پیش سخنامروزه بیش از ۱۸ میلیون مسلمان در اروپا زندگی می کنند که عمدتادر اروپای مرکزی و غربی ساکن اند. حضور این توده عظیم جمعیتی دراروپا، علاوه بر آنکه بافت فرهنگی جوامع اروپایی را متنوع کرده است، درذات خود خبر از حضور یک ایده، فکر و اندیشه ی مذهبی و دینی متفاوت نیز دارد. جامعه اروپا سال ها در حال مبارزه برای حذف دین از نهادهای اجتماعی خود بود و قوانین متعددی را برای حذف دین (به شکل موثرآن) از سیاست و اجتماع تصویب کرد که از آن جمله می توان به قوانین ضد مذهب زاییده از انقلاب سال ۱۷۹۸ فرانسه اشاره کرد؛ قوانینی که به گفته (فیلیپ وینتر)، یکی از رهبران راست گرای افراطی بلژیک (جوی های خون در اروپا به راه افتاده تا تصویب و تضمین شوند)۱٫ این قوانین هم چنین مستند حذف نهاده ها و نهادهای دینی از سطح جامعه نیز بوده اند و اکنون حضور مسلمانانی که به عنوان (هم میهنان مسلمان)در این کشورها حاضر نیستند از اصول و مبانی و احکام خود، در جامعه دست بردارند و حتی راضی نمی شوند مظاهر آن را نیز از رفتار و حضوراجتماعی خود حذف کنند، مشکلات را برای میزبانان و میهمانان فراهم آورده و تهدیدی برای این قوانین تلقی می شود.بر این حضور عقیدتی و مذهبی، مشکلاتی را که ناشی از (تلقی نادرست) غرب از اسلام است نیز باید افزود. هراس افسارگسیخته ای که غرب (و به نوعی سیاست مداران آن) از رشد و حضور نوعی اسلام بنیادگراFundamental Islam)) دارد، بر دامنه این مشکلات افزوده است. تحریکات اجتماعی، برخوردهای ناشایست با مهاجرین مسلمان، تصویب و الغای پی در پی قوانین و مقررات علیه مسلمانان، ایجادمحدودیت در حقوق اساسی مانند آزادی، آموزش و پرورش و مانند آن، چالش های مهم دیگری است که مهاجران مسلمان ساکن در غرب مسیحی با آنها روبه رو هستند. این نکته زمانی اهمیت بسیار مضاعف پیدا می کند که توجه کنیم (مسلمانان امروز اروپا دیگر میهمانانی نیستند که روزی به میهن خویش در کشورهای اسلامی باز خواهندگشت، بلکه اروپاییانی به شمار می روند مومن به دین اسلام، که همواره به عنوان بخشی از بافت اجتماعی و سیاسی اروپا باقی خواهند ماند).از منظر یک مورخ، ممکن است وجود مشکلاتی این چنین، امری توجیه پذیر باشد و به این نکته اشاره شود که همواره و در دوران طولانی حضور مسلمانان در جوامع غیر مسلمان، چنین مسائل وجود داشته است؛ اما نباید تردید کرد که سلسله ای از حوادث، از اندیشه احیای جهانی اسلام که در سال های دهه هفتاد، نخست در خاورمیانه و سپس در میان مسلمانان غربی رونق یافت، گرفته، تا حوادثی نظیر واقعه ۱۱سپتامبر و بمب گذاری های لندن و… که منسوب به مهاجرین مسلمان در غرب است، بر مسائل میان جامعه غربی و جامعه مسلمان ساکن غرب تاثیر منفی فراوان گذاشته است.واژه های جدیدی نیز که در سال های اخیر وارد ادبیات سیاسی جهانی شده است، به خودی خود، حکایت گر این تغییر دیدگاه است؛ واژه هایی نظیر: (اسلام بنیادگرا)، (اسلام جهادی)، (بنیادگرایی اسلامی)، (اسلام هراسی) و مانند آنها. هر یک از این واژگان، روایت گر بخشی ازدیدگاه هایی است که در قبال حضور و زندگی مسلمانان در اروپا و غرب وجود دارد؛ حضوری که امروزه و در پی آمد تخریب چهره اسلام از دوسوی (جنبش های افراطگرای مسلمان نظیر طالبان و القاعده) و(سیاست های مغرضانه سیاست مداران غربی)، در عرصه تنگی ازجامعه اروپا، مسلمانان را گرفتار تضادها، تشویش ها، اضطراب ها ودغدغه های فراوان کرده است.