گزیده ای از فضایل امام علی (ع) از دیدگاه مفسرین و محدثین اهل سنت (۲)

۲٫ روایاتی که در شأن علی (علیه السلام) وارد شده است ۱-۲٫ «علی (علیه السلام) عالم ترین، شکیباترین و اولین کسی بود که مسلمان شد».هنگامی که علی (علیه السلام) از حضرت فاطمه، (سلام الله علیها) خواستگاری نمود، پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به فاطمه (سلام الله علیها) فرمود: «ما لک تبکین یا فاطمه، فوالله لقد أنکحتک أکثرهم علما، و أفضلهم حلما، و اولهم سلما» (احمدحنبل [بی تا]، ج۵، ص۲۶/ طبرانی، معجم الکبیر، [بی تا]، ج۱، ص۹۴/ هیثمی، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۱۰۱/صنعانی، [بی تا]، ج۵، ص۴۹۰/ ابن عبدالبر، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۰۹۹/ متقی هندی، [بی تا]، ج۱۱،ص۶۰۵/ دولابی، ۱۴۰۷ق، ص۹۳).۲-۲٫ اجتهاد علی (علیه السلام) و تحسین او توسط پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)پیامبر خدا (ص) علی (ع) را برای پرداخت دیات به سوی بنی جذیمه فرستاد و فرمود: ای علی! به نزد آنان برو و به کارشان رسیدگی کن و امر جاهلیت را زیر پا بنه. علی (علیه السلام) با مقداری مال که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به او داده بود، به سوی آنان رفت و دیه ی کشتگان و جریمه اموالی را که از آنان تلف شده بود، پرداخت؛ حتی پول ظرفی را که در آن به سگ آب می دادند، پرداخت نمود و مقداری اضافه آمد. علی (علیه السلام) فرمود: آیا هنوز خون و مالی مانده که جریمه ی آن پرداخت نشده باشد؟گفتند: نه، فرمود: من بقیه این مال را برای احتیاط میان شما تقسیم می کنم تا اگر موردی باشد که رسول خدا و یا شما ندانسته باشید، جریمه آن پرداخت شده باشد. پس از انجام این کار، خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بازگشت و او را از ماجرا باخبر ساخت. حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «أصبت و أحسنت»: درست انجام دادی و نیکو انجام دادی (طبری، [بی تا]، ج۲، ص۳۴۲/ ابن اثیر، ۱۳۸۶ق،ج۲،ص ۱۴۰۸/۲۵۶ق، ج۴،ص۳۵۸/ ذهبی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۶۸/ زمخشری، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۳۷۹).۳-۲٫ سخن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به علی(علیه السلام): «إن الله سیهدی قلبک».از علی (علیه السلام) روایت شده است: پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مرا برای قضاوت به سوی یمن فرستاد، در حالی که من هنوز جوان بودم و آن تجربه کافی را نداشتم. گفتم: این رسول خدا مرا به سوی کسانی می فرستی که در بین ایشان افراد با تجربه و دوران دیده هستند. فرمودند :«ان الله سیهدی قلبک و یثبت لسانک»: خداوند قلبت را هدیه می کند و زبانت را تثبیت می نماید . بعد از آن، هر گاه بین دو نفر قضاوت می کردم، هیچ گاه شک نمی کردم (احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، ص۱۵۶ / ابوداود، [بی تا]، ج۲،ص۱۶۰/ نسایی، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۱۱۶/ بیهقی، [بی تا]، ج۱۰، ص۱۵۶/ نسایی، [بی تا]، ص۶۹۰/ موصلی، [بی تا]، ج۱، ص۳۲۳/ طبرانی، معجم الاوسط، [بی تا]، ج۴، ص ۱۷۲/ متقی هندی، [بی تا]، ج۶، ص۱۰۳/ عظیم آبادی، [بی تا]، ج۹، ص۳۶۱).