در پاکستان برای نخست وزیر سابق این کشور رخ داد.
۲- یارگیری دشمن از داخل جبهه ی حق : یکی از مهمترین روش های دشمنان برای نفوذ در یک جامعه ایجاد عوامل نفوذی در دستگاههای مختلف آن جامعه است تا به وسیله ی آنها زمینه های لازم برای ایجاد فتنه را فراهم سازد.برای این کار دشمن ابتدا از طریق جاسوس های خود افراد مساعد را شناسایی کرده و روحیات آنها را بررسی می کند و سپس هر یک را با توجه به روحیاتش به سمت خود جذب می کند.گاه با تطمیح اشخاص از طریق سیم و زر، گاه با استفاده از کینه هایی که اشخاص نسبت به افراد جبهه ی حق دارند ، گاهی هم با وعده های پست و مقام ؛ گاهی نیز با استفاده از بی بصیرتی و ساده لوحی افراد و…این شیوه دیرینه ی قدرت های بزرگ بر ضد مخالفان خود بوده است و فرزند ابوسفیان در این فن ، نابغه و سرآمد روزگار خود بوده. او با این شیوه بسیاری از یاران امیر المومنین (ع) را به خیمه گاه خود آورد . لشکر امام مجتبی (ع) را از هم گسیخت به طوری که تعداد لشکریان ایشان اندک گردید و چون با این تعداد قادر به ادامه ی جنگ نبود مجبور به صلح شد.بعد از انقلاب اسلامی در کشورمان اشخاص و گروه های زیادی بودند که در ظاهر از یاران نزدیک امام خمینی (ره) و از با سابقه ترین افراد در جریان انقلاب اسلامی و بعد از آن بودند اما بعد ها معلوم شد که این ها از نفوذی های قدرت های استکباری چون آمریکا و انگلیس و … بوده اند. بعضی آگاهانه و بعضی هم ناآگاهانه و از روی غفلت.
۳- ایجاد تفرقه بین گروه ها : از دیگر شیوه های مرسوم برای تحت سلطه در آ وردن ملتها ایجاد نفاق بین اقشار مختلف یک جامعه است ، با استفاده از تعصب های قومی و قبیله ای یا مذهبی و یا اختلاف سلیقه ها و دیدگاههای سیاسی و اجتماعی و …اساسا تفرقه افکنی خود از بزرگترین فتنه ها در یک جامعه است.امیرالمومنین (ع) اشعث بن قیس رئیس قبیله کنده را بنا به عللی عزل نمود و علم او را به حسان بن مخدوج از قبیله ربیعه سپرد . جماعتی از بزرگان قبیله کنده به خشم آمده و به قوم ربیعه اعتراض کردند و آشوب به راه انداختند. چون خبر عزل اشعث به معاویه رسید ، شاعر مخصوص خود را فراخواند و گفت : ابیاتی چند در وصف اشعث بسرای و او را تهییج کن تا به سوی ما آید. چون آن ابیات به قوم کنده رسید ؛ شریح بن هانی مذحجی برخاست و گفت : ای اهل یمن! معاویه قصد نفاق و شقاق در میان ما را دارد تا برادران را به جان هم اندازد، معاویه دشمن خدا و رسول او و امیر المومنین (ع) است هوشیار باشید و از مکر او غافل نباشید.آری دشمنان آماده و هوشیارند تا از کوچک ترین فرصت ها برای اهدافشان استفاده کنند.
۴- تبلیغات دروغین و فریب افکار عمومی : از روش هایی که دشمنان برای خالی کردن جبهه ی حق از نیروها در یک جامعه و ایجاد ریزش در بین افراد و هم چنین تفرقه افکنی و تضعیف آنها به کار می برند ، فریب عوام و حتی خواص است، از طریق تبلیغات منفی علیه رهبری جبهه ی حق و باطل جلوه دادن آنها و از طرفی دیگر حق جلوه دادن خود است. این تبلیغات را با هر پوسته ای ارائه می دهند تا به اهداف خود در آن جامعه برسند. گاهی این تبلیغات و فریب افکار عمومی از طرف دشمن آغاز شده و توسط عوامل نفوذی آنها در داخل گسترش می یابد و گاهی هم بالعکس.قرآن های سر نیزه مصداق بارز این فتنه در جنگ صفین بود. وقتی قرآن ها بالا رفت عوامل نفوذی معاویه هم دست به کار شدند و بعضی هم از روی غفلت بی آنکه عامل معاویه باشند به این فتنه دامن زدند. معاویه با این کار در بین عوام و حتی بسیاری از خواص یاران امیر المومنین (ع) شک و تردید ایجاد کرد و بین آنها تفرقه افکند و با این کار نه تنها خود را از شکست حتمی نجات داد بلکه زمینه پیروزی خود را فراهم ساخت.از آنجا که سیاست های شیطانی در عصر ما بیش از هر زمان دیگری پیچیده و مرموز است ، آمیزش حق و باطل نیز مکانیسمی پیچیده پیدا کرده است و سیاست مداران بزرگ دنیا ، چنان خواسته های نامشروعان را در پوسته ای از حق می پوشانند که تشخیص آن به آسانی ممکن نیست.عناوینی مانند (( حقوق بشر)) ، (( عفو بین الملل)) ، (( آزادی قلم و بیان)) ،(( اعطای پناهندگی سیاسی)) ، ((تاسیس مراکز به اصطلاح خیریه)) ،((حقوق حیوانات)) و … همه از ابزار فریب افکار عمومی اند. نگاهی به عملکرد دو گانه و چند گانه ی آنها در پیاده کردن اصول به ظاهر انسانی در نقاط مختلف دنیا ، شاهدی روشن بر این مدعاست.