جریانهاى تکفیرى فعال در پاکستان و راههاى مقابله با آنان
سید توقیر عباسى کاظمى*[۱]
چکیده:
پاکستان کشورى نوظهور در قرن بیستم است که در سال ۱۹۴۷ میلادى از هندوستان استقلال یافت و یک سرزمین مستقل اسلامى شد. تفکر افراطى و تندروى سلفى و تکفیرى که پیروان همه مذاهب اسلامى مخالف عقیده خود را، کافر قلمداد کرده و دربرابر آنان مرتکب فعالیتهاى خشنى مىشوند، در اواخر دهه ۷۰ میلادى بهوسیله بعضى از دولتمردان گذشته پاکستانى به این کشور راه یافت و سپس توسعه پیدا کرد.
این جریان در سال ۱۹۸۰ میلادى، مصادف با سالهاى اول انقلاب اسلامى ایران، به صورت تشکیلات و سازمانیافته فعالیتش را آغاز کرد، که در این دوران اولین سازمان تکفیرى با عنوان «سپاه صحابه» به وجود آمد. مدتى پس از آن، گروه دیگرى با عنوان «لشکر جنهگوى»، تشکیل یافت. سپس در سال ۲۰۰۶ میلادى گروه تکفیرى دیگرى با عنوان «تحریک طالبان پاکستان» بهوجود آمد. این سه گروه تکفیرى تاکنون نیز در پاکستان تحت عنوان جهاد، مرتکب زشتترین جنایات مىشوند، به طورىکه مسلمانان این کشور اعم از شیعه و سنّى از این جریانهاى شوم رنج مىبرند.
جریان تکفیرى فعال در پاکستان اهداف گوناگونى را دنبال مىکند که از این میان مىتوان به تحمیل اندیشههاى تکفیرى به جامعه، جلوگیرى از انتقال فرهنگ شیعه به نسلهاى بعدى، جلوگیرى از رشد تشیع سیاسى، مقابله با نفوذ ایران در میان شیعیان، و تلاش براى تضعیف شیعیان در جامعه، اشاره کرد.
کارنامه جریانهاى تکفیرى در پاکستان فهرستى طولانى دارد که تلاش براى گسترش اندیشههاى تکفیرى، ترور اندیشمندان برجسته شیعى، کشتار با انفجار بمبها و حملههاى انتحارى، از جمله آن مىباشد.
با توجه به وضعیت سیاسى و اجتماعى مردم پاکستان، براى مقابله با جریانهاى تکفیرى فعال در این کشور، راهکارهاى کاربردى متعددى وجود دارد که آنها را مىتوان به چند دسته تقسیم کرد:
الف) راهکارها براى دولت پاکستان: داشتن اراده قوى سیاسى براى پایاندادن به فعالیتهاى تکفیرى، برکنارى افراد داراى نظریات تکفیرى از مناصب دولتى و تدریس در دانشگاهها و نظارت دقیق بر رسانهها.
ب) راهکارهاى کاربردى براى عموم مسلمانان پاکستان: آگاهى کامل از اصول و مبانى اسلام و تعهد عملى نسبت به آن، شناخت جریانهاى تکفیرى و نقشههاى آنها، شناساندن جریانهاى تکفیرى و اهداف سوء آنان.
ج) راهکارهاى کاربردى براى شیعیان پاکستان: نشر اعتقادات و آموزههاى اصیل تشیع در سطح کشور، تدابیر قاطع در برابر نشر دروغپردازىها درباره تشیع، مبارزه به مثل با فعالیتهاى فرهنگى و تبلیغى جریانهاى تکفیرى، حضور فعّال در سیاست و ساختار حکومتى و تلاش براى وحدت و انسجام اسلامى.
کلیدواژهها: پاکستان، جریانهاى تکفیرى، شیعه، اهل سنت.
مقدمه
یکى از عوامل مهم فتنه در منطقه، جریان تکفیرى است که به بهانه دفاع از اسلام، عملًا بر ضدّ اسلام و مسلمانان گام برمىدارد. این جریان همواره دست به اقدامات وحشیانهاى مىزند که همه امت اسلام اعم از شیعه و سنى قربانى آن مىشوند. فعّالیت افراطى این گروهها، روزبهروز در سطح جهان اسلام در حال گسترش است که سر بریدن و کشتار افراد بىگناه در جوامع اسلامى مختلف و به ویژه در کشور پاکستان، از جمله فعالیتهاى خشن این جریان است.
نوشتار حاضر با عنوان «جریانهاى تکفیرى در کشور پاکستان و راههاى مقابله با آنان»، ضمن بیان وضعیت پاکستان از جهت درگیرى با این جریانها، ورود تفکر تکفیرى به این کشور را بررسى مىکند. همچنین ضمن معرفى جریانهاى تکفیرى فعّال در پاکستان، اهداف آنها را بررسى کرده و فعالیتهاى خشن این جریانها را تحلیل مىکند، همچنین براى مقابله با جریانهاى تکفیرى فعال در پاکستان، راهکارهاى کاربردى پیشنهاد مىکند.
نگاه کلى به کشور پاکستان از جهت درگیرى با جریانهاى تکفیرى
پاکستان یکى از کشورهاى اسلامى در جنوب آسیا است که در تاریخ ۱۴ اوت سال ۱۹۴۷ میلادى از هندوستان استقلال یافت و با عنوان «اسلامى جمهوریه پاکستان»[۲] شناخته شد. این کشور داراى مساحت ۹۰۵۴۷۸ کیلومتر مربع مىباشد که از غرب با ایران و افغانستان، از شرق با هندوستان، از شمال با چین و افغانستان همسایه است و از جنوب نیز حدود هشتصد کیلومتر مرز آبى دارد.[۳]
جمعیت پاکستان بر اساس آمار سال ۲۰۱۲ میلادى، بیش از ۱۸۰ میلیون نفر مىباشد که حدود ۹۶ درصد آن مسلمان هستند.[۴] از میان مسلمانان این کشور ۷۵ تا ۸۰ درصد اهل سنت و اکثرا پیروان مذهب حنفى و اندکى پیرو مذهب شافعى و ۲۰ تا ۲۵ درصد نیز پیرو مذهب تشیع هستند.
متأسفانه کشور پاکستان از جمله کشورهایى است که تاکنون بیشترین آسیب از جریانهاى تکفیرى دیده است، به طورىکه در حال حاضر یکى از مراکز مهم رشد تفکر تکفیرى به شمار مىآید. گروههاى تکفیرى در بخشهاى مختلف این سرزمین به صورت هدفدار، با رویکرد خشن و مسلحانه، به شدت فعال هستند. حضور آنان به شکل چشمگیر در ایالت بلوچستان و مناطق جنوب غربى پاکستان از جمله: مناطق قبایلى وزیرستان و برخى مناطق پنجاب وجود دارد.
در چهار دهه اخیر، روند فعالیت گروههاى تکفیرى در مناطق مختلف این کشور، شدت و ضعف داشته است، اما هیچگاه متوقف نشده است. در این دوران، مناطق مذهبى این کشور و به ویژه اماکن دینىِ شیعیان و شخصیتهاى شیعه، هدف حملات تروریستهاى تکفیرى قرار گرفتهاند، و تاکنون همچنان ادامه دارد. براى کسانى که اخبار پاکستان را دنبال مىکنند، خبر کشته و زخمى شدن شهروندان، به ویژه شیعیان در حملات این گروهها، مانند: انفجارهاى انتحارى، به یک خبر عادى تبدیل شده است.
اینکه تاکنون مردم زیادى از این کشور، اعم از شیعه و سنى، قربانى خشونت تکفیریان شدهاند، و اماکن مذهبى عمومى مانند مساجد و حسینیهها، همیشه در خطر حملات گروههاى تکفیرى قرار دارند، ولى متأسفانه هیچ دولتى در این کشور، تاکنون نتوانسته است بر این بحران غلبه کند.
امسال (تابستان سال ۲۰۱۴ میلادى) جریان سلفى تکفیرى پاکستان، دستخوش حوادث مهمى شده است، و دستگاههاى امنیتى این کشور به علت بمب گذارىها و جنایات دیگر گروههاى تکفیرى، آنها را تحت فشار شدید قرار داده است، ولى به نظر مىرسد که این فشار موقت، مشکل اصلى را حل نخواهد کرد.
