امام على × مصداق آيات
با توجه به شخصيت امام على × و جايگاه او نزد رسول خدا | ، سابقه او در اسلام، تلاش و كوشش در راه گسترش و دفاع از اسلام و رسول خدا|، ايثار به يادماندنى در تاريخ اسلام و… ايجاب مىكرد كه آيات زيادى در قرآن درباره امام على × نازل شود.
ابنعباس درباره آيات نازل شده در شأن امام على × مىگويد:
«ما انزل اللّه آية فى القرآن يا ايها الذين آمنوا الاّ كان علىّ اميرها و شريفها و لقد عاتب اللّه تعالى اصحاب محمد | فى غير آية، فما ذكر عليّا الاّ بخير.»([1])
«خداوند در قرآن هيچ آيهاى را در وصف مؤمنان نازل نكرد مگر اينكه امام على × در آن ويژگى، رهبر و برجستهترين آنها بود. بدون ترديد خداوند در آيات زيادى ياران پيامبر | را نكوهش كرده، ولى هر جا از على × ياد كرده به خير و نيكى بوده است».
در مناقب خوارزمى همين سخن را از ابن عباس از رسول خدا | نقل مىكند كه در قرآن آيهاى در وصف مؤمنان نازل نشد مگر اينكه على × پيشواى آن ويژگى بوده است.([2])
«حذيفة بن يمان» درباره آيات نازل شده در شأن امام على × مىگويد:
«ما نزلت في القرآن يا ايها الذين آمنوا الاّ كان لعلّى لبّها ولبابها»([3])
«هيچ آيهاى در قرآن در ستايش مؤمنان نازل نشد مگر اينكه مغز و روح آن امتياز را على × داشت».
نزول بخشى از آيات قرآن درباره امام على × مسئلهاى قطعى است كه اصحاب رسول خدا | با توجه به موقعيت، شخصيت علمى، حضور در محضر رسول خدا | و اطلاع از شأن نزول آيات آنها را بيان كردهاند و به دلائل ياد شده، در شمارش آياتى كه در شأن امام على × نازل شده است، اختلاف نظر وجود دارد. بعضى از آنان شمارش اين آيات را چنين بيان كردهاند:
ابن عباس گفته است:
«نزلت فى عليّ ثلاث مائة آيه.»([4])
«سيصد آيه قرآن در شأن امام على × نازل شده است».
مجاهد بن جبر گفته است:
«نزلت فى علىّ سبعون آيه.»([5])
«هفتاد آيه در شأن امام على × نازل شده است».
عبدالرحمن بن ابى ليلى گفته است:
«لقد نزلت فى عليّ ثمانون آية صفوا فى كتاب اللّه ما يشركه فيها احد من هذه الامّه.»([6])
«به تحقيق هشتاد آيه قرآن تنها در شأن على × نازل شده است كه هيچ يك از اين امت با او شريك نيستند».
همچنين از زمانهاى كهن، تأليف كتاب، شرح و تفسير و بيان شأن نزول و رواياتى كه در توضيح وارد شده است، مورد توجه دانشمندان اسلامى- چه شيعه و چه اهل سنت – قرار گرفته است كه تنها مرحوم آقابزرگ طهرانى «قدس سره» در كتاب مهم خود([7]) از 44 عنوان كتاب نام مىبرد كه درباره اين آيات تأليف شده است كه كتابشناسى توصيفى اين نوع كتب در بين دانشمندان اسلامى خود مىتواند موضوع رسالهاى قرار گيرد.
در ميان شيعه، اين نوع آيات به «آيات الولاية» يا «آيات الائمة» شهرت يافته است و تعداد آنها نيز چند برابر آياتى است كه در منابع اهل سنت آمده و عدهاى از دانشمندان شيعه با همين عنوان و يا عناوين ديگر كتابهايى تأليف كردهاند.([8])
([1]) الامالى الخميسيه، ج 1، ص 174؛ نظم دررالسمطين، ص 89؛ حلية الاولياء، ج 1، ص 64؛ كفاية الطالب، ص 139؛ معجم كبير، طبرانى، ج 11، ص 211؛ تذكرة الخواص، ص 23؛ ينابيع المودة، ص 213؛ مناقب امام على × ابن مردويه، ص 219؛ النورالمشتعل، ص 26؛ ترجمة الامام على بن ابى طالب من تاريخ دمشق، ج 2، ص 428؛ نورالابصار، ص 138، تاريخ الخلفاء، ص 171.
([3]) شواهد التنزيل، ج 1، ص 63؛ النورالمشتعل، ص 31.
([4]) ترجمة الامام على من تاريخ دمشق، ج 2، ص 43؛ مناقب امام على × ، ابن مردويه، ص 277؛ النورالمشتعل، ص 37؛ شواهد التنزيل، ج 1، ص 50؛ تاريخ بغداد، ج 6، ص 221؛ كفايةالطالب، ص 231؛ نورالابصار، ص 124؛ تاريخ الخلفاء، ص 272؛ الفتوحات الاسلاميه، ج 2، ص 459.
([5]) شواهد التنزيل، ج 1، ص 52؛ النورالمشتعل، ص 33.
([6]) شواهد التنزيل، ج 1، ص 55؛ النورالمشتعل، ص 34؛ مناقب امام على ×، ابن مردويه، ص 217.
([7]) الذريعة الى تصانيف الشيعة، ج 1، ص 49؛ ج 2، ص 304 و 341؛ ج 3، ص 306 و 314؛ ج 4، ص 446، 454 و 455؛ ج 5، ص 66؛ ج 6، ص 258؛ ج 7، ص 292؛ ج 8، ص 64 و 65 و 166؛ ج 9، ص 175؛ ج 10، ص 33 و 36؛ ج 11، ص 46، 75، 95 و 255؛ ج 12، ص 183؛ ج 15، ص 214 و 371؛ ج 19، ص 19 و 30 – 28؛ ج 21، ص 78.
([8]) به عنوان نمونه مىتوان از اين كتابها نام برد: آيات الولاية، تفسير هزار و يك آيه، تأليف ميرزا ابوالقاسم حسينى شريفى معروف به ميرزا بابا در دو جلد رحلى، بيش از 900 صفحه، چاپ سنگى.
آيات الولاية فى اثبات الخلافة على × ، تأليف محمد رفعت شيرازى، 1316 ق.
آيات النازلة فى شأن على × سيد عبدالحسين بن عبدالله دزفولى، 1319 ق.
آيات الائمه، محمