پیشوایان معصوم (ع) هر کدام بنوبت خود منبع فضایل و مناقب و آموزگاران واقعی فضیلت و شرف و اصول انسانیت هستند.آنان پایه گذاران تمدن واقعی و پی افکنان اصول معاشرت و روابط اجتماعی صحیح و سالم میباشند.همگان از یک نور سرچشمه گرفتهاند و در یک مکتب تربیتی الهی پرورش یافتهاند و رو بیک سور و یک هدف گام برمیدارند و غایت و هدف از زندگی آنان تحکیم مبانی انسانی و تشیید اصول الهی و آسمانی است.پس ذکر فضیلت ویژه بهر کدام از پیشوایان معصوم (ع) به آن معنی نیست که آن دیگران فاقد آن فضیلت یا عاری از آن صفت بودهاند بلکه به مقتضای عصر و به اقتضای شرایط تبلیغ و امر به معروف و آمادگی فکری مردم هر دوره، باعث ظهور بیشتر پارهای از فضایل و مناقب خاص گردیده است که در دورانهای دیگر آن ویژگیها زمینه و اقتضای نداشته است. به عنوان نمونه میتوان به شجاعت علی (ع) و فرزندان ارجمندش امام حسن (ع) و امام حسین (ع) اشاره نمود، آنان عصر پیامبر اسلام را درک کردند و با کفار و مشرکین و دشمنان و مارقین و قاسطین و ناکثین روبرو گشتند و برخورد آنان با شمشیر و صحنههای جنگ و ستیزه بوده است از آن رو ظهور شجاعت و صلابت و روح سلحشوری و جهاد در آنان بیشتر از دیگر فضائل به ثبت رسیده است تا دیگر پیشوایان معصوم (ع) . از اینرو صفات و فضائلی که اکنون در این بخش میآوریم در دیگر پیشوایان هم وجود داشته است.علم و دانش اوخاندان عصمت و طهارت از پایه گذاران علوم و دانشتهای حقیقی بشر بشمار میآیند که با روشنگریها و راهنمائیهای خود که همه از روی علم و حکمت و جهان بینی عمیق معنوی و فکری بوده است تاریکیها و اوهام را زائل ساختهاند و اجتماع را بسوی حقیقت معارف و مکارم واقعیت و درستیها و مفاهیم اصیل معاریف بشری رهنمون گشتهاند. یادگارهای علمی و فکری امام موسی بن جعفر (ع) که در محتویات کتابهای حدیث و فقه و کلام و تفسیر ثبت گردیده است یکی از بهترین و غنیترین میراثهای علمی است که اصول زندگی و روشهای تربیتی و معارف ماوراء الطبیعه را با محکمترین و استوارترین بیانها در اختیار پویندگان آن معارف قرار میدهد و اسرار آفرینش را با عالیترین بیانات توضیح میدهد که امروز علم با آنهمه پیشرفت و ترقی فراتر از آن گام ننهاده است.صدر المتألهین ـ در شرح و تقریط حدیث شریف عقل که امام (ع) بیکی از یاران خود بنام «هشام بن حكم» القاء فرموده است چنین مینویسد:«اين حديث عقل در برگيرنده بزرگترين مشخصات و ويژگيهاى عقل است كه در محتويات خود معارف عاليهاى از قرآن مجيد را دارد اين حديث شريف محتوى معارف پر ارج الهى است كه همانند آنرا در چندين مجلد از كتابهاى عرفا و دانشمندان صاحب نظر نميتوان پيدا نمود جامعيت حديث از آن نظر است كه اشاراتى به علم ماوراء الطبيعت فلكيات، روانشناسى، اخلاق، سياست مدنى، تربيتى و و دارد و از نظر مواعظ و پند و اندرز و توجيه به نشاءة آخرت سرشار و غنى است» (1)رهبر فکری و معنویامام موسی بن جعفر (ع) بعد از رحلت پدر عالیقدرش اداره کننده فکری و علمی دانشگاه وسیع و بزرگی بود که از پدر به میراث باقیمانده بود.