معنای اهلبيت در قرآن
در قرآن کلمة «اهلالبيت» براي گروه خاصي که به حضرت محمد| منسوبند، به کار رفته است. براي اهل بيت اوصاف و ويژگيهايي بيان شده که در قبال آنان، حقوق و مسؤوليتهاي فراوان و در عين حال مهم و خطير بر عهدة امت گذاشته شده است.
کلمة «اهلبيت» در قرآن سه بار مطرح شده است:
اول: در داستان موسي×، آنگاه که نوزادي کوچک بود و خانوادة فرعون او را پيدا کردند و آن نوزاد پستان هيچ زني را به دهان نگرفت و خانوادة فرعون در کارش درمانده شدند. آنگاه خواهر موسي× به آنان گفت:
{هَلْ أدُلُّكُمْ عَلی اهلبيت يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَهُمْ لَهُ ناصِحُونَ فَرَدَدْناهُ إِلى اُمِّهِ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُها وَلاتَحْزَنَ}.([1])
آيا شما را به خانوادهاي که کفالت او را میپذیرند و خیرخواه او هستند راهنمايي کنم؟ بنابراین ما او را به مادرش برگردانديم تا ديدهاش روشن شود و حزن و اندوهش برطرف گردد.
در آية مزبور بيان نشده که منظور خواهر موسي× از اين تعبير چه بود؟ آيا تمام کساني بودند که با آن خانواده قرابت و خويشاوندي داشتند يا بعضي از آنان؟ همچنين آيا منظور قرابت نسبي يا سببي است يا علاوه بر قرابت نسبي و سببي کساني را که از راه ولاء و يا تربيت هم به خانواده منتسب هستند را شامل ميشود؟
از اين گذشته، لفظ اهلبيت به صيغة نکره آمده است نه به صيغة معرفه، يعني اهلالبيت.
دوم: در داستان حضرت ابراهيم×، آنگاه که همسرش از بشارت فرشتگان ـ که به او مژده دادند اسحاق و پس از او يعقوب را به دنيا خواهد آورد ـ به شگفت آمد، ملائکه به او گفتند:
{أتَعْجَبِينَ مِنْ أمْرِ اللهِ رَحْمَتُ اللهِ وَ بَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ}.([2])
فرشتگان به او (زن ابراهيم) گفتند: آيا از کار خدا عجب داري؟ رحمت و برکات خدا بر شما اهلبيت باد؛ که خداوند بسيار ستوده و دارای مجد و بزرگی است.
در اين آية مبارکه، همسر ابراهيم× از اهلالبيت شمرده شده است؛ زيرا او در اين آيه مورد خطاب قرار گرفته است، اما اين نميتواند دليل بر اين مطلب باشد که همسر هم در تمام مواردي که لفظ اهلالبيت اطلاق شده، حتي در مواردي هم که قرينة مناسب براي تعيين مقصود وجود ندارد، جزء اهلبيت است؛ زيرا توجيه خطاب شده در آية یاد شده به همسر ابراهيم×، ميتواند قرينهاي براي داخل شدن وي در زمرة اهلبیت باشد، اما نميتواند دلالت کند بر اين نماید که کلمة اهلالبيت، همسر را هم در برميگيرد، به گونهاي که به مجرد شنيدن اين کلمه و بيهيچ قرينهاي، بايد به ذهن شنونده تبادر کند.
سوم: قرآن ميفرمايد:
{يا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي في قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الاُولی وَأقِمْنَ الصَّلاةَ وَآتِينَ الزَّكاةَ وَأطِعْنَ اللهَ وَرَسُولَهُ إِنَّما يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً وَاذْكُرْنَ ما يُتْلى في بُيُوتِكُنَّ مِنْ آياتِ اللهِ وَ الْحِكْمَةِ إِنَّ اللهَ كانَ لَطِيفاً خَبِيراً}.([3])
در خانههای خود بمانید، و همچون دوران جاهلیت نخستین ظاهر نشوید، و نماز را برپا دارید، و زکات را بپردازید، و خدا و پیامبرش را اطاعت کنید؛ خداوند فقط میخواهد پلیدی را از شما اهلبیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد. آنچه را در خانههای شما از آیات خداوند و حکمت و دانش خوانده میشود یادآور شوید؛ خداوند به اسرار دقیق آگاه و داناست.
ملاحظه میشود که فرمایش خداوند متعال: {انّمَا يريدُ الله لِيذهِبَ عَنکُمُ الرَّجسَ اهلَ البَيت وَيطَهرکُم تَطهيراً}، در ميان آياتي قرار گرفته که زنان پيامبر اکرم| مخاطبند و بلکه جزء يکي از اين آيات است. همين موجب شده که آن شبهة معروف در معني آيه براي عدهاي پيش آيد و همانگونه که خواهيم ديد گروهي آن را انگيزهاي براي برانگيختن شکهايي پيرامون مفاد حقيقي آية مبارکه قرار دادهاند. شایان ذکر است که مفسران و محدثان و مورخان اسلامی به اتفاق در تفسیر آیه یاد شده نوشتهاند: مراد از اهلبیت در آیه مزبور تنها افراد خاصی هستند که عبارتند از حضرات معصومین یعنی امام علی، فاطمه، حسن و حسین^.([4])
[1]) قصص/ 13 ـ 12.
[2]) هود / 73.
[3]) احزاب / 33.
[4]) مستدرک حاکم، ج3، ص158؛ صحیح مسلم، ج4، ص1883؛ صحیح ترمذی، ج73، ص248؛ اسد الغابهًْ، ج4، ص29؛ تهذیب التهذیب، ج2، ص297.
هیچ نظری وجود ندارد