۳٫ نظائر معنوی و انواع آنگاه دو یا چند آیه از جهت مفهوم نظیر یکدیگر هستند در حالی که الفاظ مشترکی میان آنها مشاهده نمی شود. مفسر در این مورد آنچنان باید اشراف و حضور ذهن درباره قرآن کریم داشته باشد که به مقدار وسع و به مقدار تکلیف، همه آیاتی را که در این زمینه نظر دارند، نفیاً و اثباتاً گردآوری کند. و محتوای آیات را مورد توجه قرار دهد. در زمان حاضر، استفاده از معاجم موضوع نمای قرآن کریم می تواند یکی از مهمترین راه های یافتن نظائر معنوی آیات قرآن به شمار آید. شماری از کتاب ها برای تسهیل مطالعات درونی قرآن، آیات مرتبط با موضوع را گرد آورده اند مانند الجامع لمواضیع آیات القرآن الکریم محمد فارس برکات (۱۴۰۴ ق)، فرهنگ موضوعی قرآن مجید کامران فانی و بهاء الدین خرمشاهی (۱۳۶۹ ش) و فرهنگ قرآن (۱۳۸۶ ش) اثر علی اکبر هاشمی رفسنجانی و گروهی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن که تا کنون چهارده جلد از این مجموعه سی جلدی در اختیار محققان و پژوهشگران قرار گرفته است.
۱-۳٫ یکسان بودن مصداقگاه دو یا چند آیه از جهت مفهوم و همچنین مصداق نظیر یکدیگر هستند در حالی که الفاظ مشترکی میان آنها مشاهده نمی شود.موارد زیر نمونه هایی چند از نظایر معنوی آیات همراه با یکسان بودن مصداق است. تصریح به واژه نظیر از سوی مفسران یکی از ملاک های نگارنده برای انتخاب آیات بوده است:الف: به گفته سید عبدالحسین طیب (۱۳۷۸ ش، ج ۴: ۱۹۱) آیه:”وَلاَ تَهِنُوا فِی ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِن تَکُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ یَأْلَمُونَ کَمَا تَأْلَمُونَ…” (النساء، ۱۰۴/۴)”و در تعقیبِ گروه [دشمنان] سستی نورزید. اگر شما درد می کشید، آنان [نیز] همان گونه که شما درد می کشید، درد می کشند…”نظیر آیه:”إِن یَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ…” (آل عمران، ۱۴۰/۳)”اگر به شما آسیبی رسیده، آن قوم را نیز آسیبی نظیر آن رسید…”ب: به گفته سید علی اکبر قرشی (۱۳۷۷ ش، ج ۷: ۴۷۲) در آیه:”وَ لُوطاً إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَهَ وَأَنتُمْ تبْصِرُونَ.” (النمل، ۵۴/۲۷)”و [یاد کن] لوط را که چون به قوم خود گفت: آیا دیده و دانسته مرتکب عمل ناشایست [لواط] می شوید؟”مراد از فاحشه عمل لواط است وَ أَنتُمْ تبْصِرُونَ یعنی یکدیگر را در حال عمل می بینید و نگاه می کنید. این آیه نظیر آیه:”أَ ءِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِیلَ وَتَأْتُونَ فِی نَادِیکُمُ الْمُنکَرَ…” (العنکبوت، ۲۹/۲۹).”آیا شما با مردها درمی آمیزید و راه [توالد و تناسل] را قطع می کنید و در محافل [انس] خود پلیدکاری می کنید؟…”ج: به گفته سید علی اکبر قرشی (۱۳۷۷ ش، ج ۷: ۴۸۹) و وهبه زحیلی، (۱۴۱۸ ق، ج ۱۵: ۲۰۴-۲۰۵). آیه زیر که تسلیتی است بر رسول مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) که از انکار کفار دلگیر نباشد:”وَ لاَ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَلاَ تَکُن فِی ضَیْقٍ مِمَّا یَمْکُرُونَ” (النمل، ۷۰/۲۷؛ و نیز قسمتی از النحل، ۱۲۷/۱۶).”