میراث ماندگار خورشید هشتم؛ نگاهی به دریای بیکران «عیون اخبار الرضا (ع)»
حضرت علی بن موسیالرضا (علیهما السلام) نه تنها برای ما ایرانیان، که برای تمام جهان تشیع، منشأ برکات و میراثی ماندگار هستند. یکی از درخشانترینِ این میراثها، کتاب گرانقدر «عیون اخبار الرضا» است.
ماجرای نگارش این کتاب خود درسی است از ادب و معرفت؛ زمانی که «صاحب ابن عباد»، وزیر دانشمند و شاعر، قصیدهای بلند و استوار در مدح حضرت رضا (ع) سرود، شیخ صدوق (ره) با آن تضلع و زبردستیِ مثالزدنیاش در علم حدیث، بر آن شد تا هدیهای در خورِ این سروده مهیا کند. او چه هدیهای والاتر از کلام خودِ امام سراغ داشت؟ پس این دُرّ گرانبها را گردآوری کرد تا بهترین پاسخ به آن قصیده باشد.
در صفحات آغازین این کتاب، روایتی شوقآفرین به نقل از امام رضا (ع) آمده است که پاداشِ شاعرانِ اهلبیت را چنین توصیف میکند: «هر کس در مدح ما شعری بسراید، خداوند در بهشت شهری به او عطا میکند که هفت برابرِ این دنیا وسعت دارد؛ مکانی چنان قدسی که فرشتگان مقرب و پیامبران الهی به زیارت آن میروند.» (له مدینه فی الجنه اوسع من الدنیا سبع مرات یزوره فیها کل ملک مقرب وکل نبی).
ساختار و گسترهی دانش در کتاب
این اثر سترگ در ۶۹ باب تنظیم شده و دایرهالمعارفی از عجایب روایات رضوی است؛ از اسرار نامگذاری حضرت گرفته تا متن کامل مباحثات و مناظرات تاریخی ایشان با مأمونِ لعین و دیگر اندیشمندان. شیخ صدوق با مهارتی خیرهکننده، ۲۵۰۰ روایت از حضرت را در این مجموعه و البته در تراث حدیثی دیگر گرد آورده است که شامل:
– ۲۰۰ روایت در تفسیر آیات قرآن؛
– ۵۰۰ روایت درباره جایگاه امامت و شرایط آن؛
– و باقی روایات در بیان احکام حلال و حرام و مسائل فقهی.
حقیقت لقب «رضا»
در نخستین روایت کتاب، «بزنطی» از امام جواد (ع) درباره یک باور اشتباه میپرسد. مردم گمان میکردند مأمون به دلیل پذیرش ولایتعهدی، لقب «رضا» را به ایشان داده است. اما امام جواد (ع) با صلابت این ادعا را رد کرده و فرمودند: «به خدا سوگند دروغ گفتند و مرتکب گناه شدند! بلکه خداوند تبارک و تعالی او را «رضا» نامید؛ چرا که او مایه خشنودی خداوند در آسمان، و مورد رضایت پیامبر و ائمه در زمین بود.»
عبادتی آمیخته با تدبر
بخش دیگری از این میراث، تصویرگر سیمای عبادی حضرت است. از امام جواد (ع) روایت شده که پدر بزرگوارشان هر سه روز یکبار قرآن را ختم میکردند (کان ابی قد یختم القرآن فی کل ثلاثه ایام). شاید بر اساس محاسبات ما، قرائت روزانه ده جزو (تقریباً سه ساعت در سه وعده) ممکن به نظر برسد، اما آنچه این عمل را از توان ما خارج میکند، ذیل روایت است که میفرماید: «ولقد کان یتدبر فیه»؛ ایشان نه فقط میخواندند، که در تکتک آیات تدبر میکردند.
همچنین در لابه لای این روایات، به شبزندهداریهای طولانی حضرت اشاره شده است؛ آنجا که ایشان در نافلههای شب، نماز جعفر طیار را جایگزین چهار رکعت از نوافل میکردند، که نشان از خواب اندک و استغراق کامل ایشان در عبادت پروردگار دارد.
هیچ نظری وجود ندارد