فتح خیبر به دست ید اللهی امیرالمؤمنین(علیه السلام) به مناسبت ۲۴ رجب سالروز فتح خیبر به دست ید اللهی امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) به نقل حدیث «رایت» که فضیلتی از فضائل بیشمار ایشان است میپردازیم: بررسی سندی حدیث «رایت» حدیث شریف «رایت» بینیاز از بررسی سندی است، زیرا آنچنان مشهور است که حتی صحاح سته اهل تسنن مانند بخاری و مسلم با اسانید مختلف آن را ذکر کردهاند و حتی برخی از علمای اهل تسنّن اقرار به تواتر این حدیث شریف کردهاند و شیعیان نیز به طریق اولی این حدیث شریف را بر دیده نهاده و به آن افتخار میکنند. دلالت حدیث «رایت» یکی از نقلهای بخاری در صحیحش بعد از آنکه هفت بار و با پنج سند مختلف این حدیث شریف را آورده این چنین است: «أن رسول الله(صلی الله علیه و آله) قال یوم خیبر: لأعطین هذه الرّایه غداً رجلاً یفتح الله على یدیه یحب الله ورسوله ویحبّه الله ورسوله…» (بخاری/کتاب المغازی/باب غزوه خیبر/حدیث ۱۶) رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در جنگ خیبر فرمود: «این علم و پرچم لشکر را فردا به مردی میدهم که خدا به دست او ما را پیروز میکند، آن شخص فاتح، خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست دارند.» راوی میگوید: همه لشکر شب را گذراندند در حالیکه در این فکر بودند که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) علم لشکر را به چه کسی خواهد داد و زمانی که صبح شد همه آرزو داشتند که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرچم و علم را به آنها بدهد ولی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: «علی بن ابیطالب کجاست؟» گفتند: یا رسول الله! چشمان علی(علیه السلام) درد میکند. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: «دنبال علی(علیه السلام) بفرستید». امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آمدند و ایشان با آب دهان مبارک خود به چشمان امیرالمؤمنین(علیه السلام) کشیدند و برای او دعا کردند و چشمان امیرالمؤمنین (علیه السلام) کاملاً خوب شد، سپس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) علم لشکر را به امیرالمؤمنین (علیه السلام) دادند… و در پایان حدیث این چنین آمده که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به امیرالمؤمنین(علیه السلام) قبل از حرکت فرمود: «به خدا قسم اگر فقط یک مرد به سبب تو هدایت شود از شتران سرخ مو برای تو بهتر است.» (بخاری/ج ۵/ص ۷۶) برخی از دلالتهای این نقل بخاری از این قرار است: ۱ ـ «یفتح الله علی یدیه» محقق شدن ارادۀ الاهی و نصرت خداوند به دست امیرالمؤمنین(علیه السلام) را میرساند که دست امیرالمؤمنین(علیه السلام) دست قدرت خداوند متعال است و همچنین اعجاز رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و اخبار غیبی ایشان به پیروزی امیرالمؤمنین(علیه السلام). ۲ ـ «یحب الله ورسوله» اخبار رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از عشق واقعی و عمیق امیرالمؤمنین(علیه السلام) به خداوند و رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) و تأیید و قبولی این محبت واقعی امیرالمؤمنین(علیه السلام) از جانب خداوند و رسول اسلام(صلی الله علیه و آله). ۳ ـ «یحبه الله ورسوله» خداوند متعال و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به صورت مطلق و کامل، امیرالمؤمنین(علیه السلام) را دوست دارند، لذا تمامی اعمال و رفتار و گفتار امیرالمؤمنین(علیه السلام) مورد رضایت خداوند و رسولش است. به همین جهت رضایت او رضایت خدا و غضب او غضب خدا و دشمن او دشمن خداست و فقط امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) است که چنین افتخار و تأیید الاهی را از آن خود کرده است. لذا با چنین