و بر آنان غم مخور، و از آنچه مکر می کنند تنگدل مباش.”نظیر آیه زیر است:”… فَلاَ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرَاتٍ…” (فاطر، ۸/۳۵)”… پس مبادا به سبب حسرتها[ی گوناگون] بر آنان، جانت [از کف] برود…”د: به گفته نظام الدین نیشابوری (۱۴۱۶ ق، ج ۵، ص ۲۲۱) و نیز سید عبدالله شبر (۱۴۱۲ ق، ص ۳۴۷) آیه:”… وَ أَعَانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ…” (الفرقان، ۴/۲۵).”… و گروهی دیگر او را بر آن یاری کرده اند…”نظیر آیه زیر است:”… إِنَّمَا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ…” (النحل، ۱۰۳/۱۶).”… جز این نیست که بشری به او می آموزد…”ه: به گفته سید علی اکبر قرشی (۱۳۷۷ ش، ج ۱۱: ۱۷۸) آیه:”… یَحْسَبُونَ کُلَّ صَیْحَهٍ عَلَیْهِمْ…” (المنافقون، ۴/۶۳)”… هر فیادی را به زیان خویش می پندارند.”اضطراب باطنی منافق را نشان می دهد که هر آن می ترسد از آنکه سرّش فاش و باطنش ظاهر شود. این آیه نظیر آیه زیر است:”یَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَن تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَهٌ تُنَبِّئُهُم بِمَا فِی قُلُوبِهِمْ…” (التوبه، ۶۴/۹)”منافقان بیم دارند از اینکه [مبادا] سوره ای درباره آنان نازل شود که ایشان را از آنچه در دلهایشان هست خبر دهد.”و: به گفته اسماعیل حقی بروسوی (بی تا، ج ۶: ۲۴۴-۲۴۵) آیه:”وَ الَّذِینَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُرُوا وَکَانَ بَیْنَ ذلِکَ قَوَاماً.””و کسانی اند که چون انفاق کنند، نه ولخرجی می کنند و نه تنگ می گیرند، و میان این دو [روش] حد وسط را برمی گزینند.” (الفرقان، ۶۷/۲۵)نظیر آیه زیر است:”وَ لاَ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلَى عُنُقِکَ وَلاَ تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَّحْسُوراً.” (الاسراء، ۲۹/۱۷)”و دستت را به گردنت زنجیر مکن و بسیار [هم] گشاده دستی منما تا ملامت شده و حسرت زده بر جای مانی.”ز: ملا فتح الله کاشانی (۱۳۳۶ ش، ج ۸: ۳۱۳) آیه:”… فَسَیَقُولُونَ هذَا إِفْکٌ قَدِیمٌ.” (الاحقاف، ۱۱/۴۶)”… بزودی گویند این دروغی دیرینه است.”را نظیر آیه زیر می داند:”… إِنْ هذَا إِلَّا أَسَاطِیرُ الْأَوَّلِینَ.” (الانعام، ۲۵/۶)”… نیست این (قرآن) مگر افسانه های پیشینیان.”ح: ملافتح الله کاشانی (۱۳۳۶ ش، ج ۱۰: ۱۸۶) آیه:”… وَ فِی ذلِکَ فَلْیَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ.” (المطففین، ۲۶/۸۳)”… و در این [نعمتها] مشتاقان باید بر یکدیگر پیشی گیرند.”را نظیر آیه زیر می داند:”لِمِثْلِ هذَا فَلْیَعْمَلِ الْعَامِلُونَ.” (الصافات، ۶۱/۳۷)”برای چنین [پاداشی] باید کوشندگان بکوشند.”در آیات پیش گفته دو یا چند آیه از جهت مفهوم و همچنین مصداق نظیر یکدیگر بودند حال آن که الفاظ مشترکی میان آنها مشاهده نمی شود.
