امام علی(ع) و لیله المبیت

و از فردای آن شب مسلمانان مکه بتدریج به یثرب هجرت کردند، سران قریش دانستند پایگاه تازه‏ای برای نشر دعوت اسلام در یثرب آماده شده است، از اینرو احساس خطر کردند، چه، می‏ترسیدند که پس از آنهمه آزار و اذیت که به پیامبر و پیروان او رسانده‏اند، پیامبر در صدد انتقام بر آید و اگر هم فرضا قصد جنگ نداشته باشد، ممکن است راه بازرگانی قریش به شام را که از کنار یثرب عبور می‏کرد، مورد تهدید قرار دهد. برای رویارویی با چنین خطری، در آخر ماه صفر سال ۱۴ بعثت در «دارالندوه» (مجلس شورای مکه) اجتماع کردند و به چاره اندیشی پراختند. در این شورا برخی از حاضران پیشنهاد کردند که پیامبر تبعید یا زندانی شود ولی پیشنهاد رد شد. سرانجام تصمیم گرفتند او را به قتل برسانند، اما کشتن پیامبر کار آسانی نبود زیرا بنی هاشم آرام نمی‏نشستند و به خونخواهی بر می‏خاستند. سرانجام تصمیم گرفتند که از هر قبیله جوانی آماده شود تا شبانه دسته جمعی بر سر حضرت محمد – صل الله علیه و آله و سلم – بریزند و او را در بستر خواب قطعه قطعه کنند، در این صورت قاتل، یک نفر نخواهد بود و بنی هاشم نمی‏توانند به خونخواهی برخیزند زیرا جنگ با همه قبائل برای آنان مقدور نخواهد بود و ناچار به گرفتن خونبها راضی خواهند شد و ماجرا خاتمه خواهد یافت. قریش برای اجرای نقشه خود شب اول ربیع الاول را انتخاب کردند. خداوند بعدها هر سه نقشه آنان را یادآوری نموده و فرمود: «به یادآور هنگامی را که کافران نقشه می‏کشیدند که تو را به زندان بیفکنند، یا به قتل برسانند و یا (از مکه) خارج سازند. آنها چاره می‏اندیشیدند (و تدبیر می‏کردند) و خداوند هم تدبیر می‏کرد و خدا بهترین چاره جویان (و مدبران) است».[1] به دنبال این تصمیم قریش، فرشته وحی پیامبر را از نقشه شوم مشرکان آگاه ساخت و دستور الهی را ابلاغ کرد که پیامبر شهر مکه را به عزم یثرب ترک کند. در اینجا برای شکست نقشه دشمن لازم بود پیامبر – صل الله علیه و آله و سلم – از شیوه «رد گم کردن» استفاده کند تا بتواند از شهر خارج شود. برای این منظور لازم بود فرد جانباز و فداکاری شب در بستر پیامبر بخوابد تا گروهی که به خانه او یورش می‏برند، تصور کنند او هنوز خانه را ترک نگفته است و در نتیجه فکر آنان فقط متوجه خانه او شود و از کنترل راهها غفلت کنند. چنین فردی جز علی – علیه السلام – کسی نبود. از این نظر پیامبر نقشه سران قریش را با علی در میان گذاشت و فرمود: امشب در بستر من بخواب و آن پارچه سبزی را که من هر شب بر روی خود می‏کشیدم، بر روی خود بکش تا تصور کنند که من در بستر خفته‏ام (مرا تعقیب نکنند) . علی – علیه السلام – به این ترتیب عمل کرد، ماموران قریش از سر شب خانه پیامبر را محاصره کردند و بامداد که با شمشیرهای برهنه به خانه هجوم بردند، علی – علیه السلام – از بستر بلند شد. آنان نقشه خود را تا آن لحظه صد در صد دقیق و موفق می‏پنداشتند، با دیدن علی سخت برآشفتند و روی به وی کرده گفتند: محمد کجاست؟ علی فرمود: مگر او را به من سپرده بودید که از من می‏خواهید؟ کاری کردید که او ناچار شد خانه را ترک کند. در این هنگام به سوی علی – علیه السلام – یورش بردند و به نقل «طبری» او را آزردند و آنگاه وی را به سوی مسجدالحرام کشیدند و پس از بازداشت مختصری او را آزاد ساختند و در سمت مدینه به تعقیب پیامبر پرداختند، در حالی که پیامبر در غار «ثور» پنهان شده بود.[۲] قرآن مجید این فداکاری بزرگ علی – علیه السلام – را در تاریخ جاودانگی بخشیده و طی آیه‏ای او را از کسانی معرفی می‏کند که در راه خدا جان خود را فدا می‏کنند: «بعضی از مردم باایمان (همچون علی در «لیله المبیت» به هنگام خفتن در جایگاه پیامبر) جان خود را برای کسب خشنودی خدا می‏فروشند و خداوند نسبت به بندگانش مهربان است.» [3] مفسران می‏گویند: این آیه درباره فداکاری بزرگ علی – علیه السلام – در لیله المبیت نازل شده است. [۴]خود حضرت نیز در شورای شش نفری که به دستور عمر برای تعیین خلیفه تشکیل گردید، با این فضیلت بزرگ بر اعضای شورا احتجاج کرد و فرمود: شما را به خدا سوگند می‏دهم آیا جز من چه کسی در آن شب پرخطر که پیامبر عازم غار «ثور» بود، در بستر او خوابید و خود را سپر بلا نمود؟ همگی گفتند: کسی جز تو نبود.[۵]
کتا سیره پیشوایان صفحه ۵۳۴ ————————–
[۱] . و اذ یمکر بک الذین کفروا لیثبتوک او نفتلوک او یخرجوک و یمکرون و یمکر الله والله خیر الماکرین (انفال: ۳۰). [۲] . به ماخذ زیر مراجعه کنید،- ابن هشام، عبدالملک، السیره النبویه، تحقیق: مصطفى السقأ، ابراهیم الابیارى و عبدالحفیظ شلبى، قاهره، مکتبه مصطفى البابى الحلبى (افست مکتبه الصدر تهران) ۱۳۵۵ ه.ق، ج ۲، ص ۱۲۴-۱۲۸.- ابن اثیر، الکامل فى التاریخ، بیروت، دارصادر، ۱۳۹۹ ه.ق، ج ۲، ص ۱۰۲.- محمد بن سعد، الطبقات الکبرى، بیروت، دارصادر (بى تا) ج ۱، ص ۲۲۸.- شیخ مفید، الارشاد، قم، مکتبه بصیرتى، (بى تا) ص ۳۰.- الحاکم النیشابورى، المستدرک على الصحیحین، اعداد: عبدالرحمن المرعشى، چاپ اول، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۶ ه.ق، ج ۳، ص ۴.- طبرى، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دارالقاموس الحدیث، (بى تا) ج ۲، ص ۲۴۴. [۳] . و من الناس من یشرى نفسه ابتغأ مرضات الله و الله روف بالعباد(بقره، ۲۰۷). [۴] . به مآخذ زیر مراجعه کنید: – ابن ابى الحدید، شرح نهج البلاغه، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، چاپ اول، قاهره، داراحیا الکتب العربیه، ۱۳۷۸ ه.ق، ج ۱۳، ص ۲۶۲.- مظفر، محمد حسن، دلائل الصدیق، چاپ دوم، قم، مکتبه بصیرتى، ۱۳۹۵ ه.ق، ج ۲، ص ۸۰.مرحوم مظفر، از مفسران و دانشمندان برجسته اهل تسنن همچون ثعلبى، قندوزى و حاکم نقل مى‏کند که همگى گفته‏اند: این آیه درباره على (ع) نازل شده است. [۵] . به مآخذ زیر مراجعه کنید: شیخ صدوق، محمد بن على بن بابویه، الخصال، تصحیح: على اکبر غفارى، قم، منشورات جامعه المدرسین فى الحوزه العلمیه بقم، ۱۴۰۳ ه.ق، ج ۲، ص ۵۶۰.- طبرسى، احتجاج، نجف، مطبعه المرتضویه، ۱۳۵۰ ه.ق، ج ۱، ص ۷۵.