طلیعه
آشنایی با شخصیت رسول گرامی اسلام (صلّی الله علیه و آله و سلّم) برای هر مسلمانی امری ضروری است تا در حدّ توان خود در رفتار و گفتار و زندگی فردی و اجتماعی بتواند از سیره و سخن آن حضرت بهره گیرد. برخی از رهنمودها و بیانات آن امام همام را در مورد شخصیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به خوانندگان گرامی تقدیم میکنیم:
هدف از معراج پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)معراج یکی از معجزات بینظیر حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم است. این سفر شگفتانگیز آنچنان اهمیت دارد که خداوند متعال در آیه اول سوره اسرا میفرماید: (سُبْحانَ الَّذی أَسْری بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذی بارَکْنا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیاتِنا إِنَّهُ هُوَ السَّمیعُ الْبَصیرُ)؛(۱) «پاک و منزه است خدایی که بندهاش را شبانگاهی از مسجد الحرام به سوی مسجد الاقصی ـ که پیرامونش را برکت دادهایم ـ سیر داد تا از نشانههای خود به او بنمایانیم، که او همان شنوای بیناست.»شبی بر نشست از فلک برگذشتبه تمکین و جاه از ملک برگذشتچنان گرم در تیر قربت براندکه در سدره جبریل از او بازماندبدو گفت سالار بیت الحرامکهای حامل وحی برتر خرامبگفتا فراتر مجالم نماندبماندم که نیروی بالم نمانداگر یک سر مو فراتر پرمفروغ تجلی بسوزد پرمامام سجاد علیه السلام ضمن شرح این سیر شبانه و سفر با شکوه رسول خدا به ابو حمزه ثمالی، در مورد فلسفه آن فرمود: «خداوند جای معینی ندارد و برتر از زمان و مکان است. پروردگار جهانیان اراده کرده بود تا با سفر آسمانی رسولش، فرشتگان و ساکنان آسمانها را گرامی بدارد و همچنین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را از وسعت جهان آفرینش و ملکوت آسمانها آگاه سازد تا هنگام برگشت به زمین از شکوه و عظمت باری تعالی به جهانیان گزارش دهد.»(2)آری پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با مشاهده اسرار عظمت الهی در جهان پهناور و عالم بالا، افق وسیعتری از نشانههای شکوه الهی را مشاهده کرد تا در راه تداوم رسالت خویش نیرومندتر و روشنتر عمل کند.
مسئولیت اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم )طبق آموزههای قرآن، اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در درگاه با عظمت الهی جایگاه ویژهای دارند. خداوند متعال آن گرامیان را از هر آلودگی پاک و مبرا ساخته و مقامشان را گرامی داشت.با این همه آن بزرگواران همواره تلاش میکردند که موقعیت خاصی را که خداوند برایشان ارزانی داشته، قدر بدانند و تلاش میکردند که رفتار و گفتارشان جلوهای از سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم باشد و در دنیا و آخرت به انجام اعمال صالح تأکید میکردند و از جایگاه آن حضرت هیچگاه بهرهبرداری شخصی نکردند.هنگامی که شخصی به امام زین العابدین علیه السلام گفت: شما اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم جکه مشکلی ندارید وج بخشیده شدهاید.امام چهارم ناراحت شد و فرمود: «ما شایستهتریم که خداوند احکامی را که در مورد همسران پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم عملی میکند، در مورد ما اجرا نماید و همان آیات در مورد ما نیز جاری است. ما بر این باوریم که خداوند نیکوکاران اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را دو برابر دیگران پاداش میدهد و بدکارانمان را نیز دو برابر کیفر خواهد کرد.»