اکنون حضور یک مسلمان در اروپا، حضور آزاد و بدون مشکلی نیست؛ ( اظهار مسلمانی) در اروپا، به خصوص در چند سال اخیر، بیشتر به (دردسر انداختن خود) است تا اظهار دینی که زمانی در پیش زمینه فرهنگی و دموگرافیک اروپا به عنوان دین دوم پس از مسیحیت، حضوری فعال و پررنگ داشته است.اما با محدودیت ها و مضیقه هایی که امروز، برای مسلمانان ساکن اروپاو غرب وجود دارد، چه باید کرد؟! آیا باید از اسلام به معنای واقعی آن دست شست یا باید در مبارزه ای مداوم، با بنیادهای عقیدتی، سیاسی، اجتماعی و شهروندی اروپا و نیز تلقی های بسیار غلط از آموزه ها وبنیادهای اسلام روزگار گذراند؟ آیا راه سومی وجود ندارد؟!اکنون زندگی مسلمانان در اروپا با یک پرسش جدی مواجه است: (چگونه با حفظ مسلمانی در اروپا زندگی آرامی داشته باشیم ؟!) اندیشه وایده (یورواسلام) یا (اسلام اروپایی)، از این پرسش بنیادین زاییده شده است و امروزه در شمار یکی از نظریات پرطرفدار، پرمخالف وچالش برانگیز در میان مسلمانان غربی و اروپایی درآمده است.نوشته حاضر، روایتی از این ایده نوین است و اگرچه بسیاری، این (ایده) را در قامت یک (تئوری) موفق در تعامل بین اسلام و اروپامی بینند و ارزیابی می کنند، اما به نظر می رسد این ایده، درعین اهمیت، شمول و گستره مصداقی وسیع اش، برای نامیده شدن به عنوان (تئوری)نیازمند تقویم بیشتر باشد. روایت حاضر از این ایده، بدون هیچ گونه قضاوت سلبی یا ایجابی، می کوشد تصویری باشد از این ایده مشهور ومطرح، بر اساس گفته های طراح آن، (دکتر طارق رمضان).
شما چه می خواهید؟!(طارق رمضان) تاکید دارد (نخستین) و (اصلی ترین) پرسشی که ساکنان اصلی قاره اروپا از مسلمانان دارند، این است که: (شما چه می خواهید؟) آنها هم چنین دوست دارند بدانند که آیا مسلمانان درصددند آنها را از دین اصلی خود رویگردان سازند و در دیدی بدبینانه تر، از دین مسیحیت به دین اسلام بکشانند یا آن که خواهان حضوری مسالمت آمیز در کنار آنان در زیست بوم اجتماعی و فرهنگی اروپا هستند؟!در فرض نخست، روایت مسلمان کردن مسیحیان و اسلامیزه کردن اروپا یا حداقل ایجاد جریان های فکری و عقیدتی در میان جامعه مسیحی به نفع آموزه های اسلام، که در ذهن اروپاییان جای گرفته، همان روایتی است که امروزه سیاست مداران غربی با برجسته کردن آن، تحذیرو منع فراوانی از آن می کنند و از آن با عنوان تبلیغ و ترویج (اسلام گرایی) یا (بنیادگرایی) یاد می کنند و مستند به آن، در تبلیغ علیه مسلمانان، حملات به آنان و به راه انداختن جریان های ضد اسلامی وضد مهاجرین مسلمان تلاش فراوان می کنند. اما در فرض دوم، حضورمسالمت آمیز ساکنان مسلمان اروپا در کنار اروپاییان بومی، یک خواست عمومی است که باید برای حصول به آن، تلاش های فراوانی صورت گیرد تا دیوار بلند بی اعتمادی، که اتفاقات سالیان اخیر بربلندای آن افزوده است، فرو ریزد و یک نوع تلفیق اجتماعی، سیاسی واقتصادی (فارغ از انگاره های انحصاری ادیان) بین مسلمانان و سایراروپاییان ایجاد شود.به هر یک از دو بخش این پرسش نخستین اروپاییان و لوازم و تبعات آن، از منظر ایده (یورو اسلام) نگاهی جداگانه می اندازیم.