۴-۲٫ فرمان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به بستن کلیه ی دروازه های منتهی به مسجد مگر دروازه ی خانه علی (علیه السلام) (احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، ص۱۷۵/ ترمذی،۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۰۵/ الحاکم، [بی تا]، ج۳، ص۱۲۵/ ابن حجر، [بی تا]، ج۷، ص۱۲/ نسایی، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۱۱۳/ طبرانی، معجم الکبیر، [بی تا]، ج۱۲، ص۷۸/ هیثمی، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص ۱۱۴).۵-۲٫ سخن پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به علی (علیه السلام): «تو صفی و امین من هستی.»درباره علی (علیه السلام) از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم ) نقل شده است که فرمود: «أما انت یا علی انت صفیی و امینی» (نسایی، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۱۲۸/ همو،[بی تا]، ص۹۰).۶-۲٫ منزلت سه گانه اختصاصی علی (علیه السلام)روایت شده است که معاویه به سعدبن ابی وقاص می گوید: چرا ابوتراب را سب نمی کنی؟ سعد در جواب می گوید: خداوند سه چیز به علی داده است که من اگر یکی از آنها را داشتم، برایم از شتران سرخ موی بهتر بود: ۱٫ در جنگ خیبر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: فردا پرچم را به کسی می دهم که خدا و رسول را دوست دارد و خدا و رسول هم او را دوست دارند؛ ۲٫ هنگامی که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)در غزوه تبوک او را جانشین خود می کند، علی (علیه السلام) می گوید: مرا با زنان و کودکان می گذارید؟ و پیامبر می فرماید: تو برای من به منزله هارون هستی به موسی، جز اینکه نبوتی بعد از من نیست (احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، ص۳۳۱/بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۴، ص۲۰۸ و ج۵، ص۱۲۹/ مسلم، [بی تا]، ج۷، ص۱۹۰/ ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۳۰۲/ ابن ماجه،[بی تا]، ج۱، ص۴۳ / نسایی، [بی تا]، ص۱۳ / نووی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۵/ ابن حبان، ۱۴۱۴ق، ج۱۵، ص۱۶ / سیوطی، ۱۴۱۶ق، ج۵، ص۳۸۶/ حاکم نیشابوری، [بی تا]، ج۲، ص۳۳۷).سعدبن ابی وقاص در توضیح سومین فضیلت علی (علیه السلام) می گوید: هنگامی که آیه تطهیر نازل شد، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، حسن، حسین ، فاطمه، و علی (علیه السلام) را فراخواند و فرمود: اینها اهل بیت من هستند(واحدی نیشابوری، ۱۴۱۵ق، ص۲۳۹/ بغوی، [بی تا]، ج۲، ص۵۲۸ / ثعلبی، ۱۴۲۲ق، ج۸، ص۳۶/ سمعانی، ۱۴۱۸ق، ج۴، ص۳۸۰/ احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، ص۳۳۱، مسلم، [بی تا]، ج۷، ص۱۳۰/ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۰/حاکم نیشابوری، [بی تا]، ج۲، ص۴۱۶).۷-۲٫ اعلام ولایت علی(علیه السلام): «من کنت ولیه فهذا ولیه اللهم و ال من والاه و عاد من عاداه» (احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، صص۱۱۸، ۲۸۱ و ۳۳۱/ نسایی، [بی تا]، ص ۱۵/حاکم نیشابوری، [بی تا]، ج۳، ص۱۰۹/ مبارکفوری، ۱۴۱۰ق، ج۱۰، ص۱۴۶/ نسایی، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۴۵/ طبرانی، معجم الکبیر، [بی تا]، ج۵، ص۱۶۶/عمروبن عاصم، ۱۴۱۳ق، ص ۵۹۲/ مناوی، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۲۸۲/ ابن قتیبه، [بی تا]، ص۱۴/ عجلونی، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۲۷۴).۸-۲٫ قول پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم):«علی ولی کل مؤمن بعدی.»