احترام به اسماء مبارک اهل بیت(علیهم السلام)

{لاَ تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعَاءِ بَعْضِکُم بَعْضاً} (نور/۶۳) رسول خدا| را در بین خودتان شبیه یکدیگر صدا نزنید. در این آیه، خداوند چنان شأنی برای پیامبرش متذکّر می‌شود که صدا زدن او هم شبیه سایر خلق نباید باشد، پس باید چگونه باشد؟ باید این جواب را از اهل‌بیت(علیهم السلام) پرسید، چرا که «اهل البیت أدری بما فی البیت»: یعنی: اهل خانه آگاه‌ترند به آنچه در خانه است؛ امام باقر(علیه السلام) در مورد این آیه می‌فرماید: «لا تقولوا یا محمّد ولا یا اباالقاسم ولکن قولوا یا نبی الله و یا رسول الله»: نگویید ای محمد! و نگویید ای ابا القاسم! بلکه بگویید ای پیامبر خدا و ای رسول خدا! (بحار/ ج۱۷/ص۲۶). یعنی پیامبر خدا| آن چنان عظمتی دارد که صدا زدن او هم نباید شبیه صدا زدن به خلق باشد و این فضلی است برای رسول خدا| و چنان دارای اهمیت بوده است که خداوند آن را در قرآن بیان کرده است؛ امّا نکته مهم این است که چنین فضلی برای اوصیا و جانشینان او نیز جریان دارد. طبق این حدیث از امام صادق(علیه السلام) که به هشام بن حکم می‌فرماید: «جرى له من الفضل مثل ما جرى لمحمد|»: یعنی جاری است برای امیرالمؤمنین(علیه السلام) از فضیلت، مثل آنچه جاری است برای رسول خدا| و در ادامه حدیث می‌فرماید: «کذلک یجری الأئمه الهدى واحداً بعد واحد»: یعنی «همین طور در امامان هدایت یکی بعد از دیگری این مطلب جریان دارد» پس اگر اسم رسول خدا| باید با عظمت برده شود، خطاب و صدا زدن جانشینان او هم باید همراه با تعظیم باشد.
ذکر نام اهل‌بیت(علیهم السلام) با کنیه حال به چند مورد از این ظرائف در احادیث دقت کنیم: ۱ ـ در حدیث مشهور عنوان بصری وقتی این شخص به امام صادق(علیه السلام) خطاب می‌کند: یا شریف! امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «بگو یا ابا عبدالله!» یعنی به او می‌فهماند که اسم مرا با کنیه صدا بزن و با تعظیم نام ببر؛ در حالی که اسم «شریف» و نامیدن امام به عنوان شریف هم چندان بد نیست ولی امام(علیه السلام) تذکر می‌دهد که نامش را با احترام و کنیه ببرند. این احترام خداوند بود به رسولش و بعد از آن آنچه که امام معصوم(علیهم السلام) دستور می‌دهد به خلق در مورد احترام به خودش.
جلالت و عظمت کلمه «امام» اما احترام خداوند به جانشینان پیامبر| چگونه است؟ هشام بن حکم در ذیل این آیه: {إِنّی جَاعِلُکَ لِلنّاسِ إِمَاماً} (بقره/۱۲۴) از امام صادق(علیه السلام) نقل می‌کند: «لو علم الله ان اسماً افضل منه لسمّانا به» یعنی اگر خداوند می‌دانست که اسمی افضل از امام است، حتماً ما را به آن اسم می‌نامید. وقتی نزد خداوند اسمی نیکوتر و بهتر از اسم «امام» نیست، معنایش این است که اسمی افضل از آن در عالم وجود ندارد، پس خداوند هم اوصیاء پیامبر| را اکرام کرده است به این که برترین نام‌ها را برای آنها قرار داده است، حال چنین اسمی که افضل از آن نیست شایسته چه کسانی است؟
نهی از احترام دیگران مانند احترم و تکریم امام معصوم(علیه السلام) تا اینجا مشخص شد که باید اسماء و القاب رسول خدا| و اوصیاء طاهرینش را با عظمت و احترام یاد کرد، حال اگر کسی عکس این کار را انجام داد ببینید پیامبر| در موردش چه می‌فرماید: قال رسول الله|: «شرار علماء امتنا المضلّون عنا القاطعون للطّرق إلینا المسمّون اضدادنا بأسمائنا الملقَّبون اندادنا بألقابنا»: «بدترین علمای امت ما ـ که گمراه کننده‌اند از ما و قطع کننده‌اند راه‌هایی را که به سوی ما است ـ کسانی هستند که اضداد و دشمنان ما را با اسم‌های ما می‌نامند و دشمنان ما را به القاب ما لقب می‌دهند». در این حدیث رسول خدا| برای امتش روشن می‌کند که اسماء و القاب اهل‌بیت(علیهم السلام) را نباید برای دشمنان