۱٫ اسلامی سازی اروپا(طارق رمضان)۲ معتقد است در فضای سنگین و دشواری که اکنون بین اسلام و اروپا حاکم است و بر اساس تبلیغات روز افزون علیه مسلمانان، بسیاری از ساکنان این قاره معتقدند که مسلمانان مهاجر که اکنون بخشی از توده جمعیتی اروپا هستند، مقصد پنهانشان (اسلامی کردن اروپا)ست. وی تاکید دارد بسیاری کسان را دیده است که معتقدند مسلمانان در پی فراهم ساختن جامعه ای هستند که آموزه های اسلامی در آن حاکم باشد و اسلام (دین غالب) در آن باشد. به همین دلیل، به مسلمانی و مسلمانان به عنوان یک (تهدید) می نگرند و اگرچه دین، امروزه در زندگی اجتماعی اروپاییان حضور پر رنگی ندارد، امااین هراس را دارند که روزی فرا برسد که آموزه های اسلام به صورت پررنگ در جامعه اروپایی برجسته شود و در بلند مدت به عنوان قوانین نانوشته عقیدتی، اجتماعی، فرهنگی و یا عرف های موجه، در زیست بوم آنها سر بر آورد و جامعه آنها را مجددا (دین سالار) نماید. این تلقی، بخش نظری و مفهومی اصطلاحی با عنوان (اسلام هراسی) نیز هست که امروزه به عنوان لغتی رایج در ادبیات گفت وگوی اروپا و اسلام مورداستفاده قرار می گیرد.به باور (رمضان) از چشم غربی ها نشانه هایی مبنی بر وجود این تلقی در بنیاد اصلی فکر مسلمانان اروپا وجود دارد. تاکید بر (تظاهر کامل به اعمال عبادی در جامعه)، در قالب پوشش، نماز، روزه و حتی گاه امر به معروف و نهی از منکر در برخی محله های پر جمعیت مسلمانان، یکی ازهمین نشانه هاست. نشانه دیگر، نپذیرفتن عرف های اجتماعی و قوانین جامعه است. فی المثل در کشوری مثل فرانسه که حدود ۶ میلیون مسلمان دارد، نپذیرفتن نحوه پوشش رایج قانونی و اصرار و ابرام برحضور در جامعه با جلوه ای از حجاب که مطابق دستورات شریعت اسلام است، از سوی اقلیتی خاص از روشنفکران و صاحب نظران مسلمان، نشانه دیگری است که گمان می رود نوعی مقابله با قوانین رایج در آن نهفته است و رنگ و بوی مقاومت تا زمان تغییر آن قوانین از آن ها برمی خیزد. تاکید بر برگزاری مراسم خاص عبادی، مقاومت در برابرفرهنگ آموزشی، انجام عملیات خرابکارانه و تهدیدکننده و مانند آنها، در باور اروپاییان بومی، می تواند نشانگر آن باشد که حداقل بخش زیادی از مسلمانان ساکن اروپا، در پی اسلامیزه کردن جامعه اروپایی و حاکم ساختن آموزه های عبادی، شریعتی و مدنی اسلام در جامعه هستند. به باور این اروپاییان، این (خواست) و (هدف پنهانی) مسلمانان اروپاست و اگر چه قوانین و عرف های لیبرال و سکولار در جامعه، هیچ گاه اجازه حاکمیت این دیدگاه ها را نخواهد داد، اما این تلقی به عنوان (تهدیدی همیشگی) بنیادهای مدنی اروپا را دل مشغول نگه خواهد داشت و آنها رادر یک درگیری مداوم به چالش خواهد کشید.