قرآن کریم ریسمان الهی است که از مقام «لدن»آویخته شده و مرحلهی نازلهی آن در پوشش لفظ عربی روشن درآمده تا همگان بتوانند پس از تلاوت یا شنیدن، با تعقّل و فکر کردن از آن بهرهمند گردند و همراه با قرآن عروج معنوی یابند «حم* وَ الْکِتابِ الْمُبِینِ* إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ»[1] قرآن کریم مراتبی دارد و بعضی از مراحل بلند آن در دسترس فکر و علم حصولی صاحب نظران نیست؛ زیرا که آن مرحله از نوع مفهوم و ماهیت و تصور و تصدیق نیست. این مراحل، با فکر عادی بشر قابل دریافت نیست مگر آنکه خود انسان عروج کند و به آن جایگاه بلند برسد و حقیقت قرآن را در آن مقام شامخ بیابد. اگر گفته میشود که «نماز معراج مؤمن است»[2]، به دلیل آن است که انسان را عروج میدهد و کسی که عروج پیدا کند زمینهی دریافت آن معنای بلند قرآن را یافته است. شهیدانی که در راه خدا، شربت شهادت نوشیدهاند و «أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ»[3] هستند، پس از رسیدن به مقام زندگی نزد خدا میتوانند به قدر معرفت و تجرّد روحی خود به معارف و بطون قرآن دست یابند. در روایات شریفه این نکته بارها تکرار و تأیید شده است که قرآن کریم علاوه بر ظاهر، بطونی دارد: «إن للقرآن ظاهراً و باطناً»[4] و برخی روایات برای قرآن هفت بطن[۵] و در برخی دیگر هفتاد بطن قائل شده است. البتّه مقصود از هفتاد بطن و مانند آن، کثرت بطون است نه آنکه عدد مخصوصی در نظر باشد. مرحوم آیهالله حکیم ـ رحمه الله ـ از برخی بزرگان نقل کرده که ما به اتّفاق مرحوم سیّد اسماعیل صدر و مرحوم آخوند و بعضی بزرگان به خدمت مرحوم فتحعلی که مفسّر بزرگی بودند، میرفتیم و ایشان روز اوّل، آیهأی را طوری معنا کرد که به ذهن ما نیامده بود. فردای آن روز همان آیه را طور دیگری معنا کرد و پس فردا همان آیه را به گونهأی دیگر و با عمق بیشتری معنا کردند. در مورد آیهی کریمهی «وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ»[6] از حضرت امام صادق ـ علیه السّلام ـ روایتی وارد شده که فرمود ما باطن قرآنیم و منظور از «علّی»در این آیه امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ است.[۷] این تفسیر، تفسیر باطن قرآن است که آن حضرت نشان داده و مقصودشان آن است که حقیقت علوی، و نور محمّدی ـ صلّی الله علیه و آله ـ در آن مقام بلند «لدن»حضور دارد. از حضرت حسین بن علی و نیز از حضرت صادق ـ علیهم السّلام ـ نقل شده که فرمودند: «کتاب الله عزوجل علی أربعهی أشیاءٍ: علی العبارهی و الإشارهی و اللطائف و الحقائق، فالعبارهی للعوام و الإشارهی للخواص و اللطائف للأولیاء و الحقائق للانبیاء»[8] یعنی، خدای عزوجلّ معارف خود را در قرآن کریم به چهار گونه بیان فرموده است: به صورت عبارت و لفظ صریح و اشاره و لطایف و حقائق که عبارات آن برای فهم تودهی مردم است و اشاراتش برای خواصّ و لطایف آن برای اولیا و حقایق آن برای انبیای الهی است.
پی نوشت:
[۱] ـ سورهی زخرف، آیات ۱ ـ ۳؛ حم، سوگند به کتاب مبین (روشنگر). که ما آن را قرآنی فصیح و عربی قرار دادیم، شاید شما (آن را) درک کنید. [۲] ـ بحار، ج ۷۹، ص ۳۰۳٫ [۳] ـ سورهی آل عمران، آیهی ۱۶۹؛ نزد پروردگارشان زنده هستند. [۴] ـ وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۱۹۲٫ [۵] ـ تفسیر صافی، مقدمه هشتم. [۶] ـ سورهی زخرف، آیهی ۴؛ و آن در «ام الکتاب» (لوح محفوظ) نزد ما بلند پایه و استوار است. [۷] ـ تفسیر برهان، ج ۴، ص ۱۳۵، ح ۷٫ [۸] ـ بحار، ج ۷۵، ص ۲۷۸٫
منبع: قرآن در قرآن
هیچ نظری وجود ندارد