مراسم قالی شویان در دومین جمعه مهرماه هر سال(۱) ، به یاد شهادت حضرت سلطانعلی بن محمد باقر(ع) با شور و غوغای غیر قابل توصیفی همراه با عزاداری و نوحه خوانی در مشهد اردهال برگزار می شود.این روز یاد بود شهادت مظلومانه ی فرزند امام محمدباقر(ع) است که دراین مکان شهید شد و به پاس فداکاری و رشادتش همه ساله، هزاران نفر از مشتاقان برای بر پایی مراسم به این مکان می آیند.از ماه ها قبل، قالی مخصوص مراسم توسط اهالی و بدون نقشه بافته می شود تا جایگزین قالی سال قبل شود. دستان هنرمندی از سر اخلاص و ارادت به اهل بیت (ع) و علی الخصوص حضرت سلطانعلی (ع) درتار و پودها گره می زنند ونقش دل می بافند.از چند روز قبل جماعت مشتاق، دسته دسته به محل وارد می شوند و خود را آماده ی برگزاری مراسم می کنند. شب قبل از برگزاری مراسم قالی شویان، قاریان قرآن و اهل دل گرد هم می آیند یک دوره قرآن مجید را ختم می کنند چرا که بر پایی چنین مراسمی برای مأنوس شدن با کتاب هدایت انسانها یعنی قرآن است.درگذشته چوبدستیهای مخصوص این مراسم که جنبه ی نمادین جنگ افزارهای قدیمی را دارد، صورتی نتراشیده و معمولی داشت. چند سالی است که چوبدستیهای مورد استفاده در مراسم، توسط اهالی فین خراتی شده و غالباً نام شریف حضرت سلطانعلی بن محمد باقر(ع) نیز بر آن حک می شود.صبح روز مراسم، هزاران نفر از شرکت کنندگان، خصوصاً اهالی فین، که اغلب به صورت پیاده و با چوبهایشان که از فین تا اردهال پیاده آمده اند چوبدستیهای خود را در دست گرفته و نزدیک چشمه ی آبی که در کنار مزار شاهزاده سلطان حسین است، می آیند. جماعت مشتاق و سوگوار که یا حسین گویان به طرف مرقد حضرت سلطانعلی بن محمد باقر(ع) حرکت می کنند، در صحن صفا گرد هم می آیند بی آنکه وارد حرم شوند.
ابتدا، آیاتی از کلام الله مجید، تلاوت می شود، سپس نوحه خوانی و ذکر مصیبت است تا همگان عزاداری کنند. سپس، تعدادی از اهالی فین که چوب در دست دارند، قالی لوله شده ای را که در پارچه ی سبز رنگی پیچیده شده است از نمایندگان مردم خاوه – که در رکاب حضرت جنگیدند – تحویل می گیرند. سپس قالی تازه بافته شده را تحویل می دهند و با آداب خاص خود آن چه گرفته اند بردوش می گذارند و از صحن صفا خارج می شوند. در جلوی آن ها، هیئت عزاداری خاوه با علم و کتل پیش می روند. عزاداران درحالی که یا حسین می گویند، قالی را به طرف چشمه ی آبی که نزدیک بقعه ی شاهزاده سلطان حسین (۲) است، می برند. حاملین قالی فینی ها هستند و فینی های دیگر با چوبدستهای خود، قالی را حمایت می کنند که کسی غیر از مردم فین آن را لمس نکند.