(3)آنگاه امام این آیه را قرائت کرد: (یا نِساءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفاحِشَهٍ مُبَیِّنَهٍ یُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ ضِعْفَیْنِ وَ کانَ ذلِکَ عَلَی اللّهِ یَسیراً * وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صالِحاً نُوءْتِها أَجْرَها مَرَّتَیْنِ)؛(۴)«ای همسران پیامبر! هر کس از شما به کار زشت آشکاری مبادرت کند عذابش دوچندان خواهد بود و این برای خدا آسان است. و هر کس از شما برای خدا و فرستادهاش خضوع کند و کار شایسته انجام دهد، پاداشش را دو چندان میدهیم.»آری یکی از مهمترین ویژگیهای اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پاسداری از روش و منش و سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بود تا آنجا که هر یک آیینه تمام نمای رسول خدا بودند. به همین جهت امام صادق علیه السلام فرمود: «أَوَّلُنَا مُحَمَّدٌ وَ آخِرُنَا مُحَمَّدٌ وَ أَوْسَطُنَا مُحَمَّدٌ وَ کُلُّنَا مُحَمَّدٌ؛(۵) اول و آخر و وسط ما محمّد است و همه ما محمّد هستیم.»طاووس یمانی میگوید: روزی در مسجد الحرام مردی را دیدم که در زیر ناودان حرم نماز میخواند و حالت خوشی داشت، اشک میریخت و دعا و مناجات میکرد. بعد از اینکه نمازش تمام شد، نزدیک رفتم و دیدم امام علی بن الحسین۸ پیشوای چهارم است. عرض کردم: ای پسر رسول خدا! من تو را در آن حالت گریه و دعا و ناله و زاری دیدم، شما که جایگاه والایی در نزد خدا دارید و از خوف و ترس روز قیامت در امان هستید، چرا این گونه اشک میریزید و ناله میکنید؟!اوّلاً شما پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هستید. ثانیا شفاعت روز قیامت در دست جدّ شماست. ثالثا خداوند دارای رحمت واسعه است.امام سجاد در پاسخ طاووس فرمود: اما اینکه من پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هستم تأثیری در امان ماندن من از عذاب الهی ندارد؛ زیرا خداوند میفرماید: (فَلا أَنْسابَ بَیْنَهُمْ یَوْمَئِذٍ وَ لا یَتَساءَلُونَ)؛(۶) «آن روز میان آنان نسبت خویشاوندی وجود ندارد و از آنها چیزی جدر این موردج نخواهند پرسید.»امّا شفاعت جدّ من هم مرا از عذاب باز نمیدارد؛ زیرا خداوند میفرماید: (وَ لا یَشْفَعُونَ إِلاّ لِمَنِ ارْتَضی)؛(۷) «و شفاعت نمیکنند مگر برای کسی که خدا از او راضی باشد.»و امّا رحمت واسعه الهی هم شامل نیکوکاران است. خداوند میفرماید: (اِنَّ رَحْمَهَ اللّهِ قَریبٌ مِنَ الْمُحْسِنینَ)؛(۸) «رحمت خداوند به نیکوکاران نزدیک است.»و من نمیدانم که آیا در گروه نیکوکاران هستم یا نه.(۹)
