نقش تربیتی سلام درقرآن و روایات
مقدمه :
سلام درلغت به معنای گوناگون آمده است یکی از معانی تحیت است و یکی از اسماء الله سلام است زیرا سلام یعنی امنیت از هرگونه نقص و عیب و فناست و به معنای درود گفتن هم می باشد . سلام کردن ازاموری نیست که بعد از ظهوراسلام وضع شده باشد بلکه نمونه های آن در میان اقوام و ملل گذشته سابقه دارد که این مسئله درآیات قرآن به خوبی مشخص است .دین اسلام دربسیاری موارد عادات پسندیده ی مرسوم درمیان امتهای پیش ازخود را امضاء نموده است و با اصلاحات و تغییرات به آن سنن و آداب کمال بخشیده است و مواردی که کاستیهایی در آنها وجود داشته است را جبران نموده است.سنت پسندیده سلام و تحیت هنگام دیدار و ورود به خانه و آغاز تکلم ،نیزازمواردی است که دین اسلام آن را تایید نموده و دستورات خاصی نیزبرای آن داده است .
سلام یک تحیت بزرگ اسلامی :
تا آنجا که می دانیم تمام اقوام جهان هنگامی که بهم می رسند برای اظهار محبت به یکدیگر نوعی تحیت دارند که گاهی جنبه لفظی دارد و گاهی به صورت عملی است که رمز تحیت می باشد دراسلام نیزسلام یکی از روشن ترین تحیتها است بنابراین طبق آیه ۸۶ سوره نساء همه مسلمانان موظفند که سلام را به طور عالیتر و یا لااقل مساوی جواب گویند.سلام کردن یک نوع اعلام دوستی و صلح و ترک مخاصمه و جنگ محسوب می شود . (تفسیر نمونه ،ج ۴ ،ص ۴۳ ).معنی سلام را این گونه نوشته است :(مصدر ) اسم ازتسلیم / تحیت /پیروی و اطاعت / و درآیه ( السلام علی من اتبع الهدی ) یعنی کسی که پیروی کند خدا با هدایت او را سالم می دارد از عذاب و غضبش / سلام از اسماء خدا است زیرا سلامت است خدا ازهرنقص و عیب ونابودی /دارالسلام یعنی بهشت ( المنجد،ص ۳۴۷ ) درمورد معنی سلام آمده است که :سلام مصدر است به معنی بی گزنند شدن از عیب یا آفت رهیدن و نجات یافتن پاکی و رهایی ازعیب .( فرهنگ عمید، ص ۱۲۲۰ )
سلام در قرآن :
در قرآن ۴۲مرتبه این کلمه در آیات آمده است که معانی گوناگون دارند.
سلام یکی از نام های خدا:
(هو الله الذی لا اله الا هو الملک القدوس السلام … )(حشر۲۲ ) . اوست خدای یکتا که معبودی جزاو نیست فرمانروا منزه ازهرعیب سلامت بخش … دراین آیه منظورازسلام این است که کسی که با سلام و عافیت برخورد می کند نه با جنگ و ستیز و یا شر و ضرر و خداوند هیچگونه ضرری به خلق نمی زند چون سلام است .