ماهیتشناسى جریان تکفیرى
در کلام و فقه یکى از معانى اصطلاح تکفیر، «نسبت کفر دادن به مسلمان» است،[۵] که همین معنى امروزه به صورت اصطلاح سیاسى معاصر مورد توجه جهان قرار گرفته است.
ازاینرو مىتوان گفت: «تکفیرى» عنوانى است که به فرد یا گروه اطلاق مىشود که بنابر قرائت افراطى از قرآن و احادیث، مسلمانان مخالف عقیده خود را، بر خلاف معیارهاى شرعى شناخته شده، متهم به کفر و خروج از دین مىکند.
ایدئولوژیک جریانهاى تکفیرى به ایدئولوژى سلفیت برمىگردد. این جریان قرائت متفاوتى از اسلام دارد که خارج از موازین فقه مذاهب چهارگانه اهل سنت و حتى وهابیت است. مهمترین مشخصههاى پیروان این جریان که آنان را از مذاهب اهل سنت و حتى وهابیت جدا مىکند، تکفیر مسلمانان مخالف افکار خود، و مبارزه مسلحانه و خشونتآمیز با آنها (تحت عنوان جهاد) مىباشد. ازاینرو تکفیرىها همچون خوارجِ صدر اسلام، هر مسلمانى، که افکار باطلشان را نمىپذیرد، متهم به کفر و بىدینى مىکنند و در برابر وى تحت عنوان جهاد، مرتکب زشتترین و ننگینترین جنایات و منکرات مىشوند.
ورود تفکر تکفیرى به پاکستان
تفکر افراطى تکفیرى در اواخر دهه ۷۰ میلادى با قدرتگرفتن ژنرال ضیاءالحق در پاکستان، به این کشور راه یافت. این ژنرال علاقهمند به سلفیت بود و در دوران حکومت وى با پشتیبانى بعضى از نهادهاى دولتى و با کمک مالى عربستان سعودى، تعداد زیادى مدارس دینى وهابىهاى افراطى تأسیس گردید.[۶]
ضیاءالحق براى نخستینبار در تاریخ پاکستان، با حمایت مالى دولت براى توسعه آموزشهاى مذهبى اقدام و حتى پرداخت زکات جهت تأمین هزینههاى مدارس مذهبى، بر شهروندان این کشور، الزامى کرد. درپى این سیاست، فرزندان خانوادههاى فقیر به ویژه در سطح روستاها به سوى مدارس مذهبى فرستاده شدند.[۷]
در این مدارس، طلاب نوجوان و جوان شستوشوى مغزى داده مىشدند به طورىکه آنان، پیروان دیگر مذاهب اسلامى و به ویژه شیعیان را کافر و مشرک تلقى مىکردند. چنانکه تاکنون نیز مدارس مذهبى سلفیان در پاکستان، به همین منوال نوجوان و جوانان را پرورش مىدهند.
در دوران حکومت ژنرال ضیاء، به دستور وى مدارک تحصیلى مدارس مذهبى این کشور (که بیشتر متعلق به وهابیان وسلفیان بوده است) معتبر شناخته شد و دستگاههاى دولتى، بهویژه ارتش، موظف به جذب نیروهاى این مدارس، در سمتهاى مختلف شدند. حتى براى مدتى ارتقاى درجه نظامیان به این بستگى داشت که آنها فرایض را کاملًا بهجا آورده و در مدارس مذهبى دورههایى را گذرانده باشند.[۸]
سپس در اواسط دهه ۱۹۸۰ و پس از پیروزى انقلاب اسلامى در ایران، تفکر تکفیرى در پاکستان به نحو چشمگیرى بهوسیله روحانى سلفى متعصب به نام «مولوى حقنواز جهنگوى» رشد پیدا کرده و به صورت تشکیلات منظم فعالیت خود را آغاز کرد.
معرفى جریانهاى تکفیرى فعال در پاکستان
سپاه صحابه:
«سپاه صحابه» یکى از جریانهاى فعّال تکفیرى در این کشور است. این گروه در تاریخ ۶ سپتامبر ۱۹۸۵ بهوسیله «حقنواز جهنگوى» در شهر جهنگ، از توابع ایالت پنجاب، بنیانگذارى شد. «حقنواز جهنگوى» پیش از تأسیس گروه «سپاه صحابه» معاون شاخه «جمعیت علماى اسلام» در پنجاب بود، و سپس به همراه «ضیاءالرحمن فاروقى»، «ایثارالحق قاسمى» و «اعظم طارق»، با اهداف خاصى، سپاه صحابه را تشکیل داد.
گروه سپاه صحابه، با استفاده از پشتیبانى مادى و سیاسى عربستان و بعضى از سازمانهاى دولتى، به دلیل سرعت عمل، نسبت به سایر سازمانهاى اسلامى اهل سنت در پاکستان، گسترش بیشترى پیدا کرد و فعالیت تکفیرى و ضد شیعه خویش را به طور متمرکز در مناطق مختلف این کشور آغاز کرد و از همان ابتدا کشتار شیعیان را به راه انداخته و خون هزاران مسلمان اعمّ از زن و مرد و کودک پاکستانى را ریخت.
در ۲۳ فوریه ۱۹۹۰ مؤسس و رهبر گروه تکفیرى سپاه صحابه به قتل رسید، ولى فعالیتهاى تکفیرى آنها متوقف نشد و پس از «حقنواز جهنگوى»، «ایثارالحق قاسمى»، رهبرى حزب را بر عهده گرفت، و در پى ترور قاسمى در سال ۱۹۸۸، ضیاءالرحمن فاروقى رهبر گروه شد، که او نیز در ۱۹ ژوئیه ۱۹۹۷ در انفجار بمبى در لاهور کشته و اعظم طارق، جانشین وى گردید.
در تاریخ ۱۲ ژانویه ۲۰۰۲ «پرویز مشرّف» با هدف جلوگیرى از فعّالیت گروههاى افراطى در پاکستان، فعّالیّت گروه سپاه صحابه را ممنوع اعلام کرد و به دنبال آن، افراد بسیارى از این گروه را دستگیر، و پس از آن «اعظم طارق» در سال ۲۰۰۲، فعّالیّت خود را تحت عنوان جدیدى به نام «ملّت اسلامیّه» آغاز کرد، اما در تاریخ ۱۵ نوامبر ۲۰۰۳ دولت پاکستان فعّالیت این سازمان را ممنوع اعلام کرد.
«اعظم طارق» در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۰۱، با حمله افراد ناشناس به قتل رسید، و پس از وى، فعّالیتهاى این گروه از طرف دولت ممنوع اعلام شد.
سپس یکى دیگر از رهبران این گروه به نام «مولوى على شیرحیدرى» نام گروه «سپاه صحابه» را تغییر داد و سازمانى به نام «اهل السنه و الجماعه» را متعارف کرد. اما وى نیز در آگوست سال ۲۰۰۹ در ایالت سند به قتل رسید و پس از قتل وى تاکنون، «محمد احمد لدهیانوى» به عنوان رهبر جریان تکفیرى «سپاه صحابه» شناخته مىشود.[۹]
لشکر جهنگوى:
«لشکر جهنگوى»، از دیگر گروههاى سلفى تکفیرى فعال در پاکستان است که در سال ۱۹۹۶ با انشعاب از سپاه صحابه بهوسیله ریاض بسرا و برخى اعضاى ارشد سپاه صحابه از جمله «محمد اجمل معروف به اکرم لاهورى» و «ملک اسحاق» تأسیس گردید و با الهام از نام «حقنواز جهنگوى» به لشکر جهنگوى معروف شد.[۱۰]
در آغاز تشکیل لشکر جهنگوى، «ریاض بسرا» رهبرى آن را بر عهده داشت، ولى پس از کشته شدن وى در سال ۲۰۰۲، «اکرم لاهورى» رهبرى آن را بر عهده گرفت؛ وى نیز در ژوئن ۲۰۰۲ به دست پلیس بازداشت شد و از آن زمان به بعد، رهبرى این گروه، آشکار نبوده است.
با وجود اعلام نشدن نام رهبر گروه، باور عمومى بر آن است که هماکنون «ملک اسحاق» نقش اصلى را در رهبرى این گروه دارد.
«ملک اسحاق» در سال ۱۹۹۷ به دلیل برخى اقدامات خرابکارانه علیه مسلمانان و بهویژه شیعیان مانند: انفجارهاى تروریستى و قتل، تحت تعقیب قرار گرفت و بازداشت شد و پس از تحمل چهارده سال زندان، در سال ۲۰۱۱، به سبب در اختیار نبودن شواهد و مدارک کافى، از زندان آزاد گردید.
