پاسخ:
«ذکر کثیر» به معناى واقعى کلمه؛ یعنى توجه به خداوند با تمام وجود، در تمام حالات؛ ذکر کثیرى که در همه اعمال و رفتار انسان تجلی پیدا کند؛ به هنگام عبادت با حضور قلب و اخلاص؛ به هنگام نعمت با یاد خدا و شکرگزاری؛ به هنگام گرفتاری و مشکلات با صبر و شکیبایی؛ و… .
با توجه به این معنا است که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) در جواب پرسشی در ارتباط با اینکه در روز قیامت کدام یک از انسانها از مقام والاتری برخوردارند؟ پاسخ فرمود: آنها که خدا را بسیار یاد میکنند: «اى العباد افضل درجه عند اللَّه یوم القیامه؟ الذاکرون اللَّه کثیرا».
به هر حال، مفسران قرآن با بهرهگیری از احادیث وارده در تفسیر آیه فوق، مصادیقی را به عنوان ذکر کثیر معرفی کردهاند؛ از جمله گفتهاند منظور از ذکر کثیر آن است که:
۱️⃣ بنده هرگز خدا را فراموش نکند. بر اساس این معنا، مقصود از ذکر کثیر، توجه قلبى است که مؤمن بایستى همیشه و در همه حال به یاد حق تعالى باشد؛ زیرا که ذکر زبانی دائمى نمیشود.
۲️⃣ منظور از ذکر کثیر آن است که انسان به یاد اسما و صفات حسنای الهی نیز باشد.
۳️⃣ ذکر کثیر آن است که در همه احوال بگوید: «سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر».
۴️⃣ هرگاه بنده در شبانه روز صد بار به یاد خدا باشد، ذکر کثیر کرده است: «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام… قَالَ إِذَا ذَکَرَ الْعَبْدُ رَبَّهُ فِی الْیَوْمِ مِائَهَ مَرَّهٍ کَانَ ذَلِکَ کَثِیراً».
۵️⃣ از امام صادق(علیه السلام) سؤال شد، کمترین مقدار ذکر کثیر چیست؟ فرمود: گفتن سی مرتبه تسبیح بعد از هر نماز است: «قُلْتُ: مَا أَدْنَى الذِّکْرِ الْکَثِیرِ؟ فَقَالَ التَّسْبِیحُ فِی دُبُرِ کُلِّ صَلَاهٍ ثَلَاثِینَ مَرَّهً».
۶️⃣ منظور از ذکر کثیر، تسبیح حضرت زهرا(سلام الله علیها) است: «تَسْبِیحُ فَاطِمَهَ الزَّهْرَاءِ (سلام الله علیها) مِنَ الذِّکْرِ الْکَثِیرِ»؛ یعنی کسی که تسبیحات حضرت زهرا(سلام الله علیها) را بگوید، جزو کسانی است که خدا را بسیار یاد کرده است.
⚡️⚡️ به هر حال، ذکر کثیر مفهومی وسیع و نسبی دارد که همه آنچه را که به عنوان مصداق بیان شده، در بر میگیرد و با آن قابل جمع است.
هیچ نظری وجود ندارد