۲-۳٫ یکسان نبودن مصداقگاه آیاتی از قرآن کریم تنها از جهت مفهوم و نه از جهت مصداق نظیر یکدیگر هستند در حالی که الفاظ مشترکی میان آنها مشاهده نمی شود. مفسر در این مورد همچون مورد قبلی آنچنان باید حضور ذهن درباره قرآن کریم داشته باشد که به مقدار وسع و به مقدار تکلیف، همه آیاتی را که در این زمینه نظر دارند، نفیاً و اثباتاً گردآوری کند. و محتوای آیات را مورد توجه قرار دهد. موارد زیر نمونه هایی چند از نظایر معنوی آیات بدون یکسان بودن مصداق است:الف: به گفته سید علی اکبر قرشی (۱۳۷۷ ش، ج ۴: ۴۲۶) آیه زیر که حاکی از نفرین حضرت موسی (علیه السلام) بعد از مأیوس شدن نسبت به فرعون و قوم اوست:”… رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ…” (یونس، ۸۸/۱۰)”… پروردگارا، اموالشان را نابود کن و آنان را دل سخت گردان…”نظیر نفرین حضرت نوح (علیه السلام) نسبت به قوم خود است:”وَ قَالَ نُوحٌ رَّبِّ لاَ تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْکَافِرِینَ دَیَّاراً” (نوح، ۲۶/۷۱)”و نوح گفت: پروردگارا، هیچ کس از کافران را بر روی زمین مگذار.”ب: به گفته اسماعیل حقی بروسوی (بی تا، ج ۶: ۳۱۰-۳۱۱) در آیه زیر رسول مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) مأمور به انذار خویشاوندان نزدیک خود می شود زیرا عنایت به شأن آنها از اهمیت بیشتری برخوردار است:”وَ أَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ.” (الشعراء، ۲۱۴/۲۶)”و خویشان نزدیکت را هشدار ده.”آیه فوق نظیر آیه زیر است که رسول خدا در آغاز مأمور به قتال با کفار مجاور خود می شود:”یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِینَ یَلُونَکُم…” (التوبه، ۱۲۳/۹)”ای کسانی که ایمان آورده اید، با کافرانی که مجاور شما هستند کارزار کنید…”در آیات پیش گفته دو آیه از جهت مفهوم و نه مصداق نظیر یکدیگر بودند حال آن که الفاظ مشترکی میان آنها مشاهده نمی شود.
۳-۳٫ نظیر در ترکیب آیاتگاه دو یا چند آیه از جهت نوع ترکیب دو یا چند آیه از جهت نوع ترکیب به کار رفته نظیر یکدیگر هستند. حال ممکن است از جهت مصداق هم نظیر یکدیگر باشند یا نباشند.الف: ابن عاشور (بی تا، ج ۳۰: ۴۴۸-۴۴۹) سه آیه نخست سوره قارعه:” الْقَارِعَهُ. مَا الْقَارِعَهُ. وَمَا أَدْرَاکَ مَا الْقَارِعَهُ.” (القارعه، ۱/۱۰۱-۳)”کوبنده. چیست کوبنده؟ و تو چه می دانی که کوبنده چیست؟”را از جهت ترکیب، نظیر سه آیه نخست سوره حاقه می داند.” الْحَاقَّهُ. مَا الْحَاقَّهُ. وَمَا أَدْرَاکَ مَا الْحَاقَّهُ.” (الحاقه، ۱/۶۹-۳)”آن رخ دهنده. چیست آن رخ دهنده؟ و چه دانی که آن رخ دهنده چیست؟”ب: میبدی (۱۳۷۱ ش، ج ۱: ۱۷۶) ذیل آیه:”… وَ أَوْفُوا بِعَهْدِى أُوفِ بِعَهْدِکُمْ…” (البقره، ۴۰/۲)”… و به پیمانم وفا کنید، تا به پیمانتان وفا کنم…” می نویسد: «نظیر این در قرآن فراوانست: – ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ (غافر، ۶۰/۴۰) فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ (البقره، ۱۵۲/۲) بنده من دری بر گشای تا دری برگشایم، در انابت بر گشای تا در بشارت بر گشایم، وَ أَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى. (الزمر، ۱۷/۳۹) در انفاق برگشای تا در خلف برگشایم، وَ مَا أَنفَقْتُم مِن شَیْءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ (سبا، ۳۹/۳۴)، در مجاهدت بر گشای تا در هدایت برگشایم، وَ الَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا (العنکبوت، ۶۹/۲۹) در استغفار برگشای تا در مغرفت برگشایم، ثُمَّ یَسْتَغْفِرِ اللّهَ یَجِدِ اللّهَ غَفُوراً رَحِیماً (النساء، ۱۱۰/۴)، در شکر بر گشای تا در زیادت نعمت برگشایم، و لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ (ابراهیم، ۷/۱۴) بنده من بعهد من و از آی تا بعهد تو و از آیم».ج: سید عبدالاعلی موسوی سبزواری (۱۴۰۹ ق، ج ۷: ۱۰۱-۱۰۲) لام را در آیه:”… إِنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدَادُوا إِثْماً…” (سوره آل عمران، ۱۷۸/۳)”ما فقط به ایشان مهلت می دهیم تا بر گناه [خود] بیفزایند،نظیر لام در آیه ۸ سوره قصص لام عاقبت دانسته است:”فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِیَکُونَ لَهُمْ عَدُوّاً وَحَزَناً…” (القصص، ۸/۲۸).”پس خاندان فرعون، او را [از آب] برگرفتند تا سرانجام دشمنِ [جانِ] آنان و مایه اندوهشان باشد.”د: آلوسی بغدادی (۱۴۱۵ ق، ج ۱۳: ۳۳۶) تکرار واژه “فَأَلْقِیَاهُ” را در آیه ۲۶ سوره ق تکرار به جهت تأکید می داند و نظیر آن را آیه ۱۸۸ سوره آل عمران می داند که واژه “تَحْسَبَنَّهُم” به جهت تأکید تکرار شده است.”أَلْقِیَا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنِیدٍ* مَنَّاعٍ لِّلْخَیْرِ مُعْتَدٍ مُرِیبٍ* الَّذِی جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَأَلْقِیَاهُ فِی الْعَذَابِ الشَّدِیدِ.” (ق، ۲۴/۵۰-۲۶)”[به آن دو فرشته خطاب می شود:] هر کافر سرسختی را در جهنّم فروافکنید. [هر] بازدارنده از خیری، [هر] متجاوز شکّاکی. که با خداوند، خدایی دیگر قرار داد. [ای دو فرشته،] او را در عذاب شدید فروافکنید.””لاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَیُحِبُّونَ أَن یُحْمَدُوا بِمَا لَمْ یَفْعَلُوا فَلاَ تَحْسَبَنَّهُم بِمَفَازَهٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ.” (آل عمران، ۱۸۸/۳)”البته گمان مبر کسانی که بدانچه کرده اند شادمانی می کنند و دوست دارند به آنچه نکرده اند مورد ستایش قرار گیرند، قطعاً گمان مَبَر که برای آنان نجاتی از عذاب است، [که] عذابی دردناک خواهند داشت.”
نتیجه گیری۱٫ روش تفسیر قرآن به قرآن یکی از پرسابقه ترین روش های تفسیر قرآن است.۲٫ در روش تفسیر قرآن به قرآن، آیات قرآن منبعی برای تفسیر آیات دیگر قرار می گیرد.۳٫ پیامبر مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه طاهرین (علیهم السلام) در مواردی عملاً از مقارنه آیات با یکدیگر برای رساندن نظرگاه های قرآن استفاده کرده اند.۴٫ اشراف و حضور ذهن مفسر درباره مباحث مطرح شده، قرآن کریم و نیز بهره برداری از معاجم موضوع نمای قرآن کریم یکی از مهمترین راه های یافتن نظائر معنوی آیات قرآن کریم است.۵٫ استفاده از معاجم واژه نمای آیات یکی از مهمترین راه های یافتن نظائر لفظی آیات قرآن کریم است.
