امام چهارم در ضمن دعاهاي روح بخش و انسان ساز، معارف عظيم اسلامي و علمي را نيز گنجانيده است. مثلاً آنجا كه ميگويد «اللهُمَّ سُبْحانَكَ تَعْلَمُ وَزْنَ السَّموات، سُبحانَكَ تَعْلَمُ وَزْنَ الاَرَضينَ، سُبحانكَ تَعْلمُ وزْنَ الشَّمسِ و القمرِ، سبحانَكَ تعلَمُ وَزْنَ الظُّلمةِ و النُّورِ، سبحانَكَ تَعْلَمُ وزْنَ الفَيءِ و الهواءِ»1 «خدايا منزهي، تو كه وزن آسمانها، زمينها، خورشيد و ماه، تاريكي و نور، سايه و هوا را ميداني».
سرانجام پس از قرنها دانشمندان با كمك علم و دانش نوين به قسمتي از حقايق علمي اين دعا پي بردهاند كه چنين است:
وزن آسمانها: اگر منظور حضرت از آسمان اشاره به ستارگان و سيّارات و كرات باشد، بيانگر اين نكته است كه ستارگان در آسمان وزن دارند و اين حقيقت هر چند امروزه روشن و واضح است؛ ولي در روزگاران كهن كه نظريه «بطلميوسي» همهجا (15 قرن) بر محافل علمي حاكم بود و زمين را مركز عالَم و اجرام آسماني را چون ميخ نقرهاي بر سقف نيلگون يا چون نگيني بر قالب انگشتري ميدانستند، نه تنها نظريّه مركزيت زمين را رد ميكند، بلكه به حقيقت جديدتري اشاره ميكند كه اجرام آسماني مانند زمين و ماه و خورشيد همه قابل وزن است. با توجّه به اينكه حجم خورشيد يك ميليون و سيصد برابر بزرگتر از حجم زمين است و فاصله خورشيد با زمين 150 ميليون كيلومتر است و فاصله ماه 385 هزار كيلومتر، وزن اينها تنها پس از كشف نيروي جاذبه و دافعه (گريز از مركز) توسط «نيوتن»، معلوم شد. چون تمام اجرام و اجسام آسماني و زميني داراي جاذبهاند و در يكديگر تأثير متقابل دارند، و مطابق فرمول معيني جاذبه نسبت مستقيم با جرم دو جسم و نسبت معكوس با مجذور فاصله آنها دارد و هر قدر جسم بزرگتر باشد، به همان نسبت جاذبه بيشتر است و هر قدر فاصله آن بيشتر باشد، تأثير جاذبه كمتر است.
با همين معيار كه كمتر از دو قرن است كشف شده است، دانشمندان وزن كرات آسماني و وزن و نور و هوا را بهدست ميآورند. به عنوان مثال هوايي كه در اطراف زمين قرار دارد، بر هر سانتي مترمربع 033/1 كيلوگرم فشار وارد ميآورد و بدن انسان تقريباً 16 هزار كيلوگرم از اين فشار را تحمل ميكند.
به كمك همين آزمايشات جديد و محاسبات حتي وزن نور يك لامپ را ميتوان فهميد تا چه رسد به وزن خورشيد كه در هر ثانيه 4 ميليون تن نور حرارت (انرژي) در فضا پخش ميكند و براي توليد آن هر ثانيه 660 ميليون تن «هيدروژن» مصرف ميكند و مدت چهار ميليون سال است كه اين فعاليت منظم (به قدرت خدا) ادامه دارد.
اگر هم منظور امام از آسمان، اجرام سماوي و كرات نباشد، بلكه اشاره به فضاي بين ستارگان باشد، اين فضا هم خلاء مطلق نيست و همانگونه كه تاكنون كشف شده است، فضاي بين ستارگان، انواع گازهاي معلق بنيادين و نيز ذرات بنيادين هستند و اشعههاي كيهاني كه از كهكشانهاي ديگر به كهكشان ما ميآيند و نيز ذرات جاذبه نيوتني و امواج الكترومغناطيسي … كه فضاي بين ستارگان را اشغال نموده است، كه در مقياس كوچك هم سرانجام داراي وزن هستند!.
وزن نور: طبق نظر «انيشتين» كه به سبب همين نظريه جايزه نوبل را دريافت نمود، نور از ذرات يا بستههاي بسيار كوچك انرژي به نام «فوتون» ساخته شده است كه به كمك عدد ثابت «پلانك» ميتوان وزن يك «فوتون» را حساب نمود. خوب است بدانيم كه براي آنكه بتوانيم سطح يك سانتي متر مربع را مشاهده كنيم تعداد حدود 10 به توان 30 فوتون جا ميگيرد كه وزن آن برابر است با حدود 1 گرم در يك ثانيه.