آنان استفاده کنند و علی الخصوص این جمله را در مورد علماء می‌فرماید چرا که چنین علمائی را گمراه و دزدان راه اهل‌بیت(علیهم السلام) می‌شمارد. پس باید بسیار دقت و احتیاط کرد که مبادا دچار چنین اشتباهی شویم و دیگران را به اشتباه بیندازیم. در حدیث دیگری از امام باقر(علیه السلام) چنین آمده است که: «سمّی غیرهم بأسمائهم ولقّبهم بألقابهم»: شخصی که غیر آل محمد(علیهم السلام) را با نام آل محمد(علیهم السلام) بنامد یا غیر اهل‌بیت(علیهم السلام) را با القاب اهل‌بیت لقب بدهد، این شخص ارحام رسول خدا| را قطع کرده است و روز قیامت به او گفته می‌شود: «اکتسبت عداوه آل محمد الطهراء»: یعنی: اکتساب کردی دشمنی آل محمد را که طاهرین هستند و ائمه تو هستند برای تصدیق فلان اشخاص؛ پس امروز هم از همان اشخاص کمک بگیر.(بحار/ج۲۴/ص۳۹۱) و در حدیث دیگری امام سجاد(علیه السلام) می‌فرماید: «ان لحم الخنزیر اخف تحریما من تعظیمکم من صغره الله وتسمیتکم باسمائنا اهل البیت تلقّبکم بألقابنا من سماه الله بأسماء الفاسقین ولقّبه بألقاب الفاجرین» یعنی: همانا گوشت خوک از جهت تحریم خفیف‌تر است از اینکه شما تعظیم کنید کسی را که خدا او را کوچک شمرده و همین طور گوشت خوک خفیف‌تر است از جهت تحریم از اینکه بنامید اسماء و القاب ما اهل بیت را به کسانی که خداوند آنها را با اسماء فاسقان نامیده و فاجر لقب داده است. بنابر این از طرفی اکرام اسماء اهل بیت(علیهم السلام)، طبق آیه قرآن و روایات واجب است و از سوی دیگر بی‌حرمتی به آنها چنان که قرآن که می‌فرماید: {لاَ تَجْعَلُوا…} (نور/۶۳) ـ که نهی است ـ حرام است و صدا زدن آنها با اسماء و القابی که سایر مردم یکدیگر را خطاب می‌کنند، مورد نهی تحریمی قرآن است و همین طور اسماء و القاب مخصوصه ائمه(علیهم السلام) را نمی‌توان به دیگران نسبت داد و حرمت این کار از حرمت خوردن گوشت خوک ـ طبق روایت ـ بدتر است و فقط یک استثناء دارد آن هم طبق فرمایش امام باقر(علیه السلام): «الاّ عند الضروره التی عند مثلها نسمّى نحن ونلقب اعدائنا بأسمائنا وألقابنا» (بحار/ج۲۴/ص۳۹۰) یعنی مگر در ضرورتی که در مثل آن ضرورت، ما دشمنانمان را با اسم‌ها و القاب خودمان، لقب می‌دهیم. خوب دقت کنید! امام(علیه السلام) نمی‌فرماید: در موقع ضرورت! بلکه می‌فرماید: در موقع ضرورتی که ما خودمان این اسم‌ها را به دشمنانمان نسبت می‌دهیم، در مثل آن ضرورت شما هم می‌توانید این کار را بکنید، نه در هر ضرورتی! بلکه مصداق ضرورت باید مثل مواردی باشد که خود اهل‌بیت(علیهم السلام) هم انجام داده‌اند.
پاداش تعظیم کننده امام معصوم تا اینجا در مورد نهی و عقاب بود و امّا ثواب کسی که اسماء و القاب اهل بیت(علیهم السلام) را تعظیم کند به ویژه در مورد ثواب تعظیم ناموس دهر، حضرت صاحب الزمان(عج) آمده است: «سئل مولانا الصادق(علیه السلام) عن سبب القیام عند ذکر لفظ القائم من ألقاب الحجه؟ قال: لان له غیبه طولانیه ومن شدّه الرافه إلى أحبته ینظر إلى کل من یذکره بهذا اللّقب المشعر بدولته ومن تعظیمه ان یقوم العبد الخاضع عند نظر المولى الجلیل إلیه بعینه الشریفه فلیقم ولیطلب من الله جل ذکره تعجیل فرجه»(مستدرک سفینه البحار/ج۸/ص۶۲۹) یعنی: از امام صادق(علیه السلام) سؤال شد از سبب بلند شدن در وقتی که لفظ قائم ـ که از القاب حضرت حجت(عج) است ـ ذکر می‌شود، حضرت فرمود: چون برای آن حضرت غیبتی طولانی است و از شدت رأفت و مهربانی که به دوستانش دارد، به هر کسی که او را با این لقب یاد می‌کند، نظر می‌کند که این لقب اشاره دارد به دولت او و یکی از موارد تعظیم و احترام به او، این است که عبد خاضع در وقتی که مولای جلیل با چشم شریفش به او نگاه می‌کند، عبد باید بایستد و از خدا تعجیل فرج آن مولا را طلب کند.
منبع : نشریه امام شناسی ، شماره ۳۹