سوره هایى که مى تواند درباره ى حضرت فاطمه ى زهرا (علیها السلام) باشد
11- ۱ – آیات سوره ضحىبسم الله الرحمن الرحیموالضحىَ والیل اذا سجىَ ما ودعک ربک وما قلىَ وللاءخره خیر لک من الاءولىَ و لسوف یعطیک ربک فترضىَ اءلم یجدک یتیما فئاوىَ ووجدک ظالا فهدىَ ووجدک عائلا فاءغنىَ فاءما الیتیم فلا تقهرَ واما اسائل فلا تنهرَ واما بنعمه ربک فحدثَبه نام خداوند بخشنده مهربانسوگند به چاشتگاه (روز) # و به شب گاهى که تیرگى افکند # فرو نگذاشت تو را پروردگارت و نه خشمگین شد # و همانا انجام بهتر است تو را از آغاز # و هر آینه به زودى مى دهد تو را پروردگارت تا خشنود شوى # آیا نیافت تو را یتیمى پس جاى داد # و یافت تو را راه گم کرده اى پس رهبرى کرد # و یافت گرانبارى (عیالمند) پس بى نیاز کرد # اما یتیم را پس خشم نیاور # و اما بینوا پس نران (نهیب نزن) # و اما به نعمت پروردگار خویش پس زبان گشاى .
19- ۱۲ – آیات سوره انشراحبسم الله الرحمن الرحیماءلم نشرح لک صدرکَ ووضعنا عنک وزرکَ الذى اءنقض ظهرکَ ورفعنا لک ذکرکَ فان مع العسر یسراَ ان مع العسر یسراَ فاذا فرغت فانصبَ والى ربک فارغبَبه نام خداوند بخشنده مهربانآیا فراخ نگردانیدیم برایت سینه ات را # و نهادیم از تو یارت را # آن را که بشکست پشت تو را # و بلند ساختیم برایت نامت (سخنت) را # پس همانا با سختى گشایشى است # همانا با سختى گشایشى است # پس هرگاه که فراغت یافتى به عبادت بکوش # و به سوى پروردگار خویش بگراى .
نزول آیه «و لسوف یعطیک» براى حضرت زهرا (علیها السلام):در تفسیر الدرالمنثور جلال الدین سیوطى از جابربن عبدالله روایت مى کند و همچنین در تفسیر کشف الاسرار آمده است که : رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) بر فاطمه (علیها السلام) وارد شد در حالى که بر سر آن حضرت چادرى از پشم شتر بود و (او) با دست خویش (گندم یا جو) آسیاب مى کرد و فرزندش را شیر مى داد. چون رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) او را به این حال دید گریست و فرمود: دخترم عجله کن (به تحمل) تلخى هاى دنیا به شیرینى آخرت . پس خداوند این آیه را نازل کرد «ولسوف یعطیک ربک فترضى» به زودى خداوند به تو عطا کند تا تو را خشنود سازد. (۴)علامه طباطبایى (رحمه الله علیه) بعد از نقل روایت فوق مى نویسد:«احتمال دارد که آیات سوره ابتدا نازل شده است و بعدا این آیه تنها نازل شده باشد و به آن آیات ملحق شده باشد و احتمال دارد که این آیه دو مرتبه به صورت یک آیه تنها نازل شده باشد.» (5)
سوره ى ضحى و حضرت زهرا (علیها السلام):به نظر مى رسد اگر مجموعه ى سوره نیز یک بار نازل شده باشد اشاره به فضیلتى بس عظیم درباره ى حضرت زهرا (علیها السلام) داشته باشد و مجموعه ى آیات قبل و بعد و حتى آیات سوره ى انشراح که بعد از سوره ى ضحى است ، مى تواند در این راستا باشد؛ زیرا آنچه از خود آیات سوره و از تفسیر و تاریخ به دست مى آید این است که مدتى وحى قطع شده بود و پیامبر اسلام (صلى الله علیه و آله و سلم) در انتظار نزول فرشته الهى بود و این موضوع دستاویزى براى مشرکین براى طعن به آن حضرت شد و چه بسا در میان مسلمانان نیز کسانى بودند که سخنان مشرکین را تکرار مى کردند.
