همسویی با عقاید توحیدی

پیامبر، قبل از نبوت، چه دینی داشت؟بی‌شک پیغمبر گرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله، قبل از بعثت، یکتاپرست بود و از هر نوع شرک، پاک بود. او، هرگز بر بت سجده نکرد و تاریخ زندگی او نیز این موضوع را نشان می‌دهد. هنگامی که در نوجوانی، «بحیرا» او را به لات و عزی قسم داد، محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله، آن دو را مبغوض‌ترین چیز برای خود برشمرد.1 از امیرمؤمنان علیه‌السلام درباره رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله سؤال شد که آیا وی بتی را – حتی برای یک بار – عبادت کرده است؟ حضرت فرمود: خیر. سؤال شد که آیا خمر نوشیده است؟ فرمود: خیر.2مورخ نامی، ابن اسحاق می‌گوید: «رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در حالی به جوانی رسید که خداوند او را مراقبت کرده، از پلیدی‌های جاهلی حفاظت می‌کرد؛ زیرا اراده آن داشت تا کرامت رسالت به او دهد».3درباره آیین او پیش از نبوت، دیدگاه‌های زیر مطرح می‌باشند:1. برخی او را پیرو آیین مسیح علیه‌السلام می‌دانند؛ زیرا قبل از بعثت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، آیین رسمی و غیرمنسوخ، آیین مسیح علیه‌السلام بوده است.2. گروهی او را پیرو آیین ابراهیم علیه‌السلام، می‌دانند؛ زیرا او «شیخ الانبیاء» و پدر پیامبران است و در بعضی از آیات قرآن، از آیین اسلام، به عنوان آیین ابراهیم علیه‌السلام یاد شده است.4 گرایش حنیفی (یکتا پرستی) از گرایش‌های شناخته شده در مکه بود و در میان قریش و به ویژه بنی‌هاشم، پیروانی داشت و عده‌ای خود را ابراهیمی مذهب می‌دانستند و این گفته ابن اسحاق را که پیامبر پیش از بعثت، بر دین قومش بود، می‌توان در این راستا تفسیر کرد.53. بعضی نیز گفته‌اند که آیین او، بر ما روشن نیست!4. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله برنامه خاصی از سوی خداوند داشته که بر طبق آن عمل می‌کرده است و در حقیقت، آیین وی، مخصوص خودش بوده است و این آیین، تا زمانی که اسلام بر او نازل شد، ادامه داشت. شاهد این سخن، حدیثی از نهج‌البلاغه است. امام علی علیه‌السلام می‌فرماید: «و لقد قرن الله به صلی الله علیه و آله من لدن ان کان فطیما اعظم ملک من ملائکته یسلک به طریق المکارم و محاسن اخلاق العالم لیله و نهاره…؛6 خداوند از آن زمان که رسول خدا از شیر باز گرفته شد، بزرگ‌ترین فرشته‌اش را قرین وی ساخت تا شب و روز، او را به راه‌های مکارم و اخلاق نیک، سوق دهد».مأموریت چنین فرشته‌ای، دلیل بر وجود یک برنامه اختصاصی است. شاهد دیگر، این که در هیچ تاریخی نقل نشده است که پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله در معابد یهود و مسیحیت و یا در معبد مذهب و مکتب دیگری مشغول عبادت شده باشد و در عین حال، پیوسته خط صحیح توحید را ادامه می‌داد و به اصول اخلاقی و عبادت الهی سخت پای‌بند بود. روایات متعددی نیز در منابع اسلامی آمده است که نشان می‌دهد علامه مجلسی معتقد است که از زمانی که حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله به رشد عقلی رسید، پیامبر بود. به اعتقاد او، پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله، قبل از رسالت، دارای مقام نبوت بود و فرشتگان گاهی با او سخن می‌گفتند و او، صدای آن‌ها را می‌شنید و گاهی در رؤیای صادقه، به او الهام الهی می‌شد و بعد از چهل سال، به مقام رسالت رسید و قرآن و اسلام، رسماً بر او نازل شد.7میرزای قمی می‌نویسد: حق این است که پیامبر اسلام، پیش از بعثت، براساس دین خودش عبادت می‌کرد؛ چون آن حضرت از همه پیامبران برتر است و اگر پیامبر اسلام تا چهل سالگی پیامبر نباشد، در این صورت، حضرت عیسی و حضرت یحیی، از آن حضرت برتر خواهند بود؛ چون حضرت عیسی و حضرت یحیی، در کودکی پیامبر بودند.8ابن ابی‌الحدید، روایتی را از حضرت امام باقر علیه‌السلام چنین نقل می‌کند:خداوند، بر همه پیامبران خود، فرشتگانی را گماشته است. مأموریت این فرشته‌ها، محافظت از اعمال آن‌ها و تبلیغ رسالت می‌باشد. خداوند از آن زمان که حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله از شیر گرفته شد، فرشته بزرگی را بر آن حضرت گماشت. این فرشته، آن جناب را به سوی نیکی و اخلاق خوب، هدایت می‌کرد و از بدی‌ها و اخلاق بد، باز می‌داشت و همین فرشته بود که پیش از آن که آن حضرت به درجه رسالت برسد، او را با «السلام علیک یا رسول الله» صدا می‌کرد و پیامبر هنوز جوان بود که با این جمله صدا زده می‌شد.9اگر پیروی پیامبر از حضرت ابراهیم علیه‌السلام را بپذیریم، این پیروی، به معنای التزام پیامبر به شریعت ابراهیم علیه‌السلام نیست؛ بلکه به معنای همسویی در عقاید، یعنی توحیدی بودن است و این مسئله، وصف دین حضرت موسی علیه‌السلام و حضرت عیسی علیه‌السلام نیز بوده است که همه به ادیان ابراهیمی معروف بوده‌اند.با توجه به برگزیدن پاسخ چهارم، این نکته را می‌توان یادآور شد که با یقین، نمی‌توان آیینی را برای پیش از دوران بعثت پیامبر برشمرد؛ امّا محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله، مؤمن موحدی بود که خدا را می‌پرستید و نسبت به آن چه که برایش شریعت الهی و دین حنیف ابراهیمی بود و همچنین نسبت به آن چه که خردش رهنمون می‌ساخت، پای‌بند بود. او، برترین و کامل‌ترین خلق در خلقت، رفتار و خرد بود و برترین فرشته نیز او را تعلیم می‌داد و به محاسن اخلاق، راهنمایی‌اش می‌کرد.10پی نوشت ها:1. بیهقی، دلایل النبوه، ج 2، ص 35.2. سبل الهدی و الرشاد، ج 2، ص 200.3. سیره ابن اسحاق، ص 78، ابن هشام، السیرة النبویه، ج 1، ص 183.4. حج، آیه 78.5. ر.ک: رسول جعفریان، سیره رسول خدا، ص 253.6. نهج البلاغه، فیض الاسلام، خطبه 234.7. مجلسی، بحارالانوار، ج 18، ص 271.8. میرزای قمی، قوانین الاصول، ج 1، ص 255 (چاپ سنگی)9. شرح نهج البلاغه، ابن ابی‌الحدید، ج 13، ص 207.10. الصحیح، ج 2، ص 197.