هجرت در قرآنهجرت در زندگی بشر و پیشرفت علوم و به وجود آمدن تمدن ها، نقش تعیین کننده ای داشته است. اسلام به عنوان آخرین دین الهی، مسئله هجرت را در جنبه های گوناگون مطرح کرده و بر آن پای فشرده است. هجرت، یک دستور سازنده اسلامی است که در بیش از نوزده آیه قرآن کریم به آن اشاره شده است. (۲) خداوند گاهی با زبان ملامت به مسلمانان دستور می دهد که هجرت کنند (۳) و گاه پاداش عظیم هجرت را به آنان گوشزد می کند و می فرماید: «آنان که ایمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جان های خود در راه خدا جهاد کردند، درجه بزرگ تری نزد خدا دارند و آنها رستگارند». (4)
هجرت، مبدأ تاریخهجرت، مبدأ تاریخ مسلمانان و زیربنای حوادث سیاسی، تبلیغی و اجتماعی آنان است. همه ملت ها و اقوام برای خود مبدأ تاریخی دارند، مانند مسیحیان که میلاد حضرت مسیح علیه السلام را مبدأ تاریخ خود قرار داده اند. در اسلام با اینکه حوادث مهمی همچون ولادت پیامبر، بعثت ، فتح مکه و رحلت پیامبر وجود داشت، ولی هیچ کدام انتخاب نشد و تنها زمان هجرت پیامبر به عنوان مبدأ تاریخ انتخاب گردید. در حقیقت، هجرت، یکی از درخشنده ترین برنامه های اسلام و سرآغاز فصل تازه ای از تاریخ اسلام بود. مسلمانان تا زمانی که در مکه بودند، در ظاهر هیچ گونه قدرت اجتماعی و سیاسی نداشتند، ولی پس از هجرت، بی درنگ دولت اسلامی تشکیل شد و با سرعت فراوانی در همه زمینه ها پیشرفت کرد. اگر مسلمانان به فرمان پیامبر دست به چنین هجرتی نمی زدند، نه تنها اسلام از محیط مکه فراتر نمی رفت، بلکه ممکن بود همان جا دفن و فراموش شود.
انواع هجرتهجرت گاه برای کسب دانش و علوم است، (۵) زمانی با هدف حفظ دین (۶) و گاهی برای فرار از ستم و ستمگر. (۷) همچنین گاه برای رسیدن به خداوند (۸) و زمانی برای فرار از گناه انجام می شود. اصولاً روح هجرت مقدس، همان فرار از ظلمت به نور، از کفر به ایمان و از گناه و نافرمانی به اطاعت خداست. از این رو، در احادیث می خوانیم مهاجرانی که جسمشان هجرت کرده است، ولی در درون و روح خود هجرتی نداشته اند، در صف مهاجران نیستند و به عکس، آنها که به هجرت مکانی نیازی نداشته، ولی به هجرت درونی دست زده اند، در شمار مهاجرانند. امام علی علیه السلام می فرماید:«کسی می گوید مهاجرت کردم، در حالی که مهاجرت واقعی نکرده است. مهاجران واقعی آنها هستند که از گناهان هجرت کنند و مرتکب آن نشوند». (9)
هجرت حضرت ابراهیم علیه السلامحضرت ابراهیم علیه السلام پس از جریان آتش سوزی نمرود و انجام رسالت خود در سرزمین بابل، تصمیم گرفت به سوی شام هجرت کند. خداوند در مقابل این هجرت، پاداش هایی به آن حضرت داد. خداوند نعمت های بزرگی به ابراهیم عطا فرمود؛ فرزندان شایسته ای به او داد که بتوانند چراغ ایمان و نبوت را در دودمانش روشن نگه دارند؛ نبوت و کتاب آسمانی را دودمان او به یادگار نهاد؛ پاداش دنیوی همچون نام نیک به او عنایت فرمود و در آخرت او را از صالحان قرار داد. (۱۰)
هجرت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و مسلمانان