فضیلتی، بعد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هیچ کس به غیر امیرالمؤمنین(علیه السلام) برای خلافت و جانشینی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سزاوار نیست. ۴ ـ شفای چشمان امیرالمؤمنین(علیه السلام) توسط رسول خدا(صلی الله علیه و آله) که عنایتی دیگر نسبت به امیرالمؤمنین(علیه السلام) است. ۵ ـ دعای خاص رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در حق امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) و توجهی دیگر. ۶ ـ هدایت اهل خیبر و پیروزی سایر مسلمین به برکت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام). حدیث «رایت» و تنقیص مدعیان جانشینی پیامبر(صلی الله علیه و آله) احادیث و آیات فضائل امیرالمؤمنین(علیه السلام) به دو گونه است: الف) نشاندهنده افضلیت امیرالمؤمنین(علیه السلام) بر سایرین. ب) نشاندهندۀ افضلیت امیرالمؤمنین بر سایرین و همچنین تنقیص دیگران، از آیات مانند آیه «نجوا» و از احادیث مانند حدیث «رایت». شواهد مسلّم تاریخی و حدیثی شیعه و سنّی اثبات میکند که حدیث «رایت» علاوه بر افضلیت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)، تنقیص کسانی است که بعد از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مدّعی جانشینی ایشان شدند. حاکم نیشابوری عالم بزرگ اهل تسنّن در مستدرک علی الصحیحین، کتاب المغازی، احادیث خیبر چنین نقل میکند: «فانّ رسول الله بعث ابابکر إلى خیبر فسار بالناس وانهزم حتى رجع» (رسول خدا(صلی الله علیه و آله) ابوبکر را به جنگ خیبر فرستاد و ابوبکر با لشکر رفت ولی شکست خورد و عقبنشینی و فرار کرد.) وی سپس در صحّت سند این حدیث میگوید: «هذا حدیث صحیح الأسناد ولم یخرجاه» این حدیث صحیح است گر چه بخاری و مسلم آن را استخراج نکردهاند، ذهبی نیز در تلخیص المستدرک خود این حدیث را صحیح دانسته است. در ادامۀ اخبار و احادیث خیبر صاحب مستدرک علی الصحیحین دربارۀ فرار عمر بن خطاب از نبرد با یهودیان خیبر نیز دو حدیث آورده که یکی از آن دو اینچنین است: «أن النبی دفع الرایه یوم خیبر إلى عمر فانطلق فرجع یجبن أصحابه ویجبونه» (مستدرک علی الصحیحین /کتاب المغازی/احادیث خیبر) پیامبر علم لشکر را در جنگ خیبر به عمر داد و او را به جنگ فرستاد ولی عمر در حالی که لشکریان را میترساند و لشکریان نیز او را میترساندند فرار کرد و برگشت، یعنی او علاوه بر ترس و فرار، لشکریان اسلام را نیز از نبرد با یهودیان خیبر میترساند. روایات تاریخی در اینجا به غَضَبِ رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از این دو اشاره میکنند و مینویسند: پیامبر(صلی الله علیه و آله) به شدت از آن دو غضبناک شد و فرمود: «فردا علم لشکر را به کسی میدهم که خدا او را پیروز میگرداند… .» در برخی مجامع حدیثی آمده است که پیامبر(صلی الله علیه و آله) بعد از حدیث «رایت» که نقل شد اضافه فرمودند: «کراراً غیر فرار» یعنی علم را فردا به کسی میدهم که به صورت مکرر حمله میکند و فرار نمیکند و مردم دیدند که او کسی غیر از حضرت امیر المؤمنین علی(علیه السلام) نبود. (ارشاد شیخ مفید/ج ۱/ص ۶۴) حال سؤال اینجاست که آیا کسانی که این چنین از عدهای یهود قلعهنشین در نبرد خیبر میترسیدند و فرار میکردند و علاوه بر آن لشکریان اسلام را نیز میترساندند، آیا میتوانند به عنوان جانشین رسول خدا(علیه السلام) که باید شجاعترین افراد باشد معرفی گردند؟!!! نتیجه صغری: دلالت حدیث «رایت» بر افضلیت امیرالمؤمنین(علیه السلام)؛ کبری: افضلیت مقدمۀ امامت و خلافت؛ نتیجه: امام و خلیفه بلافصل رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فقط امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) است.
ماهنامه امامشناسی شماره ۳۰
تقریر: حجه الاسلام و المسلمین سید علی طبسی حائری
هیچ نظری وجود ندارد