علل قطع وحى :مفسرین علت هاى مختلفى را براى تاءخیر وحى و نزول سوره ى ضحى ذکر کرده اند. شاید جامع ترین سخن ، کلام مرحوم امین الاسلام طبرسى (رحمه الله) باشد که مى گوید:«ابن عباس گفت : رسال وحى از آن حضرت (صلى الله علیه و آله و سلم) پانزده روز قطع شد مشرکان گفتند که خداى محمد او را رها و طرد کرده است . اگر (او پیامبر خدا بود و) امرش از خداى متعال بود پشت سر هم بر او وحى نازل مى شد. آنگاه این سوره نازل شد.و گفته شد که مدت زمان حبس وحى ۱۲ روز بود و مقاتل آمده که مدت زمان حبس وحى ۴۰ روز بود و مسلمانان گفتند: اى رسول خدا! چرا وحى بر شما نازل نمى شود؟ حضرت فرمود: چگونه وحى نازل شود در حالى که دست هایتان را نظیف نمى کنید و ناخن هاى خود را نمى گیرید؟!…و گفته شده است که چون یهود از رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) درباره ى ذى القرنین و اصحاب کهف و روح پرسش کردند فرمود: به شما فردا خبر مى دهم (و پاسخ سوال هاى شما را فردا مى دهم) ولى ان شاءالله نفرمود. سپس وحى براى مدتى قطع شد آن گاه دشمنان فرصت را براى سرزنش (پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم » غنیمت شمردند و گفته شده که حضرت سنگى در دست داشت آن را پرتاب کرد و از آنچه به او مى رسد شکوه کرد. پس دو یا سه شب وحى بر او نشد. پس ام جمیل زن ابى لهب گفت : اى محمد شیطانت تو را ترک کرده و دو یا سه شب است که تو را به خود نزدیک نمى کند پس سوره نازل شد. (۶)نکته :آنچه از مجموعه ى مطالب شاءن نزول سوره استفاده مى شود این است که قطع وحى به هر علتى باشد، بسیار بر رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) سنگین بود و دل حضرت به خاطر نیامدن جبرییل (علیه السلام) و تزلزل مسلمانان و سرزنش دشمنان ، گرفته بود و خداوند براى تسلاى دل آن حضرت ضمن طرد سخنان بى جاى مشرکان و دشمنان ، به آن حضرت وعده مى دهد که به زودى به او چیزى را عطا خواهد فرمود که نه تنها ناراحتى ها و نگرانى هایش مرتفع خواهد شد، بلکه رضایت آن حضرت را جذب خواهد کرد و براى آرام بخشى بیشتر پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) نعمت هایى را که به او از دوران طفولیت تا دوران بعثت مرحمت فرموده ، در بقیه ى سوره و در سوره ى انشراح بر مى شمارد و در شمارش نعمت ها و وعده به اعطاى چیزى که موجب رضایت اوست ، پنج دستور نیز به او مى دهد.عطیه ى خداوند به رسولش که موجب رضایت اوست چیست ؟در قرآن جمعا ۱۳ مورد کلمه ى عطا با مشتقات آن به کار رفته است که ۸ مورد آن درباره ى عطاى الهى است و از این ۸ مورد ۳ مورد آن به صورت فعل آمده است یکى فعل مضارع که در سوره ضحى است و دو فعل ماضى . یکى در سوره ى طه (۷) و دیگرى در سوره ى کوثر. (۸)به نظر مى رسد فرق بین هبه و عطا زیاد است . ابن منظور در لسان العرب مى نویسد: «العطاء للرجل السمع» (9) ، «عطا بخششى است براى مردم کریم و دست و دلباز» .مى توان گفت : عطا، بخششى است از فرد کریم و تا آن جایى که طرف مقابل قابلیت گرفتن دارد فرد کریم به او عطا مى کند. شاهد این مطلب آیه ى ۵۰ سوره ى طه مى باشد که از قول حضرت موسى (علیه السلام) نقل مى کند که گفت :قال ربنا الذى اءعطى کل شى ء خلقه ثم هدى ، «پروردگار ما آنى است که به هر چیزى خلقت شایسته خویش را عطا فرمود آن گاه آن را هدایت کرد.»