وزن سايه: اگر منظور از سايه، سايه خلاء باشد، همان گونه كه قبلاً نيز اشاره شد، وزن ذرات موجود در آن محيط را ميتوان حساب نمود. به عنوان مثال مانند وزن سايهئ ناشي از قرار گرفتن زمين جلوي خورشيد كه پشت زمين ايجاد ميشود، و اگر منظور سايه در ملاء (پر) باشد سايهاي كه روزانه روي زمين با آن سر و كار داريم بدين ترتيب ميتوان محاسبه كرد كه موضوع علم «ترموديناميك» ميباشد. به عنوان مثال در نظر بگيريد يك گاز را با حجم ثابت كه تحت فشار ثابت نيز ميباشد و داراي درجه حرارت معيني هم هست، حرارت ميدهيم، حجم گاز افزايش مييابد و در نتيجه فشار گاز زياد ميشود يا اگر فشار گاز را زياد كنيم و حجم آن را كم، حرارت بالا ميرود. با توضيح فوق و دانستن اين نكته كه فشار هوا روي سطح زمين تقريباً در تمام نقاط مسكوني ما يكسان است، اگر فرض كنيم هوا آفتابي باشد و شخصي در مقابل آفتاب بايستد محيطي كه سايه شخص قرار دارد سردتر از قسمتهاي روشن اطراف اوست و چون هوا يكسان است، طبق رابطه ثابت R = دماTPV فشار حجم قسمت سايه كمتر ميشود و از هواي اطراف به آنجا ميآيد و به اصطلاح هواي دماي موجود در سايه منقبضتر است و در نتيجه جرم هواي سايهدار، زيادتر و وزن آن بيشتر از هواي روشن اطراف خواهد بود.
1. مقدار انرژي هر «فوتون» از رابطه زير به دست ميآيد:
E = H V
ثانيهژول – پلانكعدد ثابت(ضريب ثابت) 26-10×62/6H = انرژي ثابتE =
15-10-72/12 = 19+10×69/1 فركانس فوتونV =
اين عدد بسيار كوچك است، ولي وجود دارد (يك ژول برابر است با مقدار نيرويي كه به جرم يك گرم وارد شود و به آن شتاب يك سانتي متر به مجذور ثانيه ميدهد.
2. شدت تشعشع نور برابر است با حاصل ضرب انرژي يك فوتون (H.V) در تعداد فوتونهايي كه در واحد زمان از واحد سطح عمود بر امتداد انتشار تشعشع بگذرد. تعداد فوتون گذرنده از يك سانتي متر مربع در مدت يك ثانيه برابر است با:
شدت تشعشع (I) = تعداد فوتون (N) منهاي انرژي فوتون (HV)
ثانيه سانتي متر مربععدد 107 × 035/5 I = N – HV
3. در مورد گازها، عدد ثابت گازها يعني R مساوي با V حجم گازها و P فشار گازها:
P.VT = R VT
درجه كوين مول 31/8ژولR =
وزن يك سانتي متر مكعب هوا: 8-10 كيلوگرم بر سانتي متر مربع.
حدوداً اختلاف حجم هواي بين سايه يك شخص با هواي اطرافش برابر با 25 سانتي متر مكعب ميباشد، حدوداً اختلاف وزن سايه يك شخص «متوسطالقامة» با هواي اطرافش است!2
آگاهي از وجود ميكروب
امام در دعاي 27 ضمن دعا براي مرزداران اسلام ميگويد: «اَلّلهُمَّ وَ اَمْزُجْ مِياهَهُمْ بِالْوَباء وَ اَطْعِمَتَهُمْ بَالأَدْواء.» «خدايا آبهاي دشمنان اسلام را با وبا بياميز و غذاهايشان را به بيماريها و دردها بيالاي».
امام به يكي از كشفيات جديد علم يعني كشف ميكروب كه تا زمان «پاستور» شناخته نشده بود، اشاره ميكند و عامل توليد و رشد و تكثير آن را آب ميداند.
مرحوم «استاد شعراني» در ترجمه صحيفه در ذيل اين جمله مينويسد:
«يكي از دانشمندان، «پاستور» را در خواب ديد و از او به خاطر كشف ميكروب و خدمتش به سلامت انسانها و جهان طب و بهداشت، ستايش كرد».
ولي «پاستور» در جواب گفت:
«از علي بن الحسين تشكر كن زيرا نخستين بار او درباره ميكروب در دعاهاي خويش سخن گفته است اشاره به همين دعا، دعاي 27 صحيفه سجّاديه: «اللهم و امزج مياهم بالوباء و اطعمتهم بالادوأ».
(بقيّه از صفحه 62)
گفتند اگر براي اين خانه، بدي در دل گرفتهاي از آن بازگرد و خانه را بزرگ بدار، تبّع از انديشه بد خود باز گشت و خدا بيماري او را برطرف ساخت. پس كساني را كه به خراب كردن كعبه اشاره كرده بودند، كشت و گرد آن طواف كرد و در مقام تعظيم آن برآمده آن قرباني نمود و سرتراشيد. آنگاه در خواب ديد كه كعبه را بپوشان. پس آن را با پارچهاي درشت پوشانيد و دوباره خواب ديد كه آن را بپوشان و با بردهاي حاشيه دار آن را پوشانيد و در اين باره گفت:
«خانهاي را كه خدا «بيت الحرام» قرار داده، با جامههاي مخطّط و «بُردها» پوشانيدم و در درّه مكّه شش هزار قرباني كرديم كه مردم را بر گوشت آن هجومآور ميبيني و فرموديم تا براي كعبه مردار و خون ميته قرباني نشود و سپس هفت بار؛ و هفت بار ديگر گرد آن طواف كرديم و در مقام ابراهيم به سجده افتاديم هفت ماه در مكه مانديم و براي خانه، كليدي ساختيم»3.
دنباله دارد
پاورقيها:
1 . دعاي 51 از صحيفه ثانيه، شيخ حرّ عاملي و شهرستاني «الهيأت و الاسلام»، عربي، ص 269. چاپ نجف.
2. فيزيك اتمي، انتشارات دانشگاه تهران، فيزيك دانشگاهي، ترجمه فروتن؛ منابع فيزيك جديد و جزوههاي درسي دانشكده فني دانشگاه تهران.
3. تاريخ يعقوبي، ج 1، ص 2-421 – مقدمه ابن خلدون، ج 2، ص 691.
هیچ نظری وجود ندارد