اشاره:در طول تاریخ تشیع عدهای به دلایلی، در موضوع مهدویّت دچار انحرافات جدّی شدند. بر این اساس یکی از وظایف مهم در برابر این نوع کژرویها، شناخت واقعی حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) و موضوعات مربوط به ایشان است. از این رو در این مجال به موضوع شناخت حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) اشاره شده و در پایان این سلسله مطالب نیز به مناسبت در باره «مهدی شخصی» و «مهدی نوعی» بحثی کوتاه ارائه خواهد شد.از شناخت خداوند تا شناخت امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) هدف از آفرینش، بندگی خداوند متعال است۱ و اساس و پایه بندگی، شناخت او است.۲ عالی ترین تبلور این معرفت، شناخت پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) و اوصیای او است. بی گمان یکی از وظایف مهم بندگان در مقابل پروردگار، شناخت آن وجود مقدس است. این معرفت زمانی به کمال میرسد که پیامبران خداوند ـ به ویژه پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله وسلم) ـ را به خوبی شناخته باشند. این مهم نیز حاصل نمی گردد؛ مگر با شناخت اوصیای او به خصوص آخرین حجّت الهی.امام حسین بن علی(علیهما السلام) به اصحاب خود فرمود: «ای مردم! همانا خداوند متعال بندگان را نیافرید، مگر برای آنکه او را بشناسند. پس در آن هنگام که او را شناختند، بندگی او را خواهند کرد. و آن هنگام که او را بندگی کردند، با عبادت او از عبادت غیر او بی نیاز میگردند». شخصی پرسید: «ای پسر رسول خدا! پدر و مادرم به فدایت، معنای شناخت خدا چیست؟» سالار شهیدان(علیه السلام) در پاسخ فرمود: |«مَعْرِفَهُ أَهْلِ کُلِّ زَمَانٍ إِمَامهم الَّذِی یجِبُ عَلَیهِمْ طَاعَتُهُ»«أَیهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ذِکْرُهُ مَا خَلَقَ الْعِبَادَ إِلا لِیعْرِفُوهُ فَإِذَا عَرَفُوهُ عَبَدُوهُ فَإِذَا عَبَدُوهُ اسْتَغْنَوْا بِعِبَادَتِهِ عَنْ عِبَادَهِ مَا سِوَاهُ»؛؛۳ «معرفت خدا عبارت است از اینکه اهل هر زمان امامی را که اطاعتش بر آنان واجب است، بشناسد».بنابراین به روشنی معلوم میشود که شناخت امام، از معرفت خداوند جدا نیست؛ بلکه یکی از ابعاد آن است. در دعایی صادر شده از ناحیه مقدسه آمده است:«اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِیکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی رَسُولَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی رَسُولَکَ لَمْ أَعْرِفْ حجّتکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حجّتکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حجَّتَکَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی»؛۴ «خدایا! خودت را به من بشناسان که اگر خود را به من نشناسانی، پیامبرت را نمی شناسم. خدایا! رسول خود را به من بشناسان که اگر رسول خود را به من نشناسانی، حجّت تو را نمی شناسم. خدایا! حجّتت را به من بشناسان که اگر حجّت خود را به من نشناسانی، از دین خود گمراه میشوم».