سلام ازطرف خدا :
سلام سخن خداست (سلام قول من رب الرحیم )(یس – ۸۵ )درچندین آیه خداوند به پیامبران سلام نموده است :(سلام علی نوح فی العالمین )درمیان جهانیان برنوح سلام باد . ( صافات – ۹۷ ) .(سلام علی ابراهیم ) درود و سلام برابراهیم (صافات – ۱۰۹ ) . (سلام علی موسی و هارون ) درود و سلام برموسی و هارون (صافات- ۰۲۱ ) .(سلام علی آل یاسین )سلام و درود برآل یاسین (صافات – ۰۳۱ ). البته آل یاسین منظور اهل بیت عصمت می باشد با توجه به این آیه از سوره یس که می فرماید :(یس و القرآن الکریم انک لمن المرسلین ) چون یاسین نام پیامبراست پس آل یاسین اهل بیت پیامبرمحسوب می شود .(باقری ،۱۳۸۲،ص ۱۳ ) .(وسلام علی المرسلین ) سلام برهمه فرستادگان (صافات -۱۸۱ ).(وسلام علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیا ) (و سلامی شایسته بر او باد روزی که متولد شد و روزی که می میرد و روزی که زنده برانگیخته می شود (مریم – ۱۵ ). این سلام خدا به حضرت یحیی (ع ) است . از این آیه مشخص می شود که سلام و درود فرستادن براولیای خدا مخصوص زمان حیات آنان نیست و سلام کردن نشانه ی کوچکی نیست زیرا خدای بزرگ هم سلام می کند .(تفسیرنور/ ۲۴ ). (قل الحمدلله و سلام علی عباده الذین اصطفی الله خیرا ما یشکرون )(نمل -۵۹ ) بگو سپاس برای خداست و سلام بر آن بندگانش که آنان را برگزید.
دستورسلام کردن پیامبر :
(و اذا جائک الذین یومنون بایاتنا فقل سلام علیکم )(انعام -۵۴ )وهرگاه کسانی که به ما ایمان دارند نزد تو آیند پس بگو سلام برشما .
سلام فرشتگان :
(سلام علیکم بما صبرتم فنعم عقبی الدار)( رعد -۲۴ ) فرشتگان هنگام دیدار بهشتیان به آنان می گویند بخاطر استقامتی که کردید درود بر شما پس چه نیکوست سرای آخرت .دردنیا هنگام قبض روح ملائکه به مومن سلام می کنند و تسکین و آرامش به محتضر می دهند و تمام غم ها و عقده ها را از دل مضطری که دیگر راه به جایی ندارد و در سکرات موت قرار گرفته است و هول و هراس این مسافرت دروجودش سنگینی می کند و امیدش ازهمه جا قطع شده است می زداید و به او آرامش می دهند.(باقری، ۱۳۸۲ ،ص ۱۶) (قال لهم خزنتها سلام علیکم طبتم فادخلوها خالدین )(زمر-۷۳ )… نگهبانان بهشت می گویند سلام بر شما پاک و پسندیده بودید پس داخل شوید درحالی که جاودانه خواهید بود . انسانهای با اعمال صالح دردنیا شهرشان طیب و البلدالطیب مساکن پاکیزه، روزیشان از طیبات، گفتارشان پاک و تابناک، خوراک حلال وطیب و از خدا نسل و ذریه طیب نیز درخواست می کنند و سرانجام سرای طیب و طاهررا نصیب خود می کنند که با سلام و تحیت فرشتگان برآن وارد می شوند و زندگی زیبا و جاودان خویش را آغاز می نمایند.( لقمانی، ۱۳۸۵، ص ۸۴ ).(الذین تتوفاهم الملائکه طیبین یقولون سلام علیکم ادخلو الجنه بما کنتم تعملون )(نحل -۲۳ )به آنان که پاک کند فرشتگانی که جانشان را می ستانند می گویند سلام برشما به پاداش آنچه انجام دادید به بهشت داخل شوید. دراین آیه اشاره به این دارد که ملائکه به اذن خدا و در فاعلیت خدا جانها را می گیرند و به انسانهای پاک سلام می کنند و مژده بهشت می دهند. (صادقی ،۱۳۸۵،ص ۹۶ ).ازاین آیه معلوم می شود که سلام کردن شعار آسمانی است و درسلام دعا سلامتی و امنیت وجود دارد.(تفسیرنور/ ۲۴ ).