عطیه رضایت بخش ، فاطمه ى زهرا (علیها السلام) است :گرچه در آیه از عطاى رضایت بخش نامى برده نشده است ولى مضامین و شاءن نزول آیات و اضافه ى کلمه ى «ربک» دلالت دارد که انتظار و چشمداشت پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) این بود که سختى ها نتیجه دهد و رسالت او تا پایان خلقت انسان ها در قرون متمادى ادامه داشته باشد و در صحنه ى قیامت آن حضرت سرافراز باشد و نتیجه ى زحمات خویش را مشاهده کند و چیزى که مى تواند جامع همه این امور باشد، خیر کثیرى است که دین آن حضرت را در دنیا ابلاغ و حفظ کند و شفاعت کبرى در دست او باشد و در کنارش بالاترین بهره ى عواطف انسانى را از او ببرد. در روایات این عطاى رضایت بخش به شفاعت تفسیر شده است که همان طور که این مطلب در مجمع و سایر تفاسیر نظیر برهان ، صافى ، الدرالمنثور، المیزان ، البیضاوى ، عده الابرار و… در ذیل آیه آمده است .ولى به نظر مى رسد این اشاره به بخشى از آن عطاى بزرگ الهى است و چیزى که قره عین الرسول است و چشم او را روشن مى کند و دین رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) به آن وسیله و از طریق او ابلاغ و حفظ مى شود و در روز قیامت ، امت آن حضرت از برکت شفاعت او به بهشت مى رسند، پاره ى تن او، روشن بخش چشم او، میوه دلش حضرت ام ابیها صدیقه کبرى ، شفیعه روز محشر، همسر ولایت و مادر امامت فاطمه زهراسلام الله علیها و على ابیها و امها و بعلها و بنیهاست .در حقیقت خداوند به وعده اى که حبیبش رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) داد، عمل کرد. نه این که در آخرت به آن عمل خواهد کرد و امت با شفاعت او نجات خواهند یافت ؛ بلکه خداوند با دادن کوثر فاطمى سلام الله علیها به این وعده عمل کرد و به آن حضرت نیز خبر داد که ما به وعده ى خود عمل کردیم و کوثر را به تو دادیم تو هم به شکرانه اش نماز شکر بگذار و شتر قربانى کن که بدگوى تو «ابتر» است . عالم سنى شیخ اسماعیل حقى بروسوى (آلوسى) در تفسیر روح المعانى درباره آیه ى شریفه ى «ورفعنا لک ذکرک» مى گویند: «آن بدان جهت است که خداوند نسلى به او داده است که با گذشت زمان همچنان باقى هستند. بنگر چه قدر از اهل بیت کشته شدند باز جهان از آنان پر است . (۱۰)گذشته از این که سود شفاعت در صحنه محشر عمدتا متوجه امت است نه آن حضرت و در حقیقت این امت هستند که با چنین امتیازى راضى مى شوند.دلیل هاى دیگر:بررسى نزول آیات سوره ى ضحى و سوره ى کوثر و زمان تولد حضرت صدیقه ى کبرى – (سلام الله علیها) – و برخوردهاى پر معناى پیامبر اسلام (صلى الله علیه و آله و سلم) با نور چشمش و میوه ى دلش ، خود نشان بر حقانیت این سخن است . طبق ترتیب نزول سور، سوره ى ضحى قبل از سوره ى کوثر نازل شده است و خداوند در سوره ى ضحى مى فرماید:ولسوف یعطیک ربک فترضىحتما به زودى پروردگارت به تو عطایى مى کند که تو راضى شوى و در سوره ى کوثر که بعد از نزول چند سوره ى دیگر بر حضرت نازل مى شود مى فرماید:بسم الله الرحمن الرحیم انا اعطیناک الکوثرقابل توجه است که در هر دو آیه ، سخن از عطاى الهى است یک جا مى گوید: بخششى به تو مى کنیم که رضایت بخش تو باشد و در جاى دیگر مى فرماید: ما به تو کوثر دادیم پس نماز شکر بگذار و شتر قربانى کن ؛ زیرا عطا بزرگ است و یک الحمدلله گفتن یا سجده شکر به جا آوردن و انفاق اجمالى و حتى کشتن گوسفند کافى نیست .در پایان به علت آن اشاره مى کند و مى فرماید «ان شانئک هوالابتر» ؛ زیرا تو با این کوثر در دنیا و آخرت مستدام هستى .