نزدیک چشمه، حاملان قالی که با چوب دستی های خود آن را حمل می کنند، آماده ی شستن قالی می شوند. قالی شویان، قالی را به آب انداخته وآن را خیس می کنند. سپس قالی خیس را با کمک چوب های خود، سردست گرفته و با ذکر یا حسین به سمت صحن فینی ها برمی گردند. قالی را به اهالی خاوه تحویل می دهند.هنگام تحویل قالی، احساسات غریبی از خود بروز می دهند به گونه ای که بیننده گمان می برد می خواهند عزیزترین کس خود را به غیر بسپارند. این قالی نمادی از پیکر قطعه قطعه حضرت سلطانعلی است و قالی شویان، دسته ای از یاران ایشان هستند که نمی توانند پیکر مطهر را به خاک بسپارند.سرانجام قالی به خادمان حرم تحویل می شود، درحالی که در تمام این مدت جمعیت مشتاق، عزادار و سوگوار بوده و نوحه خوانی کرده اند.در مدت رفتن و برگشتن برای قالی شویی، یک نفر سوار بر اسب، سجاده ی امامزاده را روی دست حمل می کند.این مردان خسته که با تحویل قالی که تمثیلی از پیکر پاک امامزاده است گویی واجبی شرعی را به انجام رسانده اند ورسم هزار وسیصد ساله را به پایان می رساند. آن گاه چوبدستها را به آب زلال وروان می سپارند تا غبار از آن بشویند وگاه دراین شستشواز گلاب ناب محلی که قالی را با آن شسته اند بهره می گیرند.دلیل این برگزاری مراسم قالی شویان اختصاص به اهالی فین دارد آن است که در زمان جنگ حضرت با دشمنان، مردم فین به یاری ایشان شتافتند ولی هنگامی به دره ی قتلگاه رسیدند که ایشان به شهادت رسیده بود. فینی ها، پیکر مطهر حضرت را در قالیچه ای پیچیده، تا نزدیک چشمه بردند، غسل دادند و به خاک سپردند.
قالی شویان تا پیش از عهد صفوی، یکی از مراسم مهم مذهبی برای شیعیان متعصب کاشان و فین بوده است و ادامه ی آن نیز (تاکنون) امتیازی مذهبی برای ایشان و دوستداران اهل بیت است.این مراسم، دریک روز برگزار می شود ولی چند روز قبل و بعد از آن، مردم در اطراف امامزاده، گرد هم می آیند، چادر می زنند و بازار خرید و فروش کالا، رونق می گیرد. شب ها، کوه های اطراف از روشنایی چراغ ها نورانی شده و جلوه ی خاصی به آن می بخشد. تمام صحن ها و بام ها مملو از جمعیت می شود که نشان از حضور خیل مشتاقان وعلاقه مندان به اهل بیت (ع) دارد.پس از اتمام مراسم، جمعیت به تدریج به موطن خود باز می گردند تا در جمعه ی بعدی که به جمعه ی نشلجی (۳) ها معروف است ، دوباره گرد هم می آیند و برخی نیز همان جا می مانند. دراین روز اهالی این روستا، شبیه خوانی و تعزیه خوانی و عزاداری خاصی برگزار می کنند.مراسم تعزیه خوانی توسط گروهها و هیئت های مذهبی مختلفی با شکوه هر چه تمام تر برگزار می شود.