سلام اهل بهشت به یکدیگر :
(تحیتهم فیها سلام …) درقیامت به هرسو بنگری سلام است و بهشتیان اهل صفا وصمیمیت و سلام اند نه نزاع و قهر(ابراهیم -۲۳ ).(تحیتهم یوم یلقونه سلام …تحیت آنان در روزی که خدا را ملاقات می کنند سلام است سلام درود بهشتی و بهشتیان است (تفسیرنور )(احزاب -۴۴ ).(… ونادوا اصحاب الجنه ان سلام علیکم ) و ندا می دهند اصحاب بهشت که سلام بر شما باد (اعراف -۶۴ ).(اولئک یجزون الغرفه بما صبروا و یلقون فیها تحیه و سلاما ) آنان (بندگان رحمت )بخاطر آنکه صبرکردند غرفه های بهشتی داده می شوند و در آنجا با تحیت و سلام گرم روبرو خواهند شد (فرقان / ۷۵ ).سلام دراین آیه مراد هرچیزی است که درآن ترس و پرهیزنباشد (المیزان ،ج ۳۰ ،ص ۷۸ ).(دعواهم فیها سبحانک اللهم و تحیتهم فیها سلام … )(یونس /۱۰ ) . دعا و نیایش آنان دربهشت خدای تو پاک و منزهی است و درودشان آنجا سلام است . سلام کلام اهل بهشت است و دربهشت سلام فضای همه جا را پرمی کند ازسوی خدا از سوی بهشتیان به خدا و ازسوی بهشتیان نسبت به یکدیگر(تفسیرنور/ ۲۴ ).(لایسمعون فیها لغوا الا سلاما … )درآنجا سخن بیهوده نمی شنوند و گفتارشان جزسلام نیست.(مریم /۶۲ ).(فسلام لک من اصحاب الیمین )پس سلام برتو از طرف اهل یقین(که همه قرینان تو و رفقای تو هستند )(واقعه /۹۱ ) . (لا یسمعون فیها لغوا و لا تاثیما الا قیلا سلاما سلاما )(واقعه /۶۲ ) . دربهشت نه سخن بیهوده می شنوند و نه تهمت گناه هرچه هست سلام است و سخن سالم بهشت سرای سلام وسلامتی است.( تفسیرنور/ ۲۴ ).
سلام نام بهشت :
(لهم دارالسلام عند ربهم .. )سرای سلامت نزد پروردگارشان تنها برای آنان است …(انعام /۷۲۱ )پس دربهشت خشونت ،رقابت ،حسرت ،تهمت ،حسد، کینه ،دروغ ،اندوه وهیچگونه مرض و مرگ و فقرراهی ندارد.(تفسیرنور/۴۲ ).(و الله یدعوا الی دارالسلام … )و خداوند مردم را به سر منزل سلامت و سعادت بهشت می خواند.(یونس /۵۲ ) . دارالسلام یکی از نامهای بهشت است زیرا آنجا کینه ای دردلها نیست تا جنگ و جدال و بهره کشی پیش بیاید.سلام نام خداست و دارالسلام یعنی جواررحمت الهی و جانی که کلام و درودشان سلام است و از خدا هم به آنان سلام می شود.سلامتی دنیا گذرااست ولی سلامت آخرت پایداراست .(تفسیرنور/۴۲ )
سلام درادیان دیگر :
(اذا دخلوا علیه فقالوا سلاما قال انا منکم وجلون ) (حجر/ ۲۵ )آنگاه که براو وارد شده و سلام کردند ابراهیم / ۴۱ :گفت :همانا ازشما بیمناکیم . (اذ دخلوا علیه فقالوا سلاما قال سلام قوم منکرون )(ذاریات /۵۲ ) آنگاه که میهمانان ابراهیم براو وارد شدند و سلام گفتند ابراهیم درپاسخ گفت :سلام شما را نمی شناسم .(… قد جئناک بآیه من ربک و السلام علی من اتبع الهدی )(طه /۷۴ )البته ما با معجزه ای ازپروردگارت (خطاب به فرعون ) به سوی تو آمده ایم و درود بر کسی که هدایت را پیروی کند.(ولقد جائت رسلنا ابراهیم بالبشری قالوا سلاما قال سلام … )( هود /۹۶ )همانا فرستادگان ما که به صورت انسان بودند گفتند به ابراهیم سلام و ابراهیم نیزگفت سلام . سخن را باید با سلام آغاز کرد .