جایگاه نزول سوره هاى ضحى ، انشراح و کوثر:مرحوم امین الاسلام طبرسى در کتاب تفسیرش با سند خویش از ابن عباس نقل مى کند که گفت :«اولین چیزى که در مکه نازل شد «اقرء باسم ربک» بود، پس سوره ى «ن والقلم» ، بعد «المزمل» ، بعد از آن ا «لمدثر» ، سپس «تبت» ، بعد «اذا الشمس کورت» ، آن گاه «سبح اسم ربک الاعلى» ، بعد از آن «واللیل اذا یغشى» ، سپس «والفجر» بعد «والضحى» ، بعد «الم نشرح» ، سپس «والعصر» ، بعد از آن «والعادیات» آن گاه «انا اعطیناک الکوثر» ، سپس «الهیکم التکاثر» و… بود… .»همچنین وى از سعیدبن مسیب از على بن ابى طالب (علیه السلام) روایت مى کند که فرمود: «از پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) از ثواب قرآن پرسیدم پس آن حضرت مرا به ترتیب نزول سوره هایى که از آسمان نازل شده بود خبر داد پس اولین سوره نازل شده به مکه فاتحه الکتاب است پس اقرء باسم ربک ، سپس ن …. آن گاه پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) فرمود: «همه سوره هاى قرآن ۱۱۴ سوره و مجموع آیات آن ۶۲۳۶ آیه و همه حروف قرآن ۳۲۱۲۵۰ حرف است . در آموزش قرآن به جز سعادتمندان گرایشى ندارد و به جز اولیاى خداى رحمن دیگرى تعهد قرائت آن را ندارند.» (11)همچنین دکتر محمد حسین على الصغیر از قول زرکشى ترتیب نزول سوره ها را این گونه نقل مى کند:«اولین چیزى که از قرآن در مکه نازل شد: «اقرء باسم ربک» ، بعد «ن والقلم» ، سپس «یا ایها المزمل» ، «یا ایها المدثر» ، «تبت یدا ابى لهب» ، «اذا الشمس کورت» ، «سبح اسم ربک الاعلى» ، «والیل اذا یغشى» ، «والفجر» ، «والضحى» ، «الم نشرح» ، «والعصر» ، «والعادیات» ، «انا اعطیناک الکوثر» ، سپس «الهاکم التکاثر» … . (12)در قرآن هاى چاپ مصر و بیروت نیز که در اوایل سوره ها ترتیب نزول دارد ترتیب نزول را به گونه ذیل ذکر مى کنند: علق ، قلم ، مزمل ، مدثر، فاتحه مسد، تکویر، اعلى ، لیل ، فجر، ضحى ، شرح ، عصر، عادیات ، کوثر، تکاثر.آنچه از مجموع بررسى ها به طور قطع به دست مى آید این که سوره ى کوثر بعد از ضحى نازل شده است و مى تواند وعده خداوند به رسولش به وسیله سوره ى کوثر تحقق یافته باشد.یک اشکال :ممکن است گفته شود: در ادبیات عرب آمده که حرف «سین» چون بر سر فعل مضارع در آید به معناى آینده ى نزدیک خواهد بود و «سوف» براى آینده دور و چون در سوره ى ضحى سوف به کار رفته معلوم مى شود این عطاى الهى به رسولش (صلى الله علیه و آله و سلم) مربوط به قیامت است ؛ زیرا قیامت آینده ى دور است . پس به مناسبت کلمه ى سوف ، آن عطایى که خداوند به رسولش عطا مى کند در روز قیامت است و همان طور که در روایات آمده شفاعت امت در صحنه ى محشر همان عطاى الهى به رسولش است که موجب خشنودى اوست .پاسخگرچه مطلبى که در بالا ذکر شد مطلب صحیحى است ولى نباید فراموش کرد که قرآن تابع ادبیات عرب نیست و باید مطالب دقیق و صحیح را از قرآن فراگرفت و ادبیات عرب و سایر نقطه نظرات را بر قرآن عرضه داشت ، آن گونه که در روایات هم آمده است که سخنان منسوب به اهل بیت (علیهم السلام) را به قرآن عرضه کنیم .