نقل شده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «ما تریدون من علی؟ إن علیاً منی انا منه و هو ولی کل مؤمن بعدی» (احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، صص۳۳۱ و ۴۳۸/ نسایی، [بی تا]، ص۱۵/ حاکم نیشابوری، [بی تا] ج۳، ص۱۱۱/ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص ۲۹۶/ ابن حبان، ۱۴۱۴ق، ج۱۵، ص۳۷۴/ هیثمی ،۱۴۰۸ق، ج۹، ص۱۲۰/ عینی، [بی تا]، ج۱۶، ص ۲۱۴/ مبارکفوری، ۱۴۱۰ق، ج۱۰، ص۱۴۶/ طبرانی، معجم الکبیر،[بی تا]، ج۱۲، ص۷۸).۹-۲٫ قول پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم): «با دوست داشتن علی(علیه السلام) است که فرق بین مؤمن و منافق معلوم می شود.»از علی (علیه السلام) نقل شده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) درباره من فرمود: «… انه لایحبنی إلا مؤمن،و لا یبغضنی إلا منافق» (احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، ص۸۴/ مسلم نیشابوری، [بی تا]، ج۱ ، ص۶۰/ ابن ماجه، [بی تا]، ج۱، ص۴۲/ ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۰۶/نسایی، ۱۴۱۱ق، ج۸، ص۱۱۶/ نووی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص ۶۳/ ابن حجر، [بی تا]، ج۱، ص۶۰).۱۰-۲٫ قول پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم):«علی (علیه السلام) پدر سرور جوانان بهشت است.»پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در احادیث متعددی، حسن و حسین (علیه السلام) را سرور جوانان بهشت معرفی فرموده اند (احمد حنبل، [بی تا]، ج۵، ص۳۹۱/ ابن ماجه، [بی تا]، ج۱، ص۴۴/ ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۲۶/ نسایی، [بی تا]، ص۲۰/ نووی، ۱۴۰۷ق، ج۱۶، ص۴۱).۱۱-۲٫ مژده دادن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به علی (علیه السلام) که باغی در بهشت داری!انس روایت می کند: من و علی (علیه السلام) و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در بیرون از مدینه گشت می زدیم که به باغی رسیدیم؛ علی (علیه السلام) فرمود: این باغ چه زیباست! و پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: باغ تو در بهشت از این باغ بسی زیباتر است… (هیثمی، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۱۱۸/ ابن ابی شبیه، ۱۴۰۹ق، ج۷، ص۵۰۲/ طبرانی، معجم الکبیر، [بی تا]، ج۱۱، ص۶۱/ متقی هندی، [بی تا]، ج۱۳، ص۱۶۶).۱۲-۲٫ علی (علیه السلام) قاضی ترین اصحاب.در روایت های متعددی از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که قاضی ترین ما علی (علیه السلام) است (بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۱۴۹/ ابن حجر، [بی تا]، ج۴، ص۲۱۹/ طبرانی، معجم الاوسط، [بی تا]، ج۷، ص۳۵۷/ عینی، [بی تا]، ج۲۰، ص۲۸/ عجلونی، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۱۶۳).۱۳-۲٫ علی (علیه السلام) در بهشت دارای گنجینه ای است.علی (علیه السلام) از قول پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می کند که ایشان فرمودند: «یا علی! إن لک کنزا فی الجنه و إنک ذو قرنیها فلا تتبع النظره فإنما لک الاولی و لیست لک الآخره» (احمد حنبل، [بی تا]، ج۱، ص۱۵۹/ حاکم نیشابوری، [بی تا]، ج۳، ص۱۲۳؛ هیثمی، ۱۴۰۸ق، ج۸، ص۶۳/ابن سلمه، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۵/ ابن حبان، ۱۴۱۴، ج۱۲، ص۳۸۱/جصاص، [بی تا]، ج۳، ص۴۰۷).۱۴-۲٫ آزردن علی (علیه السلام) آزردن پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) است.