سلام یک شعارآسمانی و شیوه ای ملکوتی است . سلام را به نحو بهتر باید جواب داد (تفسیر نور/ ۴۲ ).(قال سلام علیک ساستغفرلک ربی انه کان بی حفیا )( مریم /۷۴ )ابراهیم گفت :سلام برتو به زودی از پروردگارم برای تو آمرزش می خواهم زیرا او همواره نسبت به من بسیارمهربان بوده است . حضرت ابراهیم (ع ) همواره دربرابر تهدید با سلام و دعا برخورد می کند.(سیدی ،۱۳۷۷ ،ص ۱۳۰ ).(و السلام علی یوم ولدت و یوم اموت و یوم ابعث حیا )(مریم /۳۳ ) حضرت عیسی (ع ) به خود سلام می کند و درود برمن روزی که زاده شدم و روزی که می میرم و روزی که زنده برانگیخته می شوم . دربعضی موارد سلام به خود و تجلیل از خودلازم است (تفسیرنور/۴۲ ).
سلام به معنی سلامتی :
(قلنا یا نارکونی بردا و سلاما … )گفتم ای آتش برابراهیم سرد و سلامت باش (انبیاء /۹۶ ) .(ادخلوها بسلام آمنین … ) با سلامت و امنیت به باغها وارد شوید ( خطاب به بهشتیان )(حجر/۶۴ ).( قیل یا نوح اهبط بسلام منا و برکات علیک و علی امم ممن معک )(هود/۸۴ )خطاب شد ای نوح اینک با سلامتی از جانب ما و برکسانی بر تو و برتمام امتهایی که با تو هستند فرود آی.(یهدی به الله من اتبع رضوانه سبل السلام … )( مائده /۶۱ )خداوند به برکت آن کسانی را که از خشنودی او پیروی کنند به راههای سلامت هدایت می کند .«منظورازسبل السلام درآیه جاده های سلامت یعنی سلامت فرد سلامت اجتماع سلامت روح و جان سلامت خانواده و سلامت اخلاق می باشد .(تفسیرنمونه، ج ۴ ،ص ۳۲۳ ). (سلام هی حتی مطلع الفجر) شب تا طلوع فجرسراسرسلام و درود است . (قدر/۵ )«مراد ازسلام درآیه لطف و عنایت ویژه الهی نسبت به بندگان درشب قدراست که سلامت و رحمت و برکت را به دنبال دارد و باب نقمت و عذاب را می بندد زیرا کلید و وسوسه شیطان درآن شب موثر واقع نشود . شب قدر، شب سلامت فکر و روح آدمی و تعالی به سوی خداوند سلام است .(تفسیرنور/۲۴ ) آن شب ،که تاسپیده دمان؛همه ی آنات و لحظات آن درود است و سلام و رحمت است و سلامت و ایمنی است و فرخندگی (حکیمی ،۱۳۸۵، ص ۱۲۵ ) .(ادخلوها بسلام ذلک یوم الخلود )وارد شوید به سلامت به بهشت این روز برای شما جاودانه است (ق /۳۴ ).
سلام به معنی وداع وخداحافظی :
سلام درفرهنگ عرب دو موقع دارد۱ -هنگام ورود و ملاقات ۲ -هنگام خروج و خداحافظی مثل پایان نماز که می گوییم (السلام علیکم و رحمه الله و برکاته ). ( فاصفح عنهم و قل سلام فسوف یعلمون )پس ازآنان روی بگردان و بگو بدرود در آینده خواهید فهمید (سلام به معنی متارکه وخداحافظی ) (زخرف /۸۹ )(… و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما … ) و هنگامی که جاهلان آنها را مخاطب می سازند به آنها سلام می گویند.(فرقان /۶۳ ) «دراین آیه سلام نشانه بی اعتنایی توام با بزرگواری است نه ناشی ازضعف ».سلام وداع گفتن است با سخنان بی رویه جاهلان، نه سلام تحیت که نشانه محبت، پیوند و دوستی است و سلامی که نشانه حلم و بردباری و بزرگواری است . (تفسیرنمونه ،ج ۱۵، ص ۱۴۹ ).( … سلام علیکم لانبتغی الجاهلین … )سلام وداع ما برشما باد ما به سراغ جاهلان نمی رویم (قصص /۵۵ ).
سلام دراحادیث و روایات :
«در روایات اسلامی تاکید زیادی روی سلام شده است تا آنجا که ازپیامبر اکرم ( ص ) نقل شده :(من بدا بالکلام قبل السلام فلا تجیبوه )کسی که پیش ازسلام آغاز به سخن کند پاسخ او را نگویید .»ازامام صادق (ع ) نقل شده که خداوند می فرماید :(البخیل من یبخل بالسلام ) بخیل کسی است که حتی ازسلام کردن بخل ورزد.امام باقر(ع ) 🙁 ان الله عزوجل یحب افشاء السلام )خداوند افشاء سلام را دوست دارد . منظورازافشای سلام ،سلام کردن به افراد مختلف است .(تفسیرنمونه ،ج ۴ ،ص ۴۳ ) .عن النبی (ص )(انه کان یسلم علی الصغیر و الکبیر)ازصفات پسندیده پیامبراسلام این بود که به تمام مردم ازصغیرو کبیرسلام می کرد . (علاء الدین ،۱۳۸۵ ،ص ۸۷ ).«انس ابن مالک می گوید:رسول اکرم در رهگذری با چند کودک خردسال برخورد نمود به آنها سلام کرد و طعامشان داد.» مردی با امام حسین (ع ) برخورد و دراولین کلام از حضرت احوالپرسی کرد و ازخداوند برای آن جناب عافیت خواست. و آن حضرت در جواب فرمود :سلام قبل ازسخن گفتن است خدایت عافیت دهد . به کسی اجازه سخن ندهید تا سلام کند(فرید، ۱۳۶۵ ،ص ۷۸ ).امام حسین (ع )(البخیل من بخل بالسلام ) بخیل کسی است که به سلام کردن بخل ورزد ( فرید ،۱۳۶۲، ص ۳۴۲ ).امام باقر(ع ) می فرماید:تواضع این است که به نشستن درآنجا که شأنش نیست راضی باشد و به هرکه رسیدی سلام کنی و مجادله نکنی گرچه برحق باشی (همان، ص ۳۵۴ ).امام جعفرصادق (ع ):(السلام تطوع والرد فریضه )سلام کردن مستحب است و جوابش واجب.امام جعفرصادق (ع )(من بدا بکلام قبل سلام فلا نجیبوه )هرکس سلام نکرده سخن گفت پاسخش ندهید.امام جعفرصادق (ع ) می فرماید:کمال تحیت برای مقیم، دست دادن وتمامیت سلام کردن به مسافری که آمده هم آغوش شدن است (همان، ص ۳۷۴ ).