(طارق رمضان) و بسیاری متفکران مسلمان روشنفکر ساکن غرب، اعتقاد دارند که اگر چه این باور و تلقی، ممکن است از سوی مسلمانان اروپا تمسخرآمیز و خنده آور تلقی شود. اما عقیده ای است که متاسفانه بخش مهمی از دیدگاه اروپاییان نسبت به مسلمانان را تشکیل می دهدو برای زدودن آن از اذهان اروپایی، تلاشی بسیار جدی لازم است و اگرچه حقیقت آن است که مسلمانان اروپا دوست دارند در جامعه ای آزادبتوانند به حدود و مقیدات خود و اوامر و منهیات شریعت خود، پای بندی کنند و قصد آسیب و زیان به عرف دینی اروپا را ندارند، اما این خواست با(سوء تعبیر) و یا (سوء تفاهم) موجود، دچار فرو بستگی هایی است که به زمان زیادی برای گشایش آن ها نیاز است.(رمضان) تاکید می کند (و تاکید درستی است) که آنچه مسائل اصلی عبادی مسلمانان به شمار می آید، در اثر همین طرز تلقی اشتباه، به (تهدید اروپا) تبدیل شده است؛ در حالیکه نباید این چنین باشد و یک مسلمان اروپایی، باید مانند هر مسلمان دیگری بتواند به مسائل اصلی عبادی خود در گستره شریعت اش بپردازد.مسئله بحران هویت(طارق رمضان) معتقد است، اساسا باید (مسلمان ساکن اروپا) برای خود هویتی منحصر به فرد و تعریفی خاص داشته باشد، در حالی که اکنون چنین نیست. وی تاکید دارد که بر اساس دیدگاه غلطی که ایجادشده، مسلمان اروپایی در یک بحران ناخواسته هویتی گرفتار می آید. اگرشما یک مسلمان ساکن اروپا باشید، برای این که دیدگاه بدبینانه هم میهنان اروپایی خود را از بین ببرید، ناگزیرید به یک سلسله اعمال ورفتارهای (اعتمادساز) دست بزنید تا آن ها شما را به عنوان یک تهدیدبالقوه نگاه نکنند. اگر بخواهید به صورت کامل و یک دست با جامعه اروپایی و ارزش ها و عرف ها و قوانین آن ها در آیید، (باید احساس کنیدحقیقتا اروپایی هستید) و لوازم و تبعات آن را بپذیرید. اینجاست که بایدبرخی ارزش داوری های دینی در مورد قوانین، عرف ها و مقولات فرهنگی اجتماعی اروپاییان را، که به عنوان یک مسلمان به آن قائلید، کنار بگذارید. شما بیش از آن که فکر کنید (یک مسلمان در اروپا)هستید، باید بیندیشید و به خود بقبولانید که یک (مسلمان اروپایی)هستید و یا یک (اروپایی مسلمان). اروپایی بودن و در عین حال مسلمان بودن، با مسلمان بودن و در اروپا زندگی کردن تفاوت های عمیقی دارد و هر یک از این مفاهیم، گستره ای مفصل و وسیع از لوازم وتبعات را در پی دارد که ملتزم شدن به هر یک، مشکلات و پی آمدهای ثانویه ای را برای فرد به همراه می آورد.(رمضان) معتقد است که مشکل اصلی امروز مسلمانان در اروپا، گرفتاری در (بحران هویت)ی است که از همین مبنای مهم ریشه می گیرد. مسلمانان امروزی ساکن اروپا که به مفهوم خاص (نسل های دوم و سوم) ساکنان مسلمان اروپا شمرده می شوند، هنوز نتوانسته اندخود را از گزند و چنبره این بحران هویت برهانند. اعتقاد به یک سلسله اصول و قواعد که جزو التزامات اولیه و ثانویه مسلمانی است، از یک سو، ولزوم همساز ساختن خود با جامعه اروپایی که برخی یا بسیاری از آن التزامات (خاصه التزامات ثانویه) را نفی می کند، از سوی دیگر، دستمایه ایجاد بحران هویتی شدید بین مسلمانان ساکن اروپاست. مسلمان اروپایی امروز، خواه و ناخواه، در این بحران گرفتار است که کدام یک ازهویت های خود را بر دیگری مرجح سازد: (هویت مسلمانی)اش را یا(هویت شهروندی اروپا) را.