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در صحیفه سجادیهحضرت امام زین العابدین علیه السلام در دعای دوم صحیفه سجادیه، حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم را این گونه میستاید: «وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی مَنَّ عَلیْنَا بِمُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ دُونَ الْأُمَمِ الْمَاضِیَهِ وَ الْقُرُونِ السَّالِفَهِ…؛ حمد و سپاس خداوندی را سزاست که با پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله و سلم بر ما منت نهاد در حالی که بر امتهای گذشته و اقوام پیشین چنین نعمتی را ارزانی نداشته بود.»«اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ أَمِینِکَ عَلَی وَحْیِکَ، وَ نَجِیبِکَ مِنْ خَلْقِکَ، وَ صَفِیِّکَ مِنْ عِبَادِکَ، إِمَامِ الرَّحْمَهِ، وَ قَائِدِ الْخَیْرِ، وَ مِفْتَاحِ الْبَرَکَهِ، کَمَا نَصَبَ لِأَمْرِکَ نَفْسَهُ، وَ عَرَّضَ فِیکَ لِلْمَکْرُوهِ بَدَنَهُ، وَ کَاشَفَ فِی الدُّعَاءِ إِلَیْکَ حَامَّتَهُ…؛ پروردگارا، بر محمد امین وحی تو و بهترین از میان خلق تو و برگزیده از میان بندگانت درود فرست. او که پیشوای رحمت و پیشاهنگ نیکی و کلید برکت است. همچنانکه او نفس خود را برای اجرای فرمانت بکار گرفت و بدنش را آماج حوادث ناگوار در راه تو قرار داد و در راه دعوت به سوی تو با خویشان خود آشکارا به ستیز برخاست.»«وَ هَاجَرَ إِلَی بِلَادِ الْغُربَهِ، وَ مَحَلِّ النَّأْیِ عَنْ مَوْطِنِ رَحْلِهِ، وَ مَوْضِعِ رِجْلِهِ، وَ مَسْقَطِ رَأْسِهِ، وَ مَأْنَسِ نَفْسِهِ، إِرَادَهً مِنْهُ لِإِعْزَازِ دِینِکَ، وَ اسْتِنْصَاراً عَلَی أَهْلِ الْکُفْرِ بِکَ…؛ و جرسول گرامیاتج به شهرهای غربت و دور از وطن و قدمگاه و محل تولد و مأنوسترین جایش هجرت کرد، و هدفش از هجرت، عزت بخشیدن به دین تو و یاری جستن علیه اهل کفر به تو بود.»«اللَّهُمَّ فَارْفَعْهُ بِمَا کَدَحَ فِیکَ إِلَی الدَّرَجَهِ الْعُلْیَا مِنْ جَنَّتِکَ؛ خداوندا! پس او را به پاس رنجهایی که در راه تو برد، به بالاترین درجه بهشت خود بالا بر.»
داستان ستون حنّانهبیتردید پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم معجزات فراوانی را به امت اسلام و دشمنانش در عصر خود نشان داد، یکی از آن معجزات، ماجرای ستون حنانه است که آن را از زبان حضرت سجاد علیه السلام مرور میکنیم: رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم وقتی که در مسجد مدینه برای خواندن خطبه نماز میایستاد، به یکی از ستونهای مسجد تکیه میداد که از درخت خشکیده و قدیمی خرما بود. هنگامی که برایش منبری تهیه کردند، حضرت برای سخنرانی از آن ستون فاصله گرفت و برای نشستن روی منبر تشریف برد. در آن حال، آن چوب خشکیده همانند شتری که بچه شیرخوارهاش را از او گرفته باشند، به ناله در آمد و چنان زارزار گریست که تمام مسلمانان اهل مسجد را متأثّر ساخت. پیامبر رحمت صلی الله علیه و آله و سلم از منبر پائین آمده و به سوی ستون رفت، آن را نوازش کرد و دست بر وی کشید تا او آرام و ساکت شد. سپس دوباره به منبر رفت و خطبه خواند.(۱۰)مولوی در این باره چنین سروه است:اُستُن حنانه از هجر رسولناله میزد همچو ارباب عقولگفت پیغمبر: چه خواهی ای ستون؟گفت: جانم از فراقت گشت خونمسندت من بودم از من تاختیبر سر منبر تو مسند ساختیگفت: میخواهی ترا نخلی کنندشرقی و غربی زتو میوه چِنَنْد؟یا در آن عالم ترا سروی کنندتا تر و تازه بمانی تا ابد؟گفت آن خواهم که دائم شد بقاشبشنو ای غافل کم از چوبی مباش