سلام در زیارات :
آغاز تمام زیارات با سلام است چه رسد به اینکه محل زیارت قبورپیامبربا یکی ازائمه بزرگوارباشد چرا که ما عقیده داریم (تسمعون کلامی و تردون سلامی )آنها صدای ما را می شنوند و پاسخ سلام ما را می دهند .«زیارت امام علی (ع ) شامل سلامهای خدا ،ملائکه ،انبیاء ،بندگان صالح و جمیع شهدا و صدیقین است به حضرت علی (ع )پس :»سلام خدا برای امام رتبه است ومقام .سلام ملائکه هدیه است وحسنه .سلام زائراقرارو احترام و تقرب است .زیرا پیامبرنورفرمودند:(ان اولی الناس بالله و برسوله من بدا بالسلام .) و اعتلاء،نام مقدس الله و افشاء نام رب العالمین درمحیط نورانی و منورو تربت پاک امام .پیامبر(ص )فرمودند :(ان السلام اسم من اسماء الله تعالی فافشو بینکم ) (باقری ،۱۳۸۲ ،ص ۱۲ ) «درآداب زیارت عاشورا این است که زائر ابتدا زیارت و سلامی و لعنی بردشمنان ابی عبدالله ولو مختصربنماید و پس ازبجا آوردن دو رکعت نمازو صد تکبیرشروع به خواندن زیارت عاشورا با صد لعن و صد سلام کند و با دعاء سجده به پایان رساند.امام صادق (ع )به صفوان می فرمایند:براین زیارت مواظبت کن و این دعا را بخوان پس به درستی که من ازطرف خدای تعالی برای هر کس که از نزدیک یا دوربه این زیارت، زیارت کند و به این دعا،دعا نماید.ضمانت می کنم که زیارت او قبول شود و سعی او با پاداش داده شود، و سلام او به حضرت ابی عبدالله برسد،و مانعی برای او نباشد و حاجت او از جانب خداوند هرقدر که بسیار و بزرگ باشد ،برآورده شود و ازآن محروم نگردد.(فقیه ایمانی، ۱۳۸۳ ،ص ۱۹۰ )پس می بینیم که زیارت عاشورا پس از سلام های اول دعا درپایان نیزصد سلام دارد . به همین ترتیب دیگرزیارت ها نیزشامل سلام هایی به عناوین مختلف هستند و ما ازذکر آنها خود داری می کنیم .
سلام درنماز :
همانطورکه همه می دانند درسلام پایانی نماز نیزسه سلام است وهرسلام معنی خاصی دارد.امام صادق (ع) فرموده معنای خواندن سلام درآخرنمازمان یعنی هرکس امرخداوند وسنت نبی (ص )را خالصانه انجام دهد، آن شخص دردنیا و آخرت ازبدیها و شرها سالم و ایمن می ماند. (کاظمی، ص ۱۹۹ ).
آداب سلام :
قرآن درمورد آداب سلام کردن در سوره نساء آیه ۸۶ می فرماید :«هرگاه شما را سلام دادند شما نیزباید با سلامی مانند آن یا بهترازآن پاسخ دهید که خداوند به حساب همه چیزخواهد رسید .» همچنین درسوره نورآیه ی ۲۴ می فرماید : …هرگاه بخواهید به خانه ای داخل شوید نخست سلام کنید که این سلام برکتی نیکو از جانب خداوند است … (جعفری ،۱۳۸۴ ،ص ۱۷۲)«دراحادیث،آداب فراوانی درباره ی سلام وارد شده ازجمله اینکه :«سلام تنها مخصوص کسانی نیست که انسان با آنها آشنایی خاصی دارد ؛چنانکه در حدیثی ازپیامبر (ص )سوال شد،ای خیر العمل ؟ کدام عمل بهتراست فرمود:(تطعم الطعام و تقرء السلام علی من عرفت و من لم تعرف )اطعام طعام کن و سلام به کسانی که می شناسی و نمی شناسی بنما .(تفسیرنمونه، ج ۴، ص ۴۶ )دیگرآنکه ازعلامات انسانهای مومن سبقت درسلام است .«امام حسن (ع )کریم اهل بیت می فرماید:من سه چیز را دوست دارم، (اطعام الطعام ،افشاءالسلام و صلوه اللیل و الناس نیام )و هیچکس نتوانست براین امام نوردرسلام سبقت بگیرد.(باقری، ۱۳۸۲، ص ۷۱ )