(طارق رمضان) یادآوری می کند که زمانی که کتاب (مسلمان اروپایی بودن) را نوشته و منتشر ساخته است، مسلمانی به او مراجعه کرده و گفته است بهتر بود اسم کتاب را (مسلمان بودن در اروپا) می گذاشت. اما اوپاسخ داده است که اتفاقا در انتخاب این عنوان دقت داشته است و این عنوان، نشانگر هویتی است که او، خانواده، فرزندان و همه همانندانش دراروپا باید بپذیرند. این (هویتی تازه) است و (قبول واقعیتی) که اگرمسلمانان آن را بپذیرند و به آن ملتزم شوند، زمینه رفع بسیاری سوءتفاهمات خواهد بود.او با ذکر این مثال، سعی در تفسیر بحران هویتی دارد که جامعه مسلمان ساکن اروپا با آن دست به گریبان است؛ بحران هویتی که فشاری سنگین را بر عقاید و منش ها و کنش های مسلمانان در اروپا واردمی سازد؛ درست شبیه فشاری که خود کشورهای اروپایی در پروسه عضوشدن در اتحادیه اروپا متحمل می شوند و ناگزیر در بحران از دست دادن بسیاری هویت های بومی و فرورفتن در هویت بزرگتری به نام (اتحادیه اروپایی) دست و پا می زنند؛ با این تفاوت که بحران اخیر، تا حد زیادی اجتماعی و سیاسی است و تصمیم گیرندگانی هم در رده سیاست مداران دارد، اما بحران هویت مسلمانان، بحرانی درونی، انفسی و شخصی است.
۲٫ اسلام اروپاییاما چه باید کرد تا مسلمان اروپایی از بحران هویت و مشکلات وتبعات آن برهد و بتواند به عنوان شهروند عادی اروپا به زندگی روزمره خود، بدون مشکلات موجود ادامه دهد. ایده ای که (طارق رمضان) دراین مورد ارایه می دهد، اندیشه و تزی است که خود وی آن گونه که درفراز بالا اشاره شد بدان نام (اسلام اروپایی) Euro Islam)) می دهد وتاکید می کند که باید بین (اسلام اروپایی) و (اسلام در اروپا) تفاوت گذاشته شود. (یورو اسلام) که اکنون به عنوان یک تئوری مطرح درمیان متفکران جوان تر مسلمان در غرب رواج پیدا کرده و حول آن، بحث ها و نظرهای فراوانی انگیخته شده است، بر این بنیاد استوار است که مسلمان ساکن اروپا، در کنار (هویت مسلمانی)، که به صورت اصیل برای خود قایل است، باید (هویت اروپایی بودن) را نیز برای خود اصیل بداند و بکوشد که هر دوی این مفاهیم را به نفع دیگری معتدل سازد. به زعم وی، اسلام اروپایی، یک هویت جدید است که می تواند در کنارمفاهیمی مثل (اسلام افریقایی) و (اسلام آسیایی) مطرح شود وهمان سان که التزامات اسلام افریقایی با التزامات اسلام آسیایی متفاوت است، اسلام اروپایی هم التزاماتی داشته باشد منحصر به خود.