هجرت به حبشههنگامی که آزار مشرکان بر ضد مسلمانان فزونی گرفت، پیامبر به یاران خود دستور داد به سرزمین حبشه هجرت کنند. در زمانی کوتاه، آنان که آمادگی بیشتری داشتند، بار سفر بستند و شبانه و مخفیانه، بعضی پیاده و بعضی سواره راه جده را در پیش گرفتند. در سفر اول، ده یا پانزده نفر از مسلمانان که در میانشان چهار زن مسلمان نیز دیده می شد، به رهبری جعفر بن ابی طالب به حبشه رفتند. از شیرین ترین و زیباترین خاطرات این هجرت، به سخنان جذاب و زیبای جعفر نجاشی،زمامدار حبشه می توان اشاره کرد. (۱۱) ره آورد این هجرت، پاشیده شدن بذر اسلام در بیرون از جزیره العرب، از جمله قلب نجاشی بود. از سوی دیگر، چهل تن از اهالی حبشه که مسلمان شده بودند، به مدینه آمدند. آنها با مشاهده فقر تأثر برانگیز مسلمانان و با کسب اجازه از پیامبر، دوباره به حبشه بازگشتند و اموال خود را همراه آوردند و میان مسلمانان تقسیم کردند. (۱۲)
هجرت به مدینهپس از آنکه سران قریش تصمیم گرفتند پیامبر را به قتل برسانند، پیک وحی نازل شد و حضرت را از نقشه های مشرکان آگاه ساخت. (۱۳) از این رو، علی علیه السلام در جایگاه پیامبر خوابید تا ایشان بتوانند شبانه از مکه خارج شود. قرآن از مهاجران یاد شده، با عنوان «پیش گامان نخستین» یاد کرده است. (۱۴) علت هجرت از مکه این بود که این شهر، با توجه به نظارت همیشگی مشرکان، توان گسترش مکتب اسلام را به سوی مناطق دیگر نداشت. از این رو، لازم بود مسلمانان به مکان دیگری هجرت کنند تا بتوانند ندای اسلام را از آنجا به همه جای دنیا برسانند.
آثار هجرتبررسی تاریخ نشان می دهد که هجرت پیامبر و مسلمانان و جهاد، دو عامل پیروزی اسلام در برابر دشمنان نیرومند بود. اگر هجرت نبود، اسلام در محیط خفقان آور مکه از میان می رفت. هجرت پیامبر، اسلام را از شکل منطقه ای بیرون آورد و آن را جهانی کرد. آثار هجرت را می توان چنین برشمرد: گسترش اسلام و فزونی مسلمانان، یک پارچگی مسلمانان و تشکیل ارتش اسلام، ایجاد مرکز قدرت برای مسلمانان، تشکیل حکومت اسلامی در مدینه و تبدیل شدن یثرب به مدینه الرسول، پیروزی های پی در پی و فتح مکه و فراهم آمدن زمینه تربیت افرادی چون سلمان، ابوذر، عمار و دیگر صحابه.
پاداش مهاجراناز جمله نکته هایی که بر والایی جایگاه هجرت در اسلام دلالت دارد، پاداش های سترگی است که خداوند در دنیا و آخرت به مهاجران عنایت فرموده است. جایگاه دنیوی و پاداش اخروی، (۱۵) امنیت گسترده و آمرزش گناهان، (۱۶) بهشت جاودان و بخشش گناهان، (۱۷) رحمت خداوند و روزی شایسته، (۱۸) برخورداری از بالاترین درجه نزد خداوند و رستگاری ابدی (۱۹) از جمله پاداش هایی است که به مهاجران داده می شود.
پی نوشتها:
۱٫ انفال:۷۴٫۲٫ آل عمران: ۱۹۵؛ انفال : ۷۲، ۷۴ و ۷۵ ؛ توبه: ۲۰؛ نحل ۴۱ و ۱۱۰٫۳٫ نساء: ۹۷٫۴٫ توبه: ۲۰؛ نساء: ۱۰۰٫۵٫ توبه: ۱۲۲٫۶٫ بحار الانوار، ج ۹، ص ۳۱٫۷٫ نحل ۴۱٫۸٫ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، بیروت، مؤسسه العلمی ، ج ۴، ص ۱۱۵٫۹٫ شیخ عباس قمی، سفینه البحار، المکتبه السنانی، ماده هجر.۱۰٫ عنکبوت: ۲۶ و ۲۷٫۱۱٫ محمد بن محمد بن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارحار،۱۳۹۹ ه.ق، ج ۲، صص ۸۰ و ۸۱٫۱۲٫ قصص: ۵۲ -۵۴٫۱۳٫ انفال: ۳۰٫۱۴٫ توبه: ۱۰۰٫۱۵٫ نحل :۴۱٫۱۶٫ نساء: ۱۰۰؛ نحل: ۱۱۰٫۱۷٫ آل عمران: ۱۹۵٫۱۸٫ انفال: ۷۴؛ حج: ۵۸ و ۵۹٫۱۹٫ توبه، ۲۰-۲۲٫
منبع: ماهنامه ی گلبرگ
هیچ نظری وجود ندارد