پینوشت:
۱٫ عضو هیأت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه امام صادق (علیه السلام).منابع تحقیق:قرآن مجید (۱۴۱۵ ق). ترجمه محمد مهدی فولادوند، تحقیق هیأت علمی دار القرآن الکریم دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، تهران، دارالقرآن الکریم.۱٫ ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (۱۴۰۸ ق / ۱۹۸۸ م). التفسیر الکبیر، تحقیق عبدالرحمن عمیره، بیروت، دارالکتب العلمیه.۲٫ آل سعدی، عبدالرحمن بن ناصر (۱۴۰۸ ق). تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان (تفسیر السعدی)، بیروت، مکتبه النهضه العربیه.۳٫ آلوسی بغدادی، محمود (۱۴۱۵ ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه.۴٫ ابن عاشور، محمد بن طاهر (بی تا). التحریر و التنویر.۵٫ ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر (۱۴۱۹ ق). تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه.۶٫ بخاری، محمد بن اسماعیل (۱۴۱۱ ق / ۱۹۹۱ م). صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر.۷٫ برکات، محمد فارس (۱۴۰۴ ق). الجامع لمواضیع آیات القرآن الکریم، قم، دارالهجره.۸٫ بیضاوی، عبدالله بن عمر (۱۴۱۸ ق). انوار التنزیل و اسرار التاویل ( تفسیر البیضاوی )، تحقیق محمد عبدالرحمن المرعشلی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.۹٫ حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد (۱۳۶۳ ش). تفسیر اثنی عشری، تهران، میقات.۱۰٫ حقی بروسوی، اسماعیل (بی تا). تفسیر روح البیان، بیروت، دارالفکر.۱۱٫ خلیل بن احمد فراهیدی (۱۴۱۰ ق). کتاب العین، تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم، هجرت.۱۲٫ زحیلی، وهبه (۱۴۱۸ ق). التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج، بیروت، دارالفکر.۱۳٫ زمخشری، محمود (۱۴۰۷ ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، بیروت، دارالکتاب العربی.۱۴٫ شبر، سید عبدالله (۱۴۱۲ ق). تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دار البلاغه ی للطباعه و النشر.۱۵٫ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۶۱ ش). قرآن در اسلام، بنیاد علوم اسلامی.۱۶٫ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷ ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.۱۷٫ طیب، سید عبدالحسین (۱۳۷۸ ش). اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام.۱۸٫ علی الصغیر، محمدحسین (۱۴۰۳ ق / ۱۹۸۳ م). المبادئ العامه لتفسیر القرآن الکریم، بیروت، الموسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.۱۹٫ عک، خالد عبدالرحمن (۱۴۰۶ ق / ۱۹۸۶ م). اصول التفسیر و قواعده، بیروت، دارالنفائس.۲۰٫ عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۷۹ ش). مبانی و روش های تفسیر قرآن، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.۲۱٫ عیاشی، محمد بن مسعود (بی تا). تفسیر العیاشی، تحقیق هاشم رسولی محلاتی، تهران، المکتبه العلمیه الاسلامیه.۲۲٫ فانی، کامران و بهاءالدین خرمشاهی (۱۳۶۹ ش). فرهنگ موضوعی قرآن مجید، تهران، الهدی.۲۳٫ فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر (۱۴۲۰ ق). مفاتیح الغیب، بیروت، داراحیاء التراث العربی.۲۴٫ قرشی، سید علی اکبر (۱۳۷۷ ش). تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت.۲۵٫ قرشی، سید علی اکبر (۱۳۷۱ ش). قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه.۲۶٫ کاشانی، ملافتح الله (۱۳۳۶ ش). تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران، کتابفروشی محمدحسن علمی.۲۷٫ گنابادی، سلطان محمد [سلطان علی شاه]، (۱۴۰۸ ق). تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده، بیروت، مؤسسه ی الاعلمی للمطبوعات.۲۸٫ محمد ابوطبره، هدی جاسم (۱۴۱۴ ق / ۱۹۹۴ م). المنهج الاثری فی تفسیر القرآن الکریم، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.۲۹٫ مغنیه، محمد جواد (۱۴۲۴ ق). التفسیر الکاشف، تهران، دارالکتب الاسلامیه.۳۰٫ مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۴ ق / ۱۹۹۳ م). الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، تحقیق مؤسسه آل البیت (علیهم السلام) لتحقیق التراث، بیروت، دارالمفید.۳۱٫ موسوی سبزواری، سید عبدالاعلی (۱۴۰۹ ق). مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه اهل البیت (علیهم السلام).۳۲٫ میبدی، رشیدالدین احمد (۱۳۷۱ ش). کشف الأسرار و عده الأبرار، تهران، امیر کبیر.۳۳٫ نیشابوری، نظام الدین حسن بن محمد (۱۴۱۶ ق). تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، تحقیق زکریا عمیرات، بیروت، دارالکتب العلمیه.۳۴٫ هاشمی رفسنجانی، علی اکبر و دیگران (۱۳۸۶ ش). فرهنگ قرآن، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
منبع مقاله:ایزدی مبارکه، کامران؛ (۱۳۸۹)، گفتارهایی در باب قرآن، فقه، فلسفه، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، معاونت پژوهشی، چاپ اول.
/م
مقالات مرتبط :
چگونگی یافتن نظایر آیات در روش تفسیر قرآن به قرآن (۱)
هیچ نظری وجود ندارد