(رمضان) اعتقاد دارد که اسلام، دینی با ابعاد جهانی است و تکیه برهمین بعد از اسلام، می تواند موجد بسیاری از دیدگاه های تازه درآموزه ها و گرایش های اسلامی باشد. او صراحتا می گوید: (نباید تصورکنیم مسلمانان افراد بسته ای هستند که نمی توانند در جوامع غیر دینی ادغام شوند. آثار فلسفی مسلمانان در قرون وسطی (حداقل) مویدنادرست بودن این طرز تفکر از اسلام است).تنها نکته ای که در نظر او اهمیت دارد، این است که مسلمان ساکن دراروپا، به هویت خود به عنوان یک (هویت دو بعدی اصیل) بنگرد وتلاش کند هر دو بعد آن را برای زیستن بهتر و آسان تر و همپوشی وهمزیستی مسالمت آمیز با غیر هم کیشان خود تبدیل نماید.او برای تعدیل این اصالت های دوگانه، راه کارهایی را ارایه می دهد:الف. تلاش برای درک متقابل و درک خویش(رمضان) معتقد است یک مسلمان اروپایی باید بداند که در چه محیطی می زید و چه فرهنگی بر جامعه زیستی هم میهنان غیرهم کیش او حاکم است. او می گوید: (بحث و تحلیل درباره اسلام ومسلمانان در اروپا، باید حول محور تعریف و درکی باشد که آنها از خود وجامعه خود دارند و این که چگونه به خود و جامعه خود، به عنوان اروپایی واروپا می نگرند) و تاکید می کند که: ( اگر کسی به من به عنوان یک مصری (نسل دوم) زاده شده در ژنو می اندیشد، نخست باید ببیند درمورد نقش خودم در جامعه ای که در آن زندگی می کنم، چگونه می اندیشم).این درک متقابل از خود و جامعه، اگر فراگیر شود، بسیاری ازسوءتفاهمات را که پایه اصلی دشمنی ها و کج سلیقگی هاست از بین می برد و از سوی دیگر، سبب می شود که فرد در یک فضای اجتماعی همساز، به بهبود و ارتقای جامعه خود در همه ابعاد و کمک به هم میهنان خویش (فارغ از عقاید مذهبی) تلاش درخور نماید. البته این اندیشه زمانی امکان پذیر است که فرد، خود را (عضو جدا) یا به اصطلاح (تافته جدا بافته) از جامعه نداند و جامعه نیز تلقی غریبگی از او نداشته باشد.ب. گفت و گوی ارزش های جهانی اسلام و غرب با یکدیگررمضان به جد عقیده دارد که اسلام جزیی از تاریخ اروپاست. او صراحتامی گوید: (بسیار مهم است که بخاطر داشته باشیم اروپا سرزمینی باتاریخ متعلق به خود است و اسلام نیز، برخلاف نظر برخی، جزیی از این تاریخ محسوب می شود. میراث اسلام در ذهن و اندیشه اروپاییان جادارد و لازم است همواره این نکته را گوشزد کنیم).این اعتقاد به ضمیمه اعتقاد عمومی به جهانی بودن آیین اسلام که مورد پذیرش و تاکید رمضان نیز هست، او را به این اندیشه رسانده است که برای رفع سوء تفاهمات، باید ارزش های جهانی اسلام و غرب (اروپا)با هم گفت وگو کنند. او اعتقاد دارد اروپاییان باید بعد جهانی اسلام رافارغ از بعد بومی آن بپذیرند و ارزش های جهانی اسلام را به چوب (نسبیت گرایی ارزش ها در دوران مدرن) نرانند. او می گوید: (اگراروپاییان می خواهند بدانند چرا مسلمانان خواهان سازش با این محیطجدید زندگی خویش (یعنی کشورهای اروپایی)اند، لازم است از این بعددوگانه اسلام (احترام به ارزش های ملل دیگر و اخذ ارزش های خوب ازآن ها و در عین حال داشتن ارزش های جهانی) آگاهی داشته باشند. علت عدم درک این نکته، نادیده گرفتن بعد دینی اسلام است. بخاطرهمین است که عموما تصور می کنند مسلمانان به دو زبان سخن می گویند و مقصد نهانی و پنهانی شان، اسلامی کردن اروپاست).