این گروه تروریستى در حال حاضر با رویکرد تکفیرى ضدشیعى در سراسر پاکستان فعالیت مىکند. افراد این گروه، نهتنها در اقدامات خشونتآمیز داخل پاکستان دخالت دارند، بلکه در افغانستان و کشمیر نیز در کنار طالبان، حرکه المجاهدین و لشکر طیبه سرگرم مبارزهاند.[۱۱]
لشکر جهنگوى داراى ایدئولوژى وهابى سلفى و تفکر تکفیرى است که همواره از سوى محافل سیاسى و رسانهاى پاکستان، عنصرى خطرناک براى امنیت این کشور به شمار مىرود.
گرچه دولت سابق پاکستان در سالهاى ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴ میلادى فشارهایى بر آن اعمال کرده و سرکردگانش، «اکرم لاهورى» و «ریاض بسرا»، را بهصورت علنى به قتل رسانده، اما این فشارها تاکنون نتوانسته است تأثیر جدى بر فعّالیتهاى خشن این گروه تکفیرى بگذارد.
تحریک طالبان پاکستان:
این گروه داراى مکتب فکرى دیوبندى است که در سال ۲۰۰۶ میلادى بهوسیله بیتالله محسود تأسیس شد. جغرافیایى حضور و نفوذ آن، مناطق هفتگانه قبایلى پاکستان است. مدتى پیش، در حمله هواپیمایى بدون سرنشین آمریکایى به مناطق قبایلى پاکستان بیت الله محسود کشته شد. پس از کشته شدن وى «حکیمالله محسود» رهبرى این گروه را به عهده گرفت. این گروه با القاعده و لشکر جهنگوى پیوند عمیق و درونى دارد و در عملیات افراطگرایانه با یکدیگر همکارى مىکنند.[۱۲]
اهداف جریانهاى تکفیرى فعال در پاکستان
۱) تحمیل اندیشههاى تکفیرى به جامعه
اولین هدف جریان تکفیرى، تحمیل اندیشههاى تکفیرى به جامعه اسلامى پاکستان است. وقتى آنها اندیشههاى اسلام ناب و مکتب تشیع را مانع اصلى در راه خودشان دیدند، شیعیان این کشور را هدف خشونتهاى خویش قرار دادهاند.
۲) جلوگیرى از انتقال فرهنگ شیعه به نسلهاى بعدى پاکستانى
یکى از اهداف مهم گروهاى تکفیرى، جلوگیرى از انتقال فرهنگ شیعه به نسلهاى بعدى پاکستانى است؛ چون گسترش فرهنگ شیعه در میان مردم این کشور را مشاهده کردند، استقبال مردم پاکستان از تشیع خار چشم آنان شده و بر این وادار کرده است که رفتارهاى ضد شیعه را به شدت و با روشهاى جدید ومتنوع از سر بگیرند.
از نمونه بارز و تازه این مورد، شهادت فجیع مستبصر پاکستانى «حافظ عبدالوحید» بهدست گروهک تروریستى تکفیرى سپاه صحابه است. این مستبصر که از مدت کوتاهى پیش به مذهب تشیع گرویده بود، در تیر ماه ۱۳۹۲ بهوسیله عوامل سپاه صحابه ربوده شد و زیر شکنجه شدید این گروه تکفیرى به شهادت رسید و پیکرش در یک گونى در یکى از خیابانهاى شهر کویته «خیابان سریاب» کشف شد.[۱۳]
۳) جلوگیرى از رشد تشیع سیاسى در پاکستان
از اهداف دیگر گروههاى تکفیرى در پاکستان، تلاش براى جلوگیرى از رشد تشیع سیاسى در این کشور است، زیرا بدیهى است که حضور فعال شیعیان در سیاست پاکستان و ساختار حکومتى این کشور در بهبود وضعیت زندگى اجتماعى شیعیان این کشور تأثیر مهمى خواهد داشت و در پى آن در جلوگیرى از تفکر تکفیرى در این کشور نیز مؤثر خواهد بود؛ ازاینرو، گروههاى تکفیرى این کشور سخت در تلاشاند تا شیعیان این کشور را از جهت سیاسى در انزوا قرار دهند.
۴) مقابله با نفوذ ایران در میان شیعیان پاکستان
جامعه شیعیان پاکستان، جزء اولین جوامعى بود که از انقلاب اسلامى ایران متأثر شد. بهطورىکه بعد از پیروزى شکوهمند انقلاب اسلامى در ایران، حرکتهایى همسو با انقلاب اسلامى در این کشور بهراه افتاد. یکى از مهمترین آنها، تشکیلاتى تحت عنوان «تحریک نفاذ فقه جعفریه» بود که با هدف بهرسمیت شناختن مطالبات حقوقى و مذهبى شیعیان بهوسیله دولت پاکستان، به وجود آمد. نفوذ انقلاب اسلامى ایران در میان شیعیان پاکستان، سبب ایجاد واکنشى از سوى دشمنان تشیع شد و در نتیجه آن گروههاى افراطى تکفیرى چون «سپاه صحابه» تشکیل گردید.
۵) تلاش براى تضعیف شیعیان در جامعه
در پاکستان، بعضى از شیعیان مناصب مهم جامعه را در اختیار دارند، برخى از ژنرالهاى بلندپایه ارتش پاکستان، قضات دادگاهها و دادگسترىها، وکلاى ماهر، دکترهاى متخصص و فوق تخصص، مهندسان، تاجران و حتى برخى شخصیتهاى سیاسى نیز شیعه هستند. ازاینرو تلاش براى تضعیف شیعیان در جامعه، از دیگر اهداف گروههاى تکفیرى در کشور پاکستان است. آنها براى رسیدن به این هدف، تاکنون بیشتر نیروهاى کارآمد و تأثیرگذار، از جمله: پزشکان، مهندسان، افسران بلندپایه دولتى و نظامى و وکلاى شیعه را هدف حملات تروریستى قرار داده و به شهادت رساندهاند.
طبق خبرگزارىها نزدیک به ۱۰۰ پزشک و مهندس شیعه در پاکستان در طى ۱۵ سال گذشته در حملات فرقهاى از سوى گروههاى تکفیرى بهویژه لشکر جهنگوى به شهادت رسیدهاند.[۱۴]
کارنامه جریانهاى تکفیرى پاکستان و روشهاى فعالیت آنان
کارنامه جریانهاى تکفیرى در پاکستان و روشهاى فعالیتشان فهرستى طولانى دارد به گوشهاى از کارنامه آنان اشاره مىکنیم:
۱) ترویج و گسترش اندیشههاى تکفیرى
یکى از کارکردهاى پیروان جریان تکفیرى در پاکستان، گسترش اندیشههاى تکفیرى است. آنان براى ترویج تفکر تکفیرى در این کشور، از روشهاى متنوعى استفاده مىکنند که به این روشها اشاره مىکنیم:
الف) چاپ و نشر مواد ضدشیعه
اولین روش پیروان جریانهاى تکفیرى براى ترویج اندیشههاى تکفیرى، چاپ و نشر مواد ضدّشیعه، مانند: کتب، مقالات و بروشور است.
نقل شده است که: «طبق اعلام سفارت جمهورى اسلامى ایران در پاکستان، فقط در یکسال، ۶۰ عنوان کتاب با ۳۰ میلیون تیراژ بر ضد شیعه چاپ و منتشر شده است».[۱۵]
علاوه بر این، تاکنون از سوى دستگاههاى تبلیغاتى و انتشاراتى سلفىها، نشریههاى ضدشیعه که پر از تهمت و کذب درباره شیعیان است، با تیراژ بالا به زبان اردو چاپ و در سراسر کشور پاکستان توزیع شده است، بهطورىکه این کار تاکنون نیز با جدیت دنبال مىشود.
ب) نشر اکاذیب و شایعات بىاساس درباره شیعیان
یکى دیگر از روشهاى مهم گروههاى تکفیرى، نشر اکاذیب و شایعات بى اساس درباره شیعیان است: معرفى کردن شیعیان به عنوان مشرک و غالى و نسبتدادن نظریه تحریف قرآن به آنان و تهمتهاى از همین قبیل مىباشد.