به طور حتم در قرآن موادى یافت مى شود که «سوف» به کار رفته و مراد از آن آینده ى نزدیک است شاهد این سخن داستان یوسف (علیه السلام) در قرآن است . برادران یوسف چون به نزد یوسف رسیدند و یوسف را شناختند و شرمنده به نزد پدر بازگشتند به خطاى خود اقرار کردند و از پدر طلب عفو و استغفار کردند. پدر به آنان وعده داد که برایشان استغفار مى کند در سوره ى یوسف مى خوانیم :قالوا یاءبانا استغفر لنا ذنوبنآ انا کنا خطئینَ قال : سوف اءستغفر لکم ربى انه هو الغفور الرحیمَ (۱۳) «گفتند اى پدر ما، آمرزش خواه براى گناهان ما، که خطاکار بودیم # گفت به زودى آمرزش مى خواهم براى شما از پروردگار خود که آمرزنده ى مهربان است .»در روایت آمده است که از حضرت رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) سوال شد چرا حضرت یعقوب استغفار براى فرزندان را تاخیر انداخت ؟ فرمود: «تا سحر تاخیر انداخت ؛ زیرا دعاى سحر مستجاب است . (۱۴) بنابراین در قرآن کلمه ى «سوف» براى آینده ى نزدیک به کار برده شده است .
چه چیزى جز وجود حضرت فاطمه ى زهرا (علیها السلام) مى تواند سببرضایترسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) شود؟آیا چیزى جامع تر از دخت گرامى رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) هست تا بتواند کوثر و قره عین الرسول باشد و عطایى از طرف خدا باشد که رضایت بخش آن حضرت باشد؟در این جا مناسب است پاره اى از ویژگى هاى حضرت ام ابیها فاطمه ى اطهر (علیها السلام) آورده شود تا معلوم شود هدیه ى خاص خداوند که رضایت رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) را به همراه دارد و کوثر الهى براى آن حضرت است جز حضرت فاطمه ى زهرا (علیها السلام) چیز دیگرى نمى تواند باشد.۱ – نوارنیت و خلقت حضرت فاطمه (علیها السلام):جابر مى گوید به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم : چرا فاطمه الزهرا به زهرا نامیده شده است ؟ فرمود؛ زیرا خداوند عزوجل او را از نور عظمت خویش آفرید. پس چون او جلوه کرد آسمان ها و زمین به نورش روشن شدند و دیدگان ملائکه (از شدت نور) بسته شد آن گاه به سجده افتادند و گفتند: اى خدا و سرور ما این چه نورى است ؟ پس خداوند به آنان وحى کرد، این نور از نور من است و من آن را در آسمانم جاى دادم . از عظمت خویش او را آفریدم : او را از صلب پیامبرى از پیامبرانم که بر همه ى پیامبران او را برترى داده ام ، خارج مى کنم … . (۱۵)۲ – فاطمه (علیها السلام) قلب رسول (صلى الله علیه و آله و سلم) و پاره تن حضرت :مجاهد مى گوید: رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) بیرون آمد در حالى که دست فاطمه (علیها السلام) را در دست داشت و فرمود: هر کس این را مى شناسد