تاکید بر این نکته که اسلام از روز نخستین تا امروز، هرگاه در هرجامعه ای وارد شده است، به ارزش های مثبت آن ها احترام گذاشته و درچارچوب مقیدات خود، آن ها را پذیرفته، نکته مهمی است که در بعدجهانی اسلام، مورد تاکید (رمضان) است.ج. تغییر تلقی فرد مسلمان از اسلامدر مقابل، (رمضان) معتقد است این تعبیر که (تعریف مسلمانی مشخص است)، تعبیر ناسازواری است. به زعم وی، تعریف واژه (مسلمان)، اگر محدود و مقید به عمل به آداب دینی شود، تعریفی نادرست است و اسلام، صرفا عمل به آداب و عبادات نیست. وی تصریح می کند: (بسیاری از تحلیل گران، بین مسلمانانی که به آداب دینی خویش عمل می کنند و کسانی که این چنین نیستند، تفاوت قایل می شوند، ولی به نظر من، این دیدگاهی نادرست و قایل شدن به یک دوگانگی کاذب است. مسلمان صرف نظر از این که تا چه اندازه به اصول مذهبی خویش مومن و پای بند است کسی است که (احساس کندمسلمان است)).این بخش از دیدگاه (رمضان)، که اتفاقا چالش برانگیزترین بخش نظریه وی است، تاکید دارد که برای همزیستی و همسانی با جامعه اروپایی، فرد مسلمان نباید از این که بخشی از اصول عقیدتی خود راوانهد، هراسی داشته باشد. وی تاکید می کند که این قدرت وانهادن، بخشی از هویت جدیدی است که فرد مسلمان پیدا می کند و وی آن را(یورو اسلام) نام گذارده است.این که فرد مسلمان پاره هایی از اصلی ترین بخش هویت مسلمانی خویش را وانهد یا تعدیل کند، قسمتی از تز دکتر (طارق رمضان) است که به شدت مخالفت برخی را بر انگیخته است. او به خصوص تاکید داردکه چون ما در بسیاری از موارد نص صریح نداریم و بر فقه و (آموزه های تدوینی ثانویه) تکیه داریم، می توانیم آنها را به نفع هویت جدید(شهروندی اروپا) تعدیل کنیم تا آن هویت دو بعدی، که پیش از این ذکری از آن رفت، حاصل شود.البته او اعتقاد دارد که در این تعدیل، (اولویت ها) هم اهمیت دارند. اومی گوید: (مسلمانان باید بین مسائل اساسی و ثانوی تفاوت قایل شوند. برای مثال، مسئله عبادات مهم تر از اکل اغذیه حلال و حرام است. دربرخورد با اصول، لازم است بدانیم ثابت و متغیر یا اصل و فرع کدام اند. همه چیز در حال تغییر است و مسلمانان باید خود را با این تحولات وفق دهند. عقلانیت مورد تاکید اسلام، حکم می کند که مسلمانان با حفظایمان و اصول مبنایی خویش، با محیط سازگار شوند).(رمضان)، از جمله، مسئله عبادات را از مسائل مانند مسائل اجتماعی اسلام جدا می داند و معتقد است در مسائل ثانویه، می توان تعدیل خوبی به نفع بعد دوم هویت مسلمان اروپایی به عمل آورد.