دانشگاهی که مدیریت علمی آن بعهده امام واگذار گردید در حال توسعه و گسترش و دربر گیرنده هزاران دانشجو و استاد بود که در کلاسهای مختلف آن از مکتب پر فیض امام صادق (ع) دانش آموخته و اکنون در طی مدارج عالیتری از دانش و فضیلت بودند. گروههای متعددی از متکلمین و فقها، و فلاسفه و محدثین و مفسرین و ریاضیون و مورخین، و رجالیون و ادبا و شعرا و دیگر طبقات مختلف علمی اکنون متوجه مقام علمی الهی امام موسی بن جعفر گردیدهاند و از کمالات و فضائل و دانش بی پایان او استفاضه مینمایند.و گرد شمع وجود او را فرا گرفتهاند تا مبانی مکتب فکری و علمی اسلامی را غنیتر و پربارتر سازند و نور درخشان اسلامی را روشنتر و تابانتر نمایند.امام موسی بن جعفر (ع) دانشمندترین و با فضیلتترین مردم عصر خود بود و علم و دانش او همانند انبیاء و رجال الهی از منبع پر فیض الهام و کرامت الهی سرچشمه گرفته بود و در مکتب تربیتی خاندان رسالت و طهارت تکمیل و سرشار گردیده بود.امام صادق (ع) در تصدیق دانش و آگاهیهای علمی او میفرماید :فرزندم موسی به حدی آمادگی علمی دارد که اگر از تمام محتویات قرآن از او پرسش نمائی با دانش و علم کافی که دارد به تو پاسخ قانع کنندهای میدهد.او کانون حکمت، فهم، معرفت و اندیشه است.در وسعت و تبحر علمی او کافی است که در نظر آوریم که دانشمندان و محدثین در فنون مختلف اسلامی از وی حقایقی نقل کردهاند که کتبها و دفاتر خود را با آنها پر ساختهاند به حدی که آن حضرت با لقب «عالم» شهرت یافته است.دانشمند عصرعصر زندگی امام از نقطه نظر علم و دانش، یکی از درخشانترین اعصار اسلامی بوده است، دانش و هنرهای گوناگون در آن عصر پا بر پلکان اعتلاء نهاده بود.عصر طلائی دانشها و هنرهای ظریف در دنیای اسلام آغاز گشته بود در یک چنین عصری مشعشع که دیوانها و کتابهای دانشمندان ایران، یونان و هند به زبان تازی ترجمه میشد و فلسفه و ادبیات و دیگر شاخههای علوم آنروزی در اوج اعتلای نسبی خود بود پیشوای هفتم ما را در محافل علمی دانشمندان و مجامع بحث و گفتگو و مناظره عالم و دانشمند مینامیدند تا آنجا که این عنوان در شمار القاب آنحضرت در آمده بود و این موضوع خود میرساند که وجهه علمی و تبرز فکری او در میان ناباوران امامت نیز پذیرفته شده بود.گفتار شیخ مفید«او كه يكى از پيشگامان علم حديث و فقه و تاريخ در قرن چهارم ميباشد در كتاب خود مينويسد : روايات متعدد و فراوانى در زمينههاى مختلف علمى از وجود امام ابو الحسن (ع) روايت گرديده است كه نشان ميدهد او فقيهترين و دانشمندترين فرد روزگار خود بوده است» (2)پینوشتها:1 ـ صدر المتالهین یکی از مفاخر فلاسفه و دانشمندان عصر اخیر است که در فلسفه و معارف حکمت و کلام کم نظیر است.کتاب اسفار و شرح اصول کافی و شواهد الربوبیه و تفسیر برخی از آیات قرآن از آثار اوست و مهمتر از آن، پایه گذاری یک مکتب فلسفی و فکری است که هنوز هم پیروان فراوان دارد او در سال 1050 در سفر حج در بصره به رحمت ایزدی پیوست.2 ـ ارشاد مفید ص 272
هیچ نظری وجود ندارد