نقاره زنی از دیگر آداب این مراسم است که در سالهای اخیر دوباره احیاء شده و این رسم نیز انجام می شود. درگذشته نقاره زنی زمانی انجام می شد که بیماری دراین مراسم و دراین روز خاص، شفا می یافت که تعداد آنها نیز کم نبوده است و این خود شاهد دیگری از کرامات حضرت سلطانعلی (ع) است.بسیاری از شرکت کنندگان در مراسم نذوراتی دارند که همه ساله در این روز ادا می کنند. حاجت یافتگان سفره ی اطعام می گشایند و به شکرانه ی قبول دعا ونیایش، شفای بیمار یابرآورده شدن نیازشان، شرکت کنندگان را اطعام می کنند. درگوشه و کنار دیگ های غذا آماده گشته وعطر خوش غذای نذری فضا را آکنده می سازد.اطعام از شروع مراسم که غالباً بعد از طلوع آفتاب است آغاز می شود و تا ساعت ها پس از پایان آن ادامه دارد و مسافران خسته و گرسنه و تشنه را سیر و سیراب می گرداند. تو گویی دراین روز، درهای آسمان به این نقطه باز است و به حرمت وجود حضرت سلطانعلی (ع) کسی قدم از این خاک بیرون نمی نهد مگر آنکه نیاز خویش گرفته ودعایش مستجاب شده باشد.تو پای در راه نه و هیچ مپرسخود راه بگویدت که چون باید رفتاز حرم امام صادق(ع) نقل شده است که ثواب زیارت برادرم حضرت سلطانعلی (ع) مانند زیارت جدم حسین (ع) است وبه هر کسی قدرت طواف اجداد عالی مقام مرا ندارد، بگویید به اردهال برود وبرادرم را زیارت کند که ثواب آن مانند ثواب زیارت ایشان است.حریم حضرت سلطانعلی صفا داردنسیم تربت او عطر کربلا داردبه پایبوسش اگر با نیاز روی آریخدا به عزت او حاجتت روا داردهمانندی های دو حادثهدر نمودار زیر وجوه مشابه برخی عناصر سازنده ی داستان های دو واقعه ی شهادت در کربلا و اردهال و مشترکات آیینی در هردو حماسه نشان داده شده اند :
روایت واقعه کربلا
روایت واقعه اردهال
برافراشتن خیمه در صحرای کربلا
برافراشتن خیمه در صحرای اردهال
شهادت امام حسین (ع) در ظهر جمعه دهم محرم
شهادت حضرت سلطانعلی در ظهر جمعه دهم پاییز
نماز خواندن امام حسین (ع) پیش از شهادت
نماز خواندن حضرت سلطانعلی پیش از شهادت
بریدن سر امام و فرستادن به دارالخلافه یزید
بریدن سر حضرت سلطانعلی و فرستادن به دارالسطنه قزوین
دفن سر امام در دمشق یا کنار پیکر او در کربلا
دفن سر حضرت سلطانعلی در قزوین یا کنار پیکر او در اردهال
حمل پیکر امام با بوریا و بی غسل به خاک سپردن آن
حمل پیکر امامزاده با قالیچه و بی غسل به خاک سپردن آن
خون خواهی کردن کوفیان و کشتن کشندگان امام و عوامل آنها
خون خواهی فینیان و خاوه ای ها و کشتن قاتلان امام زاده و عوامل آنها
نشانه گذاشتن روی قبر امام به دست امام زین العابدین فرزندش
نشانه گذاشتن روی قبر حضرت سلطانعلی به دست عمو زاده اش ، غیاث الدین
گرد آمدن مردم قبیله ی بنی اسد با بیل و کلنگ در کربلا و برپا کردن مراسم سوگواری امام در روز سوم شهادتش
گرد آمدن طایفه فینی با چوب و چماق در اردهال و بر پا کردن مراسم سوگواری امام زاده در روز سوم شهادتش
پی نوشت ها
۱- برگزاری مراسم یاد بود شهادت حضرت سلطانعلی (ع) درمشهد اردهال در دو زمان برگزار می شود. یکی به تاریخ هجری شمسی ودیگری هجری قمری. زمان شهادت به تاریخ هجری قمری بیست و هفتم جمادی الثانی است.۲- بقعه ی شاهراده حسین، تقریباً در ۸۰۰ متری مقبره ی حضرت سلطانعلی بن محمد باقر (ع) است.در کتیبه ای که روی در بقعه منبت شده است، او را فرزند امام چهام خوانده اند. بقعه، صحن کوچکی دارد که روی در ورودی آن که متعلق به دوران صفوی است این شعر به چشم می خورد:گشاده باد به دولت همیشه این درگاهبه حق اشهد ان لا اله الا الله۳- روستای نشلج درهشت کیلومتری جنوب شرقی مشهد اردهال واقع شده است. منبع:کتاب خورشید اردهال
هیچ نظری وجود ندارد