از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است:«من آذی علیا فقدآذانی» (احمد بن حنبل، [بی تا]، ج۳، ص۴۸۳/ حاکم نیشابوری، [بی تا]، ج۳، ص۱۲۲/هیثمی، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۱۲۹/ ابن ابی شیبه، ۱۴۰۹ق، ج۷، ص۵۰۲/ابویعلی، [بی تا]، ج۲، ص۱۰۹/ ابن حبان، ۱۴۱۴ق، ج۱۵، ص۳۶۵/ ابن عبدالبر، ۱۴۱۲ق، ج۳،ص۱۱۰۱).۱۵-۲٫ تمسک علی (علیه السلام) به سنت رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم).علی (علیه السلام) می فرمایند: «ما کنت لأدع سنه النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) لقول أحد». از همین روست که حضرت اهمیت خاصی به سنت رسول خدا می دادند و اعتنای تام و تمامی نسبت به آن داشتند و در جستجوی یافتن و تثبیت گفتار ایشان سعی وافر مبذول می داشتند. ایشان می فرمودند: «إذا حدثتکم عن رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم)، فلئن أخرَّ (سرنگون بشوم) من السماء أحَبُّ إلیَّ من أکذب علیه»: اگر از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) برایتان سخن بگویم، از آسمان سرنگون شوم برایم بهتر است تا اینکه به او دروغ ببندند(بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۵۲/ ابوداود، [بی تا]، ج۲، ص۴۲۹/ بیهقی، ۱۴۱۱ق، ج۸، ص۱۷۰/ابن حبان، ۱۴۱۴ق، ج۱۵، ص۱۳۶/عینی، [بی تا]، ج۹، ص۱۷۶).۱۶-۲٫ محبت تمام و کمال علی (علیه السلام) به رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم).خدای متعال در لزوم محبت خدا و رسول و جهاد در راه خدا می فرماید:« قُلْ إِنْ کانَ آباؤُکُمْ وَ أَبْناؤُکُمْ وَ إِخْوانُکُمْ وَ أَزْواجُکُمْ وَ عَشیرَتُکُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَهٌ تَخْشَوْنَ کَسادَها وَ مَساکِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ فی سَبیلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتّی یَأْتِیَ اللّهُ بِأَمْرِهِ وَ اللّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقینَ» (توبه:۲۴): بگو اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالی که گرد آورده‏اید و تجارتی که از کسادش بیمناکید و سراهایی را که خوش می‏دارید نزد شما از خدا و پیامبرش و جهاد در راه وی دوست‏داشتنی‏تر است پس منتظر باشید تا خدا فرمانش را [به اجرا در]آورد و خداوند گروه فاسقان را راهنمایی نمی‏کند.خداوند در آیه مذکر مصداق این محبت را تبعیت عملی از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) معرفی کرده، می فرماید: «قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونی یُحْبِبْکُمُ اللّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ»(آل عمران:۳۱): بگو: «اگر خدا را دوست دارید از من پیروی کنید تا خدا دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشاید و خداوند آمرزنده مهربان است.»از علی (علیه السلام) پرسیده شد: محبت شما نسبت به پیامبر خدا چگونه است؟ فرمود: «به خدا قسم او (پیامبر) نزد ما از اموال و اولاد و پدران و مادرانمان و از آب خنک و گوارا برای انسان تشنه، محبوب تر است» (بیهقی، [بی تا]،ج۴، ص۳۵۲/عینی، [بی تا]، ج۹، ص۱۷۶/طیالسی، [بی تا]، ص۱۶۰/ابی یعلی، [بی تا]، ج۱، ص۳۴۲).
پی نوشت ها :

*استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز**دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیثمنبع: شیعه شناسی ۲۵ادامه دارد…