واقعیت این مسئله براى کسى آشکار مىشود که با عوام غیرشیعه پاکستان در ارتباط باشد. در این برخوردها خواهد دید که حدود هشتاد درصد مشکل شیعیان در میان دیگر مذاهب، تهمتهایى است که دشمنان شیعه و به ویژه تکفیرىها، به مکتب تشیع زدهاند و شیعه را دشمن دین اسلام و صحابه، غالى، مشرک، و دشمن همسران پیامبر و … معرفى کردهاند.
در این میان معرفى کردن شیعیان به عنوان غالیان و یکسان جلوه دادن شیعیان دوازدهامامى- که تعداد آنها بیش از چهارصد میلیون است- و غُلات و علىاللهىها- که شاید به صد هزار نفر هم نرسند- روشى است که از دیرباز تاکنون مورد استفاده پیروان جریان تکفیرى در این کشور است. آنها با این روش به طور عمدى، میان شیعیان دوازده امامى و غالیان همبستگى نشان مىدهند، وضمن نسبت دادن تمام عقاید کفرآمیز غلات و علىاللهىها به شیعیان دوازده امامى، در صدد تخریب چهره شیعیان درمیان فرقههاى اسلامى، و جلوگیرى از پیوستن مسلمانان دیگر مذاهب به تشیع، ونیز فراهم آوردن بهانه براى کشتار شیعیان مىباشند.
طراحان این توطئه مىکوشند که با تمسک به دستاویزهاى چون قسمتهاى از سخنرانىهاى مداحان وسخنرانان کمسواد یا بىسواد، و روشهاى قولى و رفتارى بعضى از جاهلان شیعه، توجه افکار عمومى مسلمانان را جلب کرده و به مذهب اصیل اسلامى شیعه، ضربه وارد کنند.
این در حالى است که همه علما و فقهاى شیعه، غلو را یک جریان فکرى انحرافى شمرده و غلات را گمراه و خارج از دین اسلام مىدانند، چنانکه یکى از بزرگترین علماى شیعه، مرحوم شیخ مفید، فرمودند: «غلات از متظاهران به اسلام، آنهایى هستند که به امیرالمؤمنین و ائمه اطهار از ذریه آن حضرت، نسبت الوهیت دادهاند … و آنها گمراه و کافراند و امیرالمؤمنین حکم به قتل و سوزاندنشان دادند، و ائمه حکم کفر و خروج از اسلام آنها را صادر کردند».[۱۶]
ج) سوءاستفاده از فقر مادى جامعه پاکستان
طبق آمار بیشتر مردم پاکستان با فقر دست به گریبان هستند، به ویژه در نواحى روستایى حداقل ۳۵ میلیون نفر در خط فقر زندگى مىکنند.[۱۷]
طبقه فقیر و جاهل در جامعه، برخى از کارهایى را که دیگر طبقات اجتماعى به سادگى حاضر به انجامش نیستند، با دستمزد معمولى انجام مىدهند، وقتى این واقعیت را با موضوع جریانهاى تکفیرى مىسنجیم، درمىیابیم که از طرفى پائینبودن سطح علمى جامعه پاکستان و از سوىِ دیگر فقر حدود نیمى از مردم این کشور، سبب مىشود که جریانهاى تکفیرى، قشر جاهل و فقیر این جامعه را آلت دست خویش قرار داده و در کشور با اطمینان بیشترى فعالیت کند. ازاینرو مىبینیم کسانىکه براى حملات انتحارى اقدام مباشر مىکنند، بیشتر از طبقات فقیر این کشورند.
د) سوءاستفاده از جهل و ضعف اعتقادات دینى مسلمانان پاکستان
با وجود اینکه طبق قانون اساسى پاکستان، آموزش ابتدایى براى تمام شهروندان اجبارى است، ولى طبق آمار، نزدیک به نیمى از جمعیت این کشور، و به ویژه افراد بزرگسال و روستاییان بىسوادند.[۱۸]
در این میان سواد مذهبى افراد این جامعه نسبت به سواد رسمى نیز به مراتب پائینتر است. مردم عادى این کشور در عین احترام به رسوم رایج اسلامى، از تعلیمات اسلام ناب، فاصله زیادى دارند و حتى از اصول و مبانى اسلام نیز، آگاهى کمى دارند، ازاینرو نمىتوانند بهدرستى حق را از باطل تشخیص دهند.
بدیهى است که وقتى پیروان یک مذهب از اصول و مبانى اسلام آگاهى کامل نداشته باشند و مرزِ اسلام و کفر، و حق و باطل را به خوبى نشناسند، به راحتى مىتوانند دیگران را کافر بپندارند. بنابراین، جهل عموم مسلمانان این کشور، از معارف اصیل اسلامى و ضعف اعتقادات دینى آنها، مسئلهاى است که موردِ سوءاستفاده گروههاى تکفیرى قرار گرفته است.
ه) استفاده از ابزارهاى رسانهاى
از دیگر کارکردهاى گروههاى تکفیرى در پاکستان، استفاده از ابزارهاى رسانهاى است. آنان بعضى از انواع رسانههاى پیشرفته، مانند: سایتهاى اینترنتى و شبکههاى ماهوارهاى را به کار گرفتهاند و از این طریق در راستاى تبلیغ تفکر انحرافى تکفیرى تلاش مىکنند.
گروههاى تکفیرى سایتها و وبلاگهاى متعددى را به زبان اردو راهاندازى کرده و در اختیار جوانان این کشور قرار دادهاند، که متأسفانه آمار دقیقى از آنها در دسترس نیست.
۲) ترور اندیشمندان و شخصیتهاى برجسته شیعى
از دیگر کارکردهاى پیروان جریان تکفیرى در پاکستان، ترور اندیشمندان، و شخصیتهاى برجسته شیعى است که فعالیتهاى شیعهمحور، در کشور پاکستان دارند. گروههاى تکفیرى در سالهاى گذشته، بسیارى از چهرههاى سیاسى، مذهبى و اجتماعى را ترور کردهاند.
از نمونههاى برجسته آن، شهادت علامه سیدعارف حسین الحسینى است. وى رهبر شیعیان پاکستان و رئیس نهضت اجراى فقه جعفریه در این کشور و از هواداران جدى انقلاب اسلامى ایران بوده است که عوامل تکفیرى وى را در تاریخ پنجم اوت سال ۱۹۹۸ میلادى (۱۲ مرداد ۱۳۶۷ هجرى شمسى) در شهر پیشاور پاکستان به شهادت رساندند؛ همچنین شهادت دکتر محمدعلىنقوى بنیانگذار سازمان دانشجویان امامیه، از نمونههاى دیگر مىباشد. از شخصیتهاى برجسته دیگرى که در سالهاى اخیر بهدست گروههاى تکفیرى در پاکستان به شهادت رسیدهاند، عبارتند از:[۱۹]
-
علامه حسن ترابى، عالم برجسته در شهر کراچى؛
-
علامه حافظ محمد ثقلین، عالم برجسته در منطقه علىپور در نزدیکى شهر لاهور؛
-
سیدذوالفقار على نقوى، از همرزمان شهید عارف حسینى و قاضى ارشد دادگاه در شهر کوئیته؛
-
رضا عسکرى، حقوقدان برجسته و وکیل قربانیان شیعه در حوادث تروریستى در کراچى؛
-
علامه شیخ حسن ذاکرى، امام جمعه شهر مچه؛
-
علامه سید ضیاءالدین رضوى، امام جمعه در شهر گلگت؛
-
خورشید انور، وکیل دادگسترى و دبیر نهضت جعفریه پاکستان؛
-
دکتر جعفر محسن، پزشک برجسته در شهر کراچى؛
-
سبط جعفر، شاعر و استاد دانشگاه.
علاوه بر این، عناصر وهابیت تکفیرى، در سالهاى گذشته بسیارى از چهرههاى سیاسى، نظامى، و مذهبى و شخصیتهاى برجسته از جمله: پزشکان، وکیلان و افسران عالى رتبه دیگر را در این کشور به شهادت رساندهاند.
۳) قتل و کشتار از طریق انفجار بمب و عملیات انتحارى
کشتار شهروندان کشور پاکستان، به ویژه شیعیان، با استفاده از ابزارهاى انفجارى، مانند: بمبگذارىها و حملات انتحارى، از روشهاى مورد استفاده گروههاى تکفیرى در این کشور است. در این حملات، تاکنون هزاران نفر از مسلمانان بىگناه پاکستان اعم از مرد و زن و پیر و جوان، شیعه و سنى به دست گروههاى تکفیرى به شهادت رسیدهاند.
