بدرقه و همراهی فرشتگان برای نزول آیات و سورههای قرآن
آیا برای نزول قرآن بر قلب پیامبر اسلام(ص)، فرشتگانی آیات و سورهها را بدرقه و همراهی میکردند؟
پرسش
آیا برای نزول قرآن بر قلب پیامبر اسلام(ص)، فرشتگانی آیات و سورهها را بدرقه و همراهی میکردند؟
پاسخ اجمالی
آنچه در روایات و سخنان دانشمندان علوم قرآنی آمده؛ همراهی و بدرقه فرشتگان در نزول برخی از سورهها و آیات قرآن کریم بر پیامبر گرامی اسلام(ص) میباشد.
جلال الدین سیوطی به نقل از ابن حبیب و ابن النقیب میگوید: «قسمتى از قرآن با مشایعت و همراهی فرشتگان نازل شد، و این قسمت عبارت است از: سوره انعام که هفتاد هزار فرشته آنرا همراهی کردند، فاتحه الکتاب که هشتاد هزار فرشته با آن فرود آمد، آیه الکرسى و سوره یس که با آنها سى هزار فرشته نازل شد، و آیه ۴۵ زخرف (وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا…) که با آن بیست هزار فرشته نازل گردید».[۱]
درباره سوره انعام روایات مختلفی نقل شده است؛ مانند اینکه، امام صادق(ع) میفرماید: «همانا سوره انعام یکجا نازل گردید و هفتاد هزار فرشته آنرا بدرقه کردند تا به محمد(ص) نازل شد، پس آنرا بزرگ شمارید و گرامى دارید؛ زیرا در هفتاد جاى آن نام خداى عزّ و جلّ میباشد، و اگر مردم میدانستند چه ثوابها و فضیلتهایى در خواندن آن سوره است آنرا وانمیگذاردند و ترک نمیکردند».[۲]
درباره سوره فاتحه الکتاب و سوره یس و آیه «وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا…»[۳] حدیثی یافت نشد،[۴] امّا آیه الکرسى که درباره آن و تمام آیات سوره بقره یک حدیث در منابع اهل سنت نقل شده است: رسول اکرم(ص) فرمود: «سوره بقره رکن قرآن و قلّه آن است، با هر آیه از آن هشتاد هزار فرشته نازل گشت، و “لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ” از زیر عرش بیرون آورده شد و به آن متصل گردید».[۵]
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «به شما خبر ندهم از سورهاى که عظمتش بین زمین و آسمان را پُر کرد و هفتاد هزار فرشته آن را همراهی و بدرقه کردند؟ آن سوره، سوره کهف بود».[۶]
همچنین در روایتى نقل شده است: «هیچگاه جبرئیل قرآن را براى پیامبر(ص) نیاورد مگر اینکه چهار تن از فرشتگان -به منظور محافظت- با او همراه بودند».[۷] اما برخی برخلاف این روایت، گفتهاند: تعدادی از آیات قرآن را جبرئیل به تنهایى و بدون همراهی و کمک فرشتهاى آورد.[۸]
به هر حال؛ با توجه به این روایات و روایات دیگری که در اینباره از شیعه و سنی نقل شده، به طور اجمال میتوان فهمید که آیه و یا آیات و یا سورهای که بر قلب پیامبر اکرم(ص) نازل میشد، فرشته و یا فرشتگانی آنرا بدرقه میکردند.
[۱]. سیوطی، جلال الدین، الإتقان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۱۴۷، دار الکتاب العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۱ق.
[۲]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۴، ص ۶۴۷، دار الحدیث، قم، چاپ اول، ۱۴۲۹ق.
[۳]. زخرف، ۴۵: «وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَهً یُعْبَدُون»؛ و از رسولان ما که پیش از تو گسیل داشتیم جویا شو؛ آیا در برابرِ [خداى] رحمان، خدایانى که مورد پرستش قرار گیرند مقرّر داشتهایم؟
[۴]. الإتقان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۱۴۷٫
[۵]. ابن حجاج مَروَزی(متوفّی: ۲۹۴هـ.ق)، محمد بن نصر، مختصر قیام اللیل، با تلخیص: مقریزی، أحمد بن علی، ص ۱۶۸، حدیث أکادمی، فیصل آباد، چاپ اول، ۱۴۰۸ق؛ شیبانی، أحمد بن محمد، مسند احمد، تحقیق: الأرنؤوط، شعیب، مرشد، عادل و دیگران، اشراف: ترکی، عبد الله بن عبد المحسن، ج ۳۳، ص ۴۱۷، مؤسسه الرساله، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۱ق.
[۶]. ابن ضریس بجلی رازی (متوفّى: ۲۹۴هـ.ق)، محمد بن أیوب، فضائل القرآن و ما أنزل من القرآن بمکه و ما أنزل بالمدینه، ص ۹۶، دار الفکر، دمشق، چاپ اول، ۱۴۰۸ق؛ مُستَغفِری نَسَفی(متوفّی: ۴۳۲ هـ.ق)، جعفر بن محمد، فضائل القرآن، محقق: سلوم، أحمد بن فارس، ج ۲، ص ۵۶۴، دار ابن حزم، چاپ اول، ۲۰۰۸م.
[۷]. مستغفری نسفی، فضائل القرآن، ج ۲، ص ۵۴۶؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ۱۱، ص ۲۴، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
[۸]. ر.ک: الإتقان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۱۴۷٫
هیچ نظری وجود ندارد