جمع بندی: یورو اسلام، ایده ای برای رفع سوء تفاهمبا تاکید بر این که این نوشته در پی نقد و قضاوت در مورد تئوری یا ایده (یورو اسلام) نیست، باید گفت که به نظر می رسد ایده (اسلام اروپایی)، بیشتر در پی بازخوانی سلسله ای از اتفاقات، اصول، سوءتفاهمات وبرداشت ها برای رسیدن به نقطه ای است که یک فرد مسلمان ساکن اروپا بتواند به هویتی دو بعدی که هر دو بعد آن اصالت برابر دارند برسد. این که تئوریسین این ایده معتقد است (آن چه باعث تضاد میان اسلام وغرب شده است، بیش از آن که متکی بر واقعیات باشد، زاییده برداشت های نادرست است)، نشان می دهد که ایده (یورو اسلام)می کوشد فارغ از همه نتایج وضعی مترتب بر آن، زمینه ای را برای رفع سوءتفاهمات میان جامعه مسلمان ساکن اروپا و اروپاییان بومی فراهم آورد؛ سوءتفاهماتی که در هر دو سو، به سخت گیری ها، لجبازی ها وکج سلیقگی هایی منجر شده است و زندگی اقلیت مسلمان ساکن اروپارا، با سختی و دشواری روبه رو ساخته است.این که همواره مسلمانان بپندارند چون غرب به لحاظ علوم روز مسلطاست، قصد تحمیل ارزش های خود را (هم) بر مسلمانان دارد که منجر به از بین رفتن اصول مسلمانی و نسخ دین آنها می شود و، از دیگر سو، غرب بپندارد که مسلمانان در پی از بین بردن ارزش های غربی اند و قصدتسلط عقیدتی بر اذهان غربیان و اسلامیزه کردن اروپا را دارند، سوءتفاهمی است که (یورو اسلام) می کوشد در رفع آن راهکار عملی ای باشد. بر اساس این ایده، بهترین راه حل آن است که مسلمان ساکن اروپا، برای خود هویتی جدید قایل باشد که مثلا مسلمان ساکن افریقا یاخاورمیانه با آن بیگانه است؛ هویتی که یک بعد آن مسلمانی و عمل به آموزه های اسلام است و یک بعد آن شهروندی اروپا. این هویت دوبعدی، باعث می شود که هر دو سوی قضیه، ظن برخورد تمدنی را (که به تعبیر طارق رمضان (بیشتر برخورد جهالت هاست تا تمدن ها)) باآموزه های یکدیگر و اصول یکدیگر منتفی بدانند و بکوشند به یک مصالحه و اجماع فی الجمله برای زندگی مسالمت آمیز برسند. به زعم (رمضان) و سایر مدافعان ایده (یورو اسلام)، اگر این ایده محقق نشود، سطح تنش های بین مسلمانان ساکن اروپا و بومیان اروپایی هر روزتوسعه بیشتری خواهد یافت و به سطحی خواهد رسید که فضای زندگی در اروپا، که اکنون به عنوان یک واحد سیاسی معتبر در سطح جهان خودنیز به دنبال هویتی تازه است، برای مسلمانان فضای مناسبی نخواهدبود و محیطی خواهد بود سرشار از رویارویی های عقیدتی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی. متضرر اصلی نیز در این فضا، نه اروپاییان، که ساکنان مسلمان اروپا خواهند بود؛ کسانی که دوست ترداشتند (مسلمان ساکن اروپا) خوانده شوند تا (مسلمان اروپایی)… این چالشی است که آینده اسلام در اروپا، قطعا آن را درک خواهد کرد.
پی نوشت :
۱٫ در گفت و گو با مجله تایم، شماره ویژه بحران هویت اروپا، فوریه ۲۰۰۵٫۲٫ طارق رمضان، متفکر مسلمان سوییسی، نوه حسن البناء، بنیانگذارجمعیت اخوان المسلمین است. رمضان که متولد اروپاست، از سال هاپیش با همراهی کسانی از نزدیکان و همفکرانش، (مرکز اسلامی ژنو)را در سوییس تاسیس کرده است و خود علاوه بر هدایت برنامه های این مرکز، به عنوان متفکری شناخته شده در اروپا و غرب، به تدریس دردانشگاه ها و مراکز معتبر علمی و دانشگاهی در موضوع اسلام مشغول است. این متفکر نوآور، که خود نیز بعد از واقعه ۱۱ سپتامبر، از حضور درآمریکا و سخنرانی و ادامه تدریس در دانشگاه های این کشور، محروم شده است، همواره برای متفکران مسلمان و غیر مسلمان، چهره ای موجه و فعال در عرصه اسلام شناسی و اسلام پژوهی بوده است. ایده (یورو اسلام)، نخستین بار به صورت یک (پیش نظریه) قابل تامل وساخت مند، با دقت های مفهومی و مضمونی، از سوی وی مطرح شد ومورد توجه قرار گرفت.
هیچ نظری وجود ندارد