فاجعه عاشوراى شهر هنگو در ایالت خیبرپختونخوا در فوریه ۲۰۰۶، ۳۵ شهید و ۱۱۵ مجروح به جاى گذاشت. فاجعه انفجار بمب در بیمارستان شهر دیره اسماعیل خان ایالت خیبرپختونخوا در آگوست ۲۰۰۸، ۴۵ شهید، فاجعه انفجار بمب در نماز ظهر در کراچى در دسامبر ۲۰۰۹، ۴۶ شهید و ۱۱۵ مجروح، انفجار بمب در مراسم عزادارى روز شهادت امیرالمؤمنین در لاهور در سپتامبر ۲۰۱۰، ۴۹ شهید و ۳۰۰ مجروح، انفجار در راهپیمایى روز قدس در شهر کویته در سپتامبر ۲۰۱۰، ۸۰ شهید و ۲۰۰ مجروح، عملیات انتحارى در پاراچنار در فوریه ۲۰۱۰، ۵۰ شهید و صدها عملیات دیگر را مىتوان به عنوان کارنامه جریانهاى تکفیرى ذکر کرد که در سالهاى اخیر صورت گرفته است.
در اوت سال ۲۰۱۲، یکى از گروههاى تکفیرى پاکستان، جنایتى را با روش جدیدى انجام دادند، به طورىکه پس از متوقف کردن اتوبوس حامل زائران شیعه، ۲۵ نفر را از اتوبوس پیاده کرده و تیرباران کردند. به گفته پلیس، شبهنظامیان، نخست اوراق هویتى مسافران را کنترل کرده و سپس شیعیان را به قتل مىرساندند.[۲۰]
در روز یکشنبه ۱۴ دسامبر سال ۲۰۱۲ نیز وقوع دو انفجار مهیب در شهر کراچى پاکستان، موجب کشتهشدن دستکم ۵۵ تن شد و بیش از ۱۵۰ نفر دیگر زخمى شدند. به گفته مقامات پلیس پاکستان، نمازگزاران شیعه یک حسینیه در منطقه «عباس تائون» هدف اصلى تروریستهاى تکفیرى بودند.
در سال ۲۰۱۳ در اوایل ماه فوریه، بر اثر انفجار بمب در منطقه دیره غازىخان، حدود ۳۵ شیعه شهید و ۵۰ تن زخمى شدند. همچنین در اواسط ماه فوریه در پى بمبگزارى در یک مجلس ختم در دیره اسماعیلخان، حدود ۳۵ شیعه شهید و ۶۵ نفر دیگر مجروح شدند. در اوایل ماه آوریل هم بر اثر حمله انتحارى به تجمع شیعیان در مسجد چکوال، در ۹۰ کیلومترى جنوب شرقى اسلامآباد، ۳۰ نفر شهید و صدها نفر زخمى شدند.[۲۱]
در آستانه اربعین حسینى سال ۱۴۳۴ هجرى قمرى، گروهکهاى تکفیرى، شیعیان شهر کویته را هدف قرار دادند، بهطورىکه بیشتر از ۸۵ نفر از شیعیان کشته و بیشتر از ۱۲۰ نفر زخمى شدند.[۲۲]
براساس گزارش مرکز مطالعات پژوهشى و امنیتى، فقط در سال ۲۰۱۲، حدود ۴۰۰ پاکستانى در درگیرىهاى فرقهاى جان باختند، که بیشتر آنها را، مسلمانان شیعهمذهب تشکیل مىدادند. در شش ماه نخست سال ۲۰۱۳ نیز، جامعه مسلمانان پاکستان، بیش از ۳۰۰ تن از اعضایش را در جریان چهار حمله بزرگ گروههاى تکفیرى از دست داده است.[۲۳]
راهکارهاى کاربردى براى مقابله با بحران تکفیرى پاکستان
با توجه به اینکه فعالیت گروههاى تکفیرى از دیرباز تاکنون در پاکستان ادامه دارد، و از این پس نیز احتمال تکرار آن زیاد است؛ براى جلوگیرى از ادامه روند موجود و تکرار آن در آینده، باید راهکارهاى مؤثر و متناسب با روشهاى تکفیریان اتخاذ کنیم.
چون موضوع جریانهاى تکفیرى در پاکستان، یک مشکل اجتماعى است که دولت این کشور نیز باید به عنوان محافظ شهروان، در حل این مشکل اقداماتى را انجام دهد، ازاینرو اولًا براى دولت این کشور، سپس براى عموم مسلمانان و پس از آن به طور ویژه براى شیعیان این کشور راهکارها و اقدامات کاربردى براى مقابله با بحران تکفیرى پیشنهاد مىکنیم.
راهکارهاى کاربردى براى دولت پاکستان
باتوجه به اینکه تفکر تکفیرى بهوسیله بعضى از دولتمردان گذشته پاکستانى به این کشور راه یافته است، شاید راهحل دادن به کسانى که خود از عوامل ترویج تفکر تکفیرى به شمار مىآیند چندان معقول به نظر نرسد، ولى واقعیت این است که امروزه جریانهاى تکفیرى در پاکستان، استخوانى در گلوى دولتمردان کنونى شده است، و بهشدت تحت فشار عمومى شهروندان این کشور قرار گرفتهاند، از این رو مناسب است براى دولت کنونى پاکستان نیز راهکارهاى کاربردى در راستاى مقابله با این جریانها پیشنهاد شود، البته باتوجه به سیاست دولت پاکستان گمان مىرود که چنین پیشنهاداتى به جاى نخواهد رسید، لذا از تفصیل موارد پیشنهادى صرف نظر کرده و فقط به چند مورد مهم اشاره مىکنیم.
در این راستا اولین و مهمترین نکته، اراده قوى سیاسى و نظامى دولت این کشور براى پایان دادن به فعالیتهاى تکفیرى است. دولت پاکستان و ارتش این کشور توان چنین کارى را دارد، اما متأسفانه نداشتن اراده قوى، سبب شده است که مسئولان این کشور نتوانند بر این بحران اجتماعى غلبه کنند.
همچنین برکنارى افراد داراى تفکرات تکفیرى از پستهاى مهم دولتى به ویژه استادان مدارس دولتى و دانشگاهها وجلوگیرى از استخدام آنها، مىتواند مؤثرترین کار براى مقابله با جریانهاى تکفیرى این کشور باشد.
همچنین نظارت دقیق بر رسانهها نیز مىتواند براى مقابله با جریان تکفیرى در این کشور تا حدّ زیادى مؤثر باشد.
راهکارهاى کاربردى براى عموم مسلمانان پاکستان
با توجه به اینکه پاکستان یک کشور سنىنشین به شمار مىآید و بیشتر جمعیت این کشور، اهل سنت مىباشند که آنان نیز در کنار شیعیان، از جریانهاى تکفیرى رنج مىبرند، به همین سبب براى عموم مسلمانان این کشور نیز براى مقابله با جریانهاى تکفیرى، راهکارهاى کاربرى زیر را پیشنهاد مىکنیم.
۱) آگاهى کامل از اصول و مبانى اسلام و تعهد عملى به آن
اصول و قوانین عالى اسلام، به بهترین وجه، وظایف پیروان خویش را روشن کرده است، ازاینرو اولین و مهمترین راه مقابله با جریانهاى تکفیرى اینست که مسلمانان این کشور باید از اصول و مبانى اسلام آگاهى کامل داشته و ضمن داشتن طرز تفکر صحیح اسلامى، به آن اصول پاىبند باشند.
مرزِ کفر و اسلام موضوعى است که درباره آن در کتابهاى مذاهب اسلامى، احادیث و روایات فراوانى وجود دارد، پیروان مذاهب اسلامى باید ضمن آگاهى کامل از اصول و مبانى اسلام، این مرزها را نیز به خوبى بشناسند تا بدخواهان، مانند: گروههاى تکفیرى نتوانند از آنان سوءاستفاده کنند.
۲) شناخت جریانهاى تکفیرى و نقشه هاى آنان
یکى از راهکارهاى بسیار مهم در راستاى مقابله با جریانهاى تکفیرى، شناخت صحیح این جریانها و آگاهى کامل دسیسههاى آنان مىباشد، که مىتواند تضمینکننده بقاى جامعه اسلامى باشد.