امامت نقش اساسی در حفظ نظام و کمال بشر و حرکت او به سوی خدا و اجرای احکام الهی دارد و اطاعت امر امام، از نظر شرع و عقل واجب است. از این رو در وجوب شناخت امام ـ بر حسب حکم عقل و شرع ـ جای هیچ گونه تردید و شبههای نیست؛ زیرا هم مقدمه اطاعت است و بدون وجوب آن، اطاعت و نصب امام بیهوده خواهد بود، و هم بر حسب آنچه در روایات استفاده میشود، بالخصوص واجب است.۵امیرمؤمنان علی(علیه السلام) در این باره فرمود: »«… وَ إِنَّمَا الائِمَّهُ قُوَّامُ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ وَ عُرَفَاؤُهُ عَلَی عِبَادِهِ و لایدْخُلُ الْجَنَّهَ إلا مَنْ عَرَفَهُمْ وَ عَرَفُوهُ وَ لایدْخُلُ النَّارَ إِلامَنْ أَنْکَرَهُم؛۶ «پیشوایان، مدیران الهی بر مردمند و رؤسای بندگان او هستند. هیچ کس ـ مگر شخصی که آنها را بشناسد و آنان نیز او را بشناسند ـ وارد بهشت نخواهد شد. و کسی ـ جز آنکه آنها را انکار کند و آنان نیز او را انکار کنند ـ داخل دوزخ نگردد».اگر برای کسی این معرفت به دست آمد، هرگز تقدیم یا تأخیر ظهور مهدی آل محمد(علیهم السلام) گرد ملال بر خاطرش ننشاند.وقتی ابو بصیر از حضرت صادق(علیه السلام) پرسید: آیا برای من افتخار حضور درمحضر قائم آل محمد(علیهم السلام) حاصل می شود؟ آن حضرت فرمود: »«أَ لَسْتَ تَعْرِفُ إِمَامَکَ؛ «آیا امام خود را نمیشناسی؟» عرض کرد: میشناسم؛ به خدا سوگند! شما هستید.پس آن حضرت فرمود: »«وَ اللَّهِ مَا تُبَالِی یا أَبَا بَصِیرٍ أَلا تَکُونَ مُحْتَبِیاً بِسَیفِکَ فِی ظِلِّ رِوَاقِ الْقَائِمِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیهِ؛۷ «به خداوند سوگند! [در این صورت] هیچ جای نگرانی نیست! اگر این توفیق را نیابی که به همراه قائم(عجل الله تعالی فرجه الشریف) ، شمشیر به دست گرفته باشی»؛ یعنی، با این شناخت به درجه کسی رسیدهای که در جوار حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، در راه خدا به جهاد بر میخیزد.امام همچنین می فرماید: …»«…اعْرِفْ إِمَامَکَ فَإِنَّکَ إِذَا عَرَفْتَ إِمَامَکَ لَمْ یضُرَّکَ تَقَدَّمَ هَذَا الاَمْرُ أَوْ تَأَخَّرَ وَ مَنْ عَرَفَ إِمَامَهُ ثُمَّ مَاتَ قَبْلَ أَنْ یقُومَ صَاحِبُ هَذَا الاَمْرِ کَانَ بِمَنْزِلَهِ مَنْ کَانَ قَاعِداً فِی عَسْکَرِهِ لا بَلْ بِمَنْزِلَهِ مَنْ قَعَدَ تَحْتَ لِوَائِهِ؛۸ «امام خود را بشناس! پس همانا هنگامی که امام خود را شناختی، هیچ آسیبی به تو نخواهد رسید؛ از اینکه امر ظهور جلو بیفتد و یا اینکه عقب بیفتد. هر کس که امام خویش را شناخت و آن گاه پیش از آنکه صاحب الامر قیام فرماید از دنیا رفت، بسان کسی است که در سپاه آن حضرت حضور پیدا کرده است. نه، بلکه بسان کسی است که زیر پرچم ایشان حاضر شده باشد…».
پی نوشت ها:
۱ . آیه:و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون ؛ ذاریات(۱۵)، آیه ۵۶٫۲ . «اول عباده الله معرفته». شیخ صدوق، توحید ، ص۳۴؛ شیخ طوسی، امالی، ص۲۲٫۳ . شیخ صدوق(ره)، علل الشرایع، ج۱، ص۹٫۴ . کافی، ج ۱، ص ۳۴۲ .۵ . لطف الله صافی گلپایگانی، پیرامون معرفت امام(علیه السلام)، ص۶۹٫۶ . نهجالبلاغه، ص ۲۱۲، خطبه ۱۵۲٫۷ . محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج ۱ ، ص۳۷۱٫۸ . نعمانی، الغیبه، ص ۳۲۹، ح۲؛ کافی، ج۱، ص۳۷۱٫
منبع: درسنامه مهدویت۱-ص۱۱۷ تا ص۱۱۹
هیچ نظری وجود ندارد