آرزوی دیدار محمد صلی الله علیه و آله و سلمپیشوای چهارم آن چنان به جدش رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم علاقه داشت که در دعاها و مناجاتهایش از خداوند متعال دیدار آن گرامی را طلب میکرد.یکی از یاران نزدیک امام علیه السلام میگوید: امام زین العابدین علیه السلام را دیدم که از اول شب تا سحر طواف و عبادت میکرد و چون کسی را پیرامون خود ندید، با خداوند خلوت کرده و عرضه داشت: «خداوندا! ستارگان آسمان تو ناپدید شدند و دیدگان مردمان تو به خواب رفتند و درهای جاجابتتج بر سؤال کنندگان جو حاجتمندانج گشوده است. به درگاه تو آمدهام تا مرا بیامرزی و بر من رحمت آوری و چهره جدّم محمد صلی الله علیه و آله و سلم را در عرصات قیامت به من بنمایانی… .»(11)امام گریه میکرد و ناله سر میداد و میفرمود: «خداوندا تو پاک و منزهی، از تو نافرمانی میکنند، چنان که گویی تو آن را نمیبینی، و حلم و شکیبایی میورزی چنان که گویی از تو نافرمانی نکردهاند. چندان به آفریدگانت با رفتار نیکو دوستی و محبت میکنی که گویی تو به آنان نیازمندی، در حالی که تو ای سرور من، از همه آنان بینیازی!» آنگاه امام به حال سجده بر زمین غلطید، من به او نزدیک شدم و سرش را بلند کردم و بر زانوی خود نهادم و چندان گریستم که اشکهایم بر گونه مبارکش فرو ریخت. حضرت برخاست و نشست و فرمود: «کیست که مرا از ذکر پروردگارم باز میدارد؟» خود را معرفی کردم و گفتم: ای پسر پیامبر خدا! این گریه و زاری و بیتابی از چیست؟ در حالی که بر ما که مردمی نافرمان و گنه کاریم لازم است که چنین کنیم. ای پسر رسول خدا! پدر تو حسین بن علی و مادرت فاطمه زهرا و جدت پیامبر خداست. امام سجاد در پاسخ فرمود: هیهات، هیهات، سخن گفتن از پدر و مادر و جدّم را فروگذار، خداوند بهشت را برای کسی آفرید که از او فرمان برد و نیکی کند، گرچه بندهای حبشی باشد و دوزخ را برای کسی آفرید که نافرمانی کند، گرچه آقازاده قرشی باشد. آیا این سخن را نشنیدهای که (فَإِذا نُفِخَ فِی الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَیْنَهُمْ یَوْمَئِذٍ وَ لا یَتَساءَلُونَ)؛(۱۲) «چون در صور دمیده شود، هیچ خویشاوندی در آن روز در میان مردم نخواهد بود و هرگز جاز حال همدیگرج نمیپرسند؟!»ای طاووس! به خدا سوگند که فردا هیچ به تو سودی نخواهد رساند، مگر کار شایسته و عمل صالحی که قبلا فرستاده باشی.(۱۳)
پی نوشت :
۱٫ اسراء/ ۱٫۲٫ من هدی القرآن، محمدتقی مدرسی، نشر محب الحسین علیه السلام ، ج۱۴، ص۱۵۰٫۳٫ تفسیر المیزان، علامه طباطبائی، نشر اسلامی، قم، ج۱۶، ص۳۱۶٫۴٫ احزاب/ ۳۰ و ۳۱٫۵٫ بحارالأنوار، ج ۲۶، ص۵ و الفرقان فی تفسیر القرآن، محمد صادقی، نشر فرهنگ اسلامی، ج۲۸، ص۳۷۹٫۶٫ مؤمنون/ ۱۰۱٫۷٫ انبیاء/ ۲۸٫۸٫ اعراف/ ۵۶٫۹٫ کشف الغمه، علی بن عیسی اربلی، مکتبه بنی هاشمی، تبریز، ج۲، ص۱۰۸٫۱۰٫ المیزان، ج۱۳، ص۱۲۳؛ المناقب، محمد بن شهرآشوب مازندرانی، نشر علامه، قم، ج۱، ص۹۰٫۱۱٫ «إِلَهِی غَارَتْ نُجُومُ سَمَاوَاتِکَ وَ هَجَعَتْ عُیُونُ أَنَامِکَ وَ أَبْوَابُکَ مُفَتَّحَاتٌ لِلسَّائِلِینَ جِئْتُکَ لِتَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی وَ تُرِیَنِی وَجْهَ جَدِّی مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله و سلم فِی عَرَصَاتِ الْقِیَامَه…» (بحارالأنوار، ج ۴۶، ص۸۱).۱۲٫ مؤمنون/ ۱۰۱٫۱۳٫ بحار الانوار، علامه محمدباقر مجلسی، مؤسسه الوفاء، بیروت، ج۴۶، ص۸۱؛ المناقب، ابن شهرآشوب مازندرانی، ج۴، ص۱۵۱٫
هیچ نظری وجود ندارد