به طورکلى شناخت دشمن به عنوان یک ضرورت دینى و انسانى اهمیت ویژهاى دارد و از محورىترین مسائل امنیتى و دفاعى به شمار مىآید که با آن مىتوان به ایجاد زمینههاى دفاعى همت گماشت و احتمال پیروزى و یا شکست را مشخص کرد، ازاینرو در بحث جریانهاى تکفیرى معاصر نیز دشمنشناسى از اهمیت ویژهاى برخوردار است. در احادیث پیامبر اکرم و ائمه معصومین نیز توجه ویژهاى به این موضوع شده است، به طورىکه که احادیث فراوانى درباره شناخت صحیح دشمن وجود دارد.
پیامبر اکرم در این مورد مىفرمایند: «
أَلَا وَ إِنَّ أَعْقَلَ النَّاسِ عَبْدٌ عَرَفَ رَبَّهُ فَأَطَاعَهُ وَ عَرَفَ عَدُوَّهُ فَعَصَاهُ؛
آگاه باشید، عاقلترین مردم کسى است که خدایش را بشناسد و از او پیروى کند و دشمن را نیز بشناسد و آنگاه نافرمانیش نماید.»[۲۴]
حضرت على نیز دشمنشناسى را ضرورت مهم براى تأمین امنیت و محافظت از دشمنان دانسته و مىفرمایند:
«مَن نَامَ عَن عَدُوّه انتَبَهَتهُ المَکَایَد؛
کسى که از دشمن خویش غافل شود، توطئههاى دشمن او را بیدار خواهد کرد.»[۲۵]
بنابراین شناخت دشمنان و آگاهى به ترفندهاى آنان، توصیه مکتب اسلام و از ضروریات اولیه دفاع است که از طریق آن مىتوان بقاى خود و جامعه را تضمین کرد، ازاینرو عموم مسلمانان پاکستان باید جریانهاى تکفیرى و اهداف آنها را بهطور دقیق بشناسند و از نقشهها و خوابهاى شومى که براى مردم پاکستان دیدهاند، اطلاع کامل پیدا کنند و براى مبارزه با این خطر بزرگ، قدم بردارند، وگرنه جریان تکفیرى فعال در این کشور، حوادث شوم غیر قابل جبرانى را براى آنها به دنبال خواهد داشت.
۳) معرفى و شناساندن جریانهاى تکفیرى و پرده برداشتن از اهداف سوء آنان
از دیگر راهکارهاى مهم براى مقابله با جریان تکفیرى در پاکستان، معرفى این جریانها و شناساندن تکفیریان به عموم مردم پاکستان، به ویژه قشر جوان، است.
برخى افراد سادهلوح پاکستان به علت ناآگاهى، جذب گروههاى تکفیرى مىشوند، بنابراین شناساندن ماهیت واقعى این گروهها و جمود فکریشان، به عموم مردم این کشور و بیان خطرات و تهدیدهاى این جریانها، کارى بسیار مهم، براى جلوگیرى از اثرگذارى تکفیرىها در میان جوانان پاک و ساده این کشور است.
بنابراین در این مورد باید براى همه مسلمانان این کشور آشکار شود که گروههاى تکفیرى فعال در پاکستان، تنها دشمن گروه و یا مذهب خاصى مانند شیعه نیستند، بلکه دشمن هر کسىاند که با افکار و اهدافشان هماهنگ نباشد.
همچنین شیعیان این کشور باید متوجه باشند که هیچ گروهى از گروههاى مسلمانان واقعى، دشمن شیعه نبوده و نیست، و گروههاى سلفى تکفیرى که شیعیان این کشور را نشانه گرفتهاند، جزء مسلمانان اهل سنت نیستند، و هدف اصلى آنان نیز جز محو کردن اسلام و ارزشهاى اسلامى، چیز دیگرى نیست.
راهکارهاى کاربردى براى شیعیان پاکستان
گروههاى تکفیرى پاکستان در ابتدا شیعیان این کشور را نشانه گرفتهاند آیا شیعیان نیز باید براى مقابله به مثل برخیزند، و در مقابل شیعهکشى به همان روش روى بیاورند؟! و یا اینکه تنها اعتقاد به حقانیت مذهب تشیع، در حفظ ایشان از خطرات تکفیرى کافى است؟ و یا اینکه باید دست روى دست گذاشته و براى شهادت آماده باشند؟! مسلّما هیچ عاقلى این راهها را تایید نخواهد کرد و علما و فقهاى شعیه ما نیز هیچکدام از این روشها را تأیید نکردهاند و نخواهند کرد، بنابراین در این راستا براى شیعیان این کشور اقدامات کاربردى زیر پیشنهاد مىشود که مىتواند سدّ محکمى در برابر کارکرد جریانهاى تکفیرى در این کشور باشد.
۱) نشر اعتقادات و آموزههاى اصیل تشیع در جامعه
یکى از راهکارهاى اساسى براى مقابله با جریانهاى تکفیرى، تبیین صحیح و منطقى مبانى و معارف تشیع و نشر اعتقادات آنها در جوامع اسلامى است؛ همانطور که امام رضا (ع) مىفرماید: «انَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ کَلَا مِنَا لَاتَّبَعُونَا؛ اگر مردم زیبایىهاى کلام (مکتب) ما را دریابند، یقیناً پیرو ما خواهند شد.»[۲۶]
تردیدى نیست که عملکرد گروههاى تکفیرى در پاکستان باعث شده است تا گروهى عوام، شیعه را افرادى مشرک، غالى وخطرناک بپندارند، اما باید تلاش کرد تا معارف و مبانى تشیع به صورت صحیح و واقعى تبیین و اعتقادات اصیل شیعه در جوامع اسلامى نشر گردد، تا به جهانیان معرفى شود. در این راستا اقدامات زیر پیشنهاد مىشود.
الف) تأسیس مدارس غیرانتفاعى براى کودکان و نسل جوان جامعه
امروزه در جامعه پاکستان مدارس غیرانتفاعى، نسبت به مدارس دولتى اهمیت بیشترى دارند، و در جامعه پاکستان براى تحصیل فرزندانشان در مدارس غیرانتفاعى تمایل بیشترى وجود دارد. در حال حاضر مدارس غیرانتفاعى زیادى در این کشور وجود دارند و بدیهى است که چنین مدارس طبق سیاستگذارىهاى خاص خویش، نسل جوان و نوجوان جامعه را تربیت مىکنند.
بنابراین یکى از اساسىترین کارها، براى مقابله با عملکرد گروههاى تکفیرى، تأسیس مدارس غیرانتفاعى براى کودکان و نسل جوان جامعه با هدف ترویج افکار تشیع وسیاست گذارىهاى ضد تکفیرى مىباشد. چنین مدارس هم سبب درآمد مؤسسان و سرمایهگذاران مىباشند و هم مىتوان از آنها در جهت مقابله با تفکر تکفیرى در این کشور، استفاده کرد.
ب) تربیت اساتید متعهد و آشنا با مبانى تشیع براى مدارس و دانشگاههاى دولتى
با توجه به نقش مهم معلم بر دانشآموزان و نفوذ وى در افکار و روان آنها، یکى از اساسىترین راهها براى مقابله با عملکرد ضدشیعه گروههاى تکفیرى، تربیت افراد متعهد و آشنا با مبانى تشیّع و به کارگیرى آنان در مدارس و دانشگاههاى مختلف در کشورهاى اسلامى است.
چنین افرادى مىتوانند در ضمن تربیت دانشآموزان در مدارس و دانشگاهها، آنان را از راه غیرمستقیم با مبانى تشیع آشنا کرده و افکارشان را در جهت وحدت اسلامى سوق دهند، که این اقدام مىتواند با مرور زمان ریشه تکفیرىها را در جوامع مختلف را از ریشه بکند.
ج) چاپ و نشر مواد تبیینکننده مبانى تشیع
دومین راه در راستاى نشر اعتقادات اصیل تشیع در جامعه، چاپ و نشر کتابها، جزوات، مجلات علمى و فرهنگى و بروشورهاى تبیینکننده مبانى و اعتقادات شیعه است.
موادى که به نمایندگى از شیعیان نشر مىشود، باید ارزیابى دقیق شود، متأسفانه وضعیت این مورد، به ویژه در کشور پاکستان، خیلى نگرانکننده است، چون کتابهایى به نمایندگى از شیعیان چاپ مىشود، که موادشان مورد تأیید علما و دانشمندان شیعه نیست ومتأسفانه بر ناشران نیز هیچ نظارتى نمىشود، حتى برخى از مطالبى که به نمایندگى از مذهب تشیع چاپ و منتشر مىگردد، نه فقط تشیع را تبیین نمىکند، بلکه به اصل شیعه نیز ضربه مىزند.