نقش تربیتی سلام :
شیعه معتقد است که احکام اسلام از روی گرایش به مصالح و دوری ازمفاسد وضع شده است، لذا امری که واجب یا مستحب دراسلام است، دارای مصلحتی ذاتی است.پس سلام دارای مصالحی تربیتی است ازجمله اینکه :دین اسلام یک دین اجتماعی است و سلام کردن و برخورد خوب یکی ازدرهای مهم در برقراری روابط اجتماعی است که این همه مورد تاکید دین مبین اسلام است.این کلمه ( سلام )که درآن معنی و مفهوم سلامتی و ایمنی نهفته به مخاطب اطمینان می دهد که طرف مقابل قصد صحیحی درراه آغاز رابطه را با او درنظرگرفته است .دراین صورت مخاطب نیزاین پیام را دریافت نموده و درصورت تمایل دو طرف رابطه ی اجتماعی جدید و کوچکی تشکیل می شود،ضمن اینکه سلام روح تعاون و همکاری و همدلی را بین مسلمانان افزایش می دهد و همچون شعارو علامتی جهت شناخت جوامع اسلامی ازدیگر جوامع می شود.یکی دیگرازمحاسن سلام ایجاد رابطه ی دوستی و محبت بین مسلمانان می باشد.اسلام تاکید زیادی برروی حب و بغض دارد و از صفات مومنین حب به مومن و بغض نسبت به دشمنان اسلام درقرآن (سوره فتح، آیه ی ۹۲ )ذکرشده است :(محمد رسول الله و الذین معه اشداء علی الکفاررحماء بینهم )دین اسلام سفارش زیادی نسبت به گسترش محبت بین مومنین نموده است و دستورات زیادی دراین زمینه قرارداده است .به عنوان نمونه مصاحفه کردن به دیداریکدیگر رفتن و صله رحم ازآن دسته اند که همگی اینها عامل ازدیاد پیوند و محبت درجامعه اسلامی است . و سلام کردن نیزچون عامل شروع و ایجاد اینگونه روابط است مورد توجه اسلام قرار گرفته ،زیرا بشاشت و برخورد خوب عامل جلب دوستی و محبت است.و به تجربه ثابت شده است که افراد عبوس و کسانی که از سلام خودداری می ورزند ازجایگاه خوبی در قلوب مردم برخوردارنیستند و برعکس افراد خوشرو و کسانی که ابتدا به سلام می نمایند، محبوب دلهای مردمند.سلام گفتن یعنی دیدن دیگری یعنی شناختن او به عنوان یک پدیده یعنی برای او واقع شدن و آماده بودن برای او تا به شما واقع گردد.(برن، ۱۳۷۰، ص ۸ ) .
نتیجه :
آنچه دراین مقاله آمد،اهمیت این سنت شریف سلام و لزوم اهمیت دادن به آن و به کاربستن آن بود.مسئله سلام که دراسلام سفارشهای زیادی شده حتی درقرآن امر به سلام کردن و ازدیاد تحیت شده و ملاحظه شد که کلمه سلام را خدا ،پیامبران، فرشتگان ،انسانهای مومن درجاهای مختلف بکاربرده اند و بعضی از علماء عقیده دارند که شاید سلام اسم اعظم الهی باشد که درنمازهم وجوب جواب می باشد.اما با کمال تاسف درجامعه ی ما اهتمام و توجه به این سنت و بسیاری از سنن اسلامی کم رنگ گردیده است .و بخش مهمی ازجامعه از بعضی کلمات نامناسب و بعضا غربی استفاده می نمایند،نه تنها دربرخورد حضوری بلکه درمکالمات تلفنی ومکاتبات نیزکلمات دیگری جایگزین گردیده اند .