نسخ در آیه ی صلح

(وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا. )(۱)اگر کفار تمایل به صلح نمودند، تو نیز به صلح تمایل کن!عده ای از مفسّرین از جمله ابن عباس، مجاهد، زید بن اسلم، عطا، عکرمه، حسن بصری و قتاده می گویند: این آیه با آیه ی«سیف» نسخ گردیده است، (۲) زیرا این آیه به صلح و سازش تشویق می کند ولی آیه سیف، به جنگ فرمان می دهد.نظر ما: این آیه نیز مانند آیات قبلی است و نسخی به آن راه نیافته است و هنوز هم حکم آن باقی و لازم الاجرا است، زیرا :اولاً: آیه«سیف» که آن را ناسخ این آیه می دانند، اختصاص به مشرکین دارد و شامل غیر آن ها نمی باشد، این است که رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در سال دهم هجرت با مسیحیان نجران که اهل کتاب بودند، پیمان صلح برقرار کرد، با این که سوره برائت و آیه سیف که در همان سوره می باشد، در سال نهم هجرت و یک سال قبل از صلح نجران نازل گردیده بود، اگر آیه سیف بر اهل کتاب شمول و عمومیت داشت، رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) با نصاری نجران- که اهل کتاب بودند- پیمان صلح منعقد نمی کرد.از این جا روشن می شود که آیه «سیف» مخصوص به مشرکین است، ولی آیه صلح عمومیت دارد و یک حکم کلی و عمومی را در بردارد که با آیه سیف تخصیص و استثنا خورده و به اهل کتاب اختصاص پیدا کرده است. بدیهی است که استثنا و تخصیص غیر از نسخ است.و ثانیاً: وجوب جنگ با مشرکین و جایز نبودن صلح با آنان مشروط به این است که مسلمانان در برابر مشرکین از قدرت و امکاناتی برخوردار بوده و احتمال غلبه و پیروزی برای مسلمانان در میان باشد و در غیر این صورت صلح و سازش با کفنار هیچ ایراد و اشکالی ندارد، چنان که رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در جنگ «حدیبیه» از این قانون استفاده نموده با قریش پیمان صلح برقرار نمود.با این گفتار معلوم گردید که آیه صلح با آیه سیف نسخ نگردیده است، منتهی صلح در صورت ضعف و جنگ در صورت نیرومندی و برتری مسلمانان است، چنان که خداوند می فرماید:(فَلاَ تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَکُمْ وَ لَنْ یَتِرَکُمْ أَعْمَالَکُمْ.‌ )(3)پس هرگز سست نشوید و دشمنان را به صلح[ ذلت بار] دعوت نکنید در حالی که شما برترید و خداوند با شماست و از [ثواب] اعمال شما کم نخواهد کرد.می بینیم که این آیه همان نیرومندی و برتری مسلمانان را علت و عامل عدم تقاضای صلح قرار داده است.
پی نوشت ها :
۱-انفال/۶۱٫۲- تفسیر ابن کثیر، ۳۲۴/۲٫۳-محمد/۳۵٫منبع مقاله :خوئی، حضرت آیت الله حاج سیدابوالقاسم خوئی(ره)(۱۳۸۵)، البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمد صادق نجمی- هاشم هاشم زاده هریسی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ دوم