د) تربیت سخنرانان و استفاده از منبر
سومین راه در جهت نشر آموزههاى اصیل شیعى در جامعه، «تبلیغ و منبر» مىباشد که در این راستا باید سخنرانان خوب و آگاه به مسائل جهان و به ویژه جهان اسلام، تربیت شوند. آنها باید در مناطق مختلف کشور به منبر رفته و مردم را از آموزهها و مبانى تشیّع آشنا سازند.
البته این کار نیازمند به نظارت مىباشد، چون بیشتر منبرىها و مداحان شیعى در پاکستان، به حرفهاى عوامپسندانه روى آورده و گاهى آگاهانه و یا ناآگاهانه مطالبى بیان مىکنند که وهمانگیز است که همین روش گاهى بهانهاى براى گروههاى تکفیرى مىشود. باید آنها را تربیت و تأکید کرد که مطالبشان نباید وهمانگیز باشد، بلکه شعر و بیان آنها جوهره تاریخى داشته باشد تا سخنرانىهایشان سبب ایجاد حساسیت بر ضد شیعه نشود.
ه) استفاده از وسایل مدرن رسانهاى
در عصر حاضر یکى از راههاى مهم در راستاى نشر آموزهها و اعتقادات اصیل تشیع، استفاده از وسایل مدرن رسانهاى، مانند: شبکههایى تلویزیونى، سایتهاى اینترنتى و ماهوارههاى جهانى مىباشد.
این ابزار به دلیل کاربرد وسیعشان، از بهترین و نیرومندترین وسایل ارتباطى و تبلیغاتى جهان معاصراند، که تأثیرهاى فراوانى بر جامعه دارند و به راحتى مىتوانند جریانهاى مهمى را نظارت و کنترل و در جهت مورد نظر هدایت کنند و از طرفى جریانساز باشند، ازاینرو با استفاده از آنها، مىتوان آموزههاى واقعى شیعى را در تمام ساعات شبانهروز به جهانیان معرفى کرد، و این کار تا حدود زیادى در مقابله با جریانهاى تکفیرى مؤثر است.
۲) اتخاذ تدابیر قاطع در برابر نشر اکاذیب درباره تشیع
با توجه به اینکه شیعهستیزان معاصر، همواره در تلاشاند تا تشیع را خدشهدار کنند و با ایجاد و نشر شایعات، تهمتها و دروغپردازىهاى مسموم، موجب بدبینى جوامع اسلامى درباره تشیع شوند. شکى نیست که شهادت مظلومانه شیعیان پاکستان، ناشى از انتشار تبلیغات دروغین است، مانند: اتهام دروغین «اعتقاد شیعه به تحریف قرآن». این تبلیغات روانى، موجب مىشود تا جنایت قتل مسلمانان شیعه توجیه و حتى با افتخار از صحنههاى آن فیلمبردارى کنند، بنابراین یکى از راهکارهاى مهم براى مقابله با جریانهاى تکفیرى، اتخاذ روشهاى مناسب و تدابیر قاطع، در مواجهه با چنین اقدامات علیه شیعه است. در این باره تدابیر زیر پیشنهاد مىشود:[۲۷]
الف) ردّ تهمتها
این تدبیر به دو روش قابل اجراست:
روش مستقیم: در این روش نسبتهاى نابجا و خلاف واقع، که دشمنان تشیع، به شیعیان زدهاند، تبیین مىشود و دلایل آنان نیز روشن شده و در نتیجه، خلافواقع بودن چنین تهمتها اثبات مىشود ….
روش غیرمستقیم: در این روش، بدون اینکه صریحاً بیان شود که فلان چیز را به فلان دلیل به شیعه نسبت دادهاند، فقط، بطلان آن چیز بیان مىگردد، این روش باعث اختلاف و کدورت نمىشود و تأثیرش نیز بیشتر است.
البته این تدبیر، یعنى رد اتهامات بهتر است، به ترتیب اهمیت باشد، یعنى از آن دسته سخنانى باید شروع کرد که زشتتر و بطلانشان واضحتر است.
ب) پرهیز از ایجاد زمینه تهمت
یکى دیگر از تدابیر مهم در برابر نشر أکاذیب درباره تشیع، پرهیز از ایجاد زمینه تهمت است؛ در معارف اسلامى و راویات، تأکید شده است که انسان باید خودش را از موضع تهمت دور نگه دارد، چنانکه رسول اکرم مى فرمایند: «اتَّقِ مَوَاضِعَ التُّهَمِ؛ از جایگاههاى تهمت بپرهیز!»؛[۲۸] و از أمیرمؤمنان حضرت على نقل شده است: «مَنْ عَرَّضَ نَفْسَهُ لِلتُّهَمَهِ فَلَا یلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّن؛ کسى که خود را در معرض تهمت قرار دهد، افرادى را که به او بدگمان مىشوند، ملامت نکند، (بلکه خودش را سرزنش کند).»[۲۹]
بنابراین، شیعیان در هر جاى دنیا (به ویژه کسانىکه در میان پیروان دیگر مذاهب زندگى مىکنند) باید خیلى مراقب باشند، و نباید به گونهاى عمل کنند که مذهب تشیع در معرض تهمت قرار گیرد.
همچنین خطیبان و مداحان شیعه نیز باید مراقب باشند، چه بسا ممکن است جملهاى یا قطعه شعرى با توجیه و تأویل در میان خود تشیع، معناى خوبى داشته باشد، ولى اگر به ظاهر آن توجه شود و نزد کسانى که توجیه ما را ندارند، خوانده شود، از آن کفر و شرک را تشیع برداشت کنند. بنابراین بر روى منبر جملات و اشعارى خوانده شود که نیاز به تأویل نداشته و معانى آن شفاف و مطابق با قرآن و سنت و اصول مذهب تشیع باشد.
ج) در مسائل مذهبى، به فکر وادارکردن
یکى دیگر از تدابیر، به فکر وادارکردن افرادى است که از جریانهاى تکفیرى تأثیر پذیرفتهاند، همچنین ایجاد شک در اعتقادات باطل تکفیرىها، که زمینه تحقیق را براى آنان فراهم سازد، مىتواند مؤثر باشد.
د) تأسیس و پشتیبانى مراکز فعال براى رصدکردن جهان اسلام
یکى دیگر از تدابیر مهم، تأسیس و پشتیبانى مراکز مجهز در کشورهاى مختلف براى رصدکردن جدیدترین وقایع و راهبردهاى دشمنان اسلام وشناسایى پدیدههاى انحرافى در جهان اسلام است.
در این مراکز پس از جریانشناسى و رصد روزمره جهان اسلام، براى نشاندادن واکنش مناسب و بهموقع، باید از پژوهشگران و محققان توانا استفاده شود.
این مراکز با برنامهریزىهاى دقیق، باید نقد شبهات اینترنتى و ماهوارهاى را نیز در دستور کار خود قرار دهند و با بررسى سایتهاى اینترنتى و ماهوارههاى جهانى، شبهات مطرح در فضاى مجازى را رصد کرده و پاسخهاى لازم را به مخاطبان در فضاى مجازى، منعکس کنند.
۳) مبارزه به مثل با فعالیتهاى فرهنگى و تبلیغى جریانهاى تکفیرى
یکى از بهترین راهکارها براى ازکارانداختن جریانهاى تکفیرى، مبارزه با فعالیتهاى فرهنگى و تبلیغى آنان مىباشد.
گروههاى تکفیرى در پاکستان، با استفاده از فقر و جهل جامعه پاکستان، و از طریق برآوردهساختن نیازهاى مالى مردم فقیر و با القاى شبهات در میان مسلمانان کمسواد یا بىسواد در این کشور، در میان آنها نفوذ مىکنند، ازاینرو تلاش فرهنگى براى ایجاد بستر مناسب اقتصادى و همکارى براى ایجاد فرصتهاى شغلى و توسعه تبلیغ تعلیمات اسلام ناب در جامعه و به ویژه مناطق آسیبپذیر، از جمله اقدامات فرهنگى و تبلیغىاند که در کاهش میزان فقر و جهل در جامعه مؤثرند و در نتیجه از ادامه و یا لااقل از تشدید فعالیت جریانهاى تکفیرى، جلوگیرى کنند.