این تغییررویه درجامعه ی ما به علل متعددی صورت گرفته است :اولا:حس تقلید ازآداب کشورهای اروپایی و غربی است که عده ای آن را فرهنگ برتر و پیشرو درجهان می دانند.ثانیا :استفاده مطبوعات و سایررسانه ها از لغات بیگانه دیگرکه سبب می شود به تدریج اقشارجامعه به سمت آنها کشیده شوند.ثالثا :عدم آموزشهای سنن و ارزشهای اسلامی توسط خانواده و مدارس و عدم تاکید برحفظ سنن پسندیده اسلامی رابعا :ضعف تبلیغات و عدم معرفی و تبیین ارزشهای اسلامی درجامعه …. و چه باید کرد ؟ درمورد گروه اول کارقدری مشکل است و به دشواری می توان آنها را به احیای این سنت اسلامی متقاعد نمود،مگراینکه اساس فکری و عقیدتی آنها دگرگون گردد ؛اما درمورد کسانی که به دلائل دیگرذکرشده ازرعایت این ادب اسلامی غافلند،می توان با آموزش و تبلیغات صحیح و الگودهی مناسب،اهمیتمسئله را برای آنها روشن ساخت و پاداش معنوی و اخروی آن را گوشزد نمود. روحانیون دربرنامه های تبلیغی خود و فرهنگیان درکلاسهای درسی به احیای این امر پسندیده همت گمارند تا انشاءالله این سنت فراگیرشده و مردم درانجام آن از یکدیگر سبقت بگیرند و هنگامی که یک بیگانه قدم به مملکت اسلام بگذارد،فضای عطرآگین سلام از همه جای آن ظاهر شود و دردنیا این سنت به عنوان یکی از نشانه های مسلمانان مطرح شود. منابع و ماخذ : قرآن امام جعفرصادق ( ع ) ،مصباح الشریعه ،زین العابدین کاظمی ،۱۳۶۱، تهران ،حجر . برن، اریک ،بعد ازسلام چه می گویید ؟ مهدی قرچه داغی،۱۳۷۰، تهران، البرز .باقری ،عبدالرسول، ۱۳۸۵، گنجینه معارف اول ،اصفهانی نامی . جعفری ،حمید ،(۱۳۸۴)،احکام قرآن، اول ،اصفهان،نورین، سپاهان .حکیمی ،محمد رضا ،۱۳۸۵، پیامبراعظم (ع) و اهل بیت (ع ) صاحبان شب قدر، فصلنامه کوثر ،سال ششم .سیدی ،سید حسن ،۱۳۷۷ ،سیری در قرآن کریم ،اول ،مشهد ،استان قدس رضوی . صادقی ،حسن، ۱۳۸۵ ،تفسیرموضوعی و دلایل امکان و ضرورت آن،مجله معرفت، سال پانزدهم .طباطبایی، محمد حسین، تفسیرالمیزان، محمد باقرموسوی ،۱۳۵۶، تهران، محمدی .عبدالباقی، محمد فواد ،۱۳۷۲، المعجم المفهرس ،اول، تهران، اسلامی .علاءالدین، محمدرضا،۱۳۸۵، خلق قرآنی ،پیامبراسلام، فصلنامه کوثر، سال ششم .عمید ،حسن، ۱۳۷۹، فرهنگ فارسی عمید، بیستم ،تهران ،امیرکبیر .فرید، مرتضی، ۱۳۶۲ ،اخلاق ازدیدگاه قرآن و عترت اول، تهران ،دفترنشرفرهنگ اسلامی .فرید ،مرتضی ،۱۳۸۵، الحدیث اول، تهران ،دفترنشرفرهنگ اسلامی .فقیه، ایمانی، میرزا ،محمد باقر، ۱۳۸۳، شیوه های یاری قائم آل محمد (ع )، چهارم، قم ،عطرعترت .قرائتی، محسن ،تفسیرنور،لقمانی ،احمد، ۱۳۸۵ ،بهترین آرزوهای زندگی، دوم، قم، بهشت بینش .مکارم شیرازی، ناصر،(۱۳۷۲)،تفسیرنمونه، شانزدهم ،قم،دارالکتب الاسلامیه .معلوف ،لویس، ۱۳۶۲،المنجد فی اللغه و الاعلام ،تهران ،دیبا . منبع:نشریه کوثر،(فصلنامه قرآنی)،شماره ۳۰
هیچ نظری وجود ندارد