که مى شناسد و هر کس نمى شناسد (پس بداند) او فاطمه بنت محمد و پاره ى تن من و قلب من است که بین دو پهلویم جاى دارد هر کس او را بیازارد مرا آزرده و هر کس مرا بیازارد خدا را آزرده است . (۱۶)مسلم در صحیح و ابى داود و ترمزى در سنن خویش روایت مى کنند که پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) بر منبر فرمود: همانا دخترم (فاطمه) پاره ى تن من است هر که او را رنجور گرداند مرا رنجور کرده و هر که او را بیازارد مرا آزرده است . (۱۷)۳ – نسل رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) از اوست و بقایى دین از برکت آنان :در ادامه ى حدیث جابر از حضرت صادق (علیه السلام) آمده است که خداوند به ملائکه فرمود: «و من از آن نور (فاطمه (علیها السلام » بیرون مى آورم امامانى که امر مرا به پا مى دارند و به حق من هدایتگر هستند و آنان را خلیفه هاى خویش در زمین بعد از پایان وحیم قرار مى دهم . (۱۸)بخارى در صحیح خود از عایشه نقل مى کند که گفت : «به هیچ یک از همسران پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) رشک نبردم و حسادت نورزیدم مگر خدیجه با این که او را ندیدم . پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) زیاد او را یاد مى کرد و چه بسیار گوسفند ذبح مى کند سپس آنها را قطعه قطعه مى کرد و براى دوستان خدیجه مى فرستاد و چه بسا من به او مى گفتم : گویا در دنیا زنى جز خدیجه نبوده است !!! پس او مى فرمود: همین طور است همین طور است و فرزند من از اوست !!» (19)4 – شفاعت گهنکاران ، مهریه فاطمه (علیها السلام):چون پیامبر خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام) را به عقد امیرالمومنین (علیه السلام) در آورد و مهریه او را درهمى که از فروش زره ى حضرت على (علیه السلام) به دست آمده بود قرار داد؛ حضرت زهرا (علیها السلام) خطاب به پدرش رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) عرض کرد: اى رسول خدا! دختران مردم در ازدواج ، مهریه ى خویش را درهم قرار مى دهند. (اگر مهریه من هم درهم باشد) پس بین من و آنان چه فرقى است ؟ از شما مى خواهم که درهم ها را بردارى (و من مهریه ام را مى بخشم) و از خدا بخواهى که مهریه ام شفاعت گهنکاران امت باشد. (۲۰) جبرییل نازل شد و با خود پارچه اى از حریر آورد که در آن نوشته شده بود «خداوند مهر فاطمه (سلام الله علیها) را شفاعت گهنکاران قرار داد» حضرت زهرا (سلام الله علیها) هنگام احتضار وصیت کرد آن پارچه را روى سینه اش در زیر کفن بگذارد و فرمود: روز قیامت آن را به دست مى گیرم و از امت پدرم شفاعت مى کنم . (۲۱)۵ – حضرت زهرا (علیها السلام) تمام خاصه هاى انبیا را داراست :شاید در میان انسان هاى عادى ، جامع ترین بیان را در معرفى حضرت زهرا (علیها السلام) فرزند عزیزش حضرت امام خمینى (قدس سره) داشته باشد او در آستانه تولد آن بانو مى گوید:
هیچ نظری وجود ندارد