۴) تلاش براى حضور فعال در سیاست و ساختار حکومتى پاکستان
از دیگر کارهاى مهم براى مقابله با جریان تکفیرى پاکستان، تلاش براى حضور فعال شیعیان در سیاست پاکستان و ساختار حکومتى این کشور است. این اقدام، در بهبود وضعیت زندگى شیعیان این کشور تأثیر مهمى خواهد داشت و در پى آن در جهت مقابله با تفکر تکفیرى در این کشور نیز مؤثر خواهد بود.
۵) تلاش براى وحدت و انسجام اسلامى
وحدت و انسجام اسلامى یکى از مهمترین ضرورتهاى اجتماعى و سیاسى مسلمانان در عصر حاضر است، بلکه یکى از دستورات أکید قرآن مىباشد. چنانکه خداوند متعال همه مسلمانان و موحدان را به وحدت و انسجام اسلامى و پرهیز از تفرقه دستور داده است: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا؛ همگى به ریسمان خدا، چنگ بزنید و پراکنده نشوید.[۳۰]
همچنین قرآن مجید تفرقه را عامل ضعف و از بینرفتن قدرت و شوکت مسلمانان بیان کرده و هشدار مىدهد: وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ؛ خدا و رسولش را اطاعت کنید! و هرگز نزاع نکنید، که (بر اثر آن) ضعیف شوید و قدرت و عظمت شما نابود شود، صبور باشید که خداوند (همیشه) با صابران است.[۳۱]
بنابراین اتحاد و انسجام امت اسلامى، دستور قرآنى و یک ضرورت مهم اجتماعى است، درحالىکه تفرقه یک عمل نادرست، مفسد و زیانبار است.
مراد از وحدت بین مذاهب اسلامى، نادیدهگرفتن اصول و انکار حقایق دینى نیست، بلکه این مقوله به معناى پرهیز از نزاعهاى غیرمنطقى و تعصبات نادرست، و تمرکز بر مشترکات میان مذاهب مختلف اسلامى است. ازاینرو همه مسلمانان باید به یاد داشته باشند که آنها به عنوان مسلمان، داراى اصول اساسى یکسانى هستند و تمرکز بر چنین اصول اساسى و نقاط مشترک مذهبى، براى پیروان همه مذاهب اسلامى، یکى از مهمترین ضرورتها به ویژه در عصر حاضر مىباشد.
بنابراین با توجه به شرایط امروز حاکم بر کشور پاکستان و مشکلاتى که جریان تکفیرى براى مسلمانان آنجا به وجود آوردهاند، تلاش در جهت وحدت و انسجام اسلامى، ضرورتى مهم است که مىتواند در جهت مقابله با جریان تکفیرى مؤثر باشد، بنابراین مسلمانان همه کشورهاى اسلامى و از جمله مسلمانان پاکستانى اعم از شیعه وسنى باید بدانند که وحدت اسلامى جامعه، نه فقط به نفع یک مذهب، بلکه به نفع همه مسلمانان این کشور است؛ هر تحریکى که به ظاهر به نفع تشیع و علیه اهل سنت و یا به ظاهر به نفع مسلمانان سنى و علیه مسلمانان شیعه صورت گیرد، به هیچوجه به نفع هیچکدام از تشیع و تسنن نیست، بلکه به ضرر همه مسلمانان خواهد بود.
حرف آخر
امروزه آشکارا مىبینیم که جریانهاى تکفیرى در گوشه و کنار این جهان با روشهاى گوناگون فعالیتهاى خشن را تکرار مىکنند؛ البته این پدیده جدیدى نیست، چون به شهادت تاریخ، همواره جبهه باطل و گروه ستمگر در مقابل جبهه حق وگروه مظلوم وجود داشته است، و این روند تا ظهور حضرت مهدى موعود، آخرین ذخیره الهى براى برپائى حکومت عدل جهانى، ادامه خواهد داشت. فعالیتهاى خشونتآمیز تکفیرىها چیزى نیست که بتواند مسلمانان جهان و بهویژه شیعیان را بترساند یا سست کند یا باعث عقب نشینى ایشان از اعتقادات صحیح اسلامى بشود.
البته به دلیلِ آیه قرآنى که مىفرماید: وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ[۳۲] ما معتقدیم که آینده ازآن پیروان اسلام راستین است، و جریانهاى تکفیرى معاصر چه بخواهند و چه نخواهند، فکر اسلام ناب، دنیا را فرا خواهد گرفت.
این خوشبینى، متکى بر آیات صریح قرآن است که هیچ شکى در آن نمىباشد، ولى باید به این نکته نیز توجه کرد که خداوند متعال در قرآن کریم تأکید مىفرماید: «در وضع هیچ قومى دگرگونى ایجاد نمىکند، مگر آنکه در وضع خودشان تغییر ایجاد کنند»؛[۳۳] بنابراین ما نباید دستروىدست گذاشته، منتظر چنین روزى باشیم، بلکه وظیفه ما اینست که ضمن پرهیز از افراط و تفریط در برخورد با مسائل مختلف و با تکیه بر فکر و تدبّر و تأمّل، به تکالیف سنگین خود در دفاع از اسلام ناب در مقابل جریانهاى تکفیرى معاصر ادامه دهیم.
منابع
-
قرآن مجید.
-
پایگاه اطلاع رسانى حوزهhttp ://www .hawzah .net /.
-
تصحیح الاعتقاد: ط دوم، دار المفید للطباعه والنشر، سلسله مؤلفات الشیخ المفید، ۱۴۱۴ ه-.
-
جمالى، جواد، افراطىگرى در پاکستان، ماهنامه مطالعات سیاسى راهنما:http ://www .rah -nama .ir /fa /
-
خبرگزارىها و روزنامههاى کثیرالانتشار پاکستانى.
-
دانشنامه آنلاین وکىپیدیا.
-
دوماهنامه آفاق مهر، شماره ۵۰، سال دهم، خرداد و تیر ۱۳۹۱٫
-
رادیکالیسم اسلامى در پاکستان، نوشته سفارت جمهورى اسلامى ایران در پاکستان: منتشر شده در:
http:// www. irane mbassy. pk/ fa/ political- section
-
رادیو درى ایران:http ://dari .irib .ir /.
-
روزنامه جمهورى اسلامى: در تاریخ ۲۹/ ۱۱/ ۱۳۹۲٫
-
سایت اسلام تایمز:.http ://www .islamtimes .org /
-
سایت تبیان:http ://www .tebyan .net /.
-
سایت خبر گزارى ابنا،http ://abna .com /.
-
سایت خبرگزارى شبستان، در تاریخ ۱۳۹۳/ ۳/ ۷،.http ://www .shabestan .ir /
-
سایت خبرى «تابناک»:http ://www .tabnak .ir /fa /news .
-
سایت خبرى صداى شیعه:http ://www .sedayeshia .com /.
-
سایت رسمى پاکستانIslamic Republic of Pakistan
-
سایت فارس نیوز:http ://www .farsnews .com /newstext .
-
سایت مؤسسه تحقیقاتى حضرت ولى عصر:valiasr -aj .com .
-
سایت نداى انقلاب:http ://www .nedayee nghelab .com /.
-
سایت:http ://www .ghatreh .com /news /
-
سایت:http ://www .khabaron line .ir /.
-
صرّامى، سیف اللّه، «تکفیر چیست؟»، سایت اسلام فاوندیشن.
-
طباطبائى، سید عبد العزیز، «موقف الشیعه من هجمات الخصوم»، مجله تراثنا، شماره ۶٫
-
على بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، ط اول، دارالحدیث، (بىجا، بىتا)
-
کلینى، یعقوب، کافى، ط چهارم، دارالکتب الاسلامیه، تهران ۱۴۰۷٫
مجموعه مقالات کنگره جهانى جریان هاى افراطى و تکفیرى از دیدگاه علماى اسلام، ج۵، ص: ۴۸۰
-
گفت وگوى رئیس پژوهشکده حج: قدس آنلاین:http ://qudsonline .ir /NSite /FullStory /News .
-
گفتگوى «نسیم» با دکتر ثمرحسینى، استاد تاریخ اسلام:http ://www .na simonline .ir /
-
مجلسى، محمدباقر، بحار الانوار، مؤسسه الوفا، بیروت. (بىتا)
-
گودوین، ویلیام، ترجمه فاطمه شاداب، انتشارات ققنوس، چاپ اول، پاکستان ۱۳۸۳٫
-
همشهرى پایدارى/ شماره ۱۲۳، گفتوگوى با پیرمحمد ملازهى درباره بررسى اوضاع شیعیان پاکستان: منتشر شده در: http ://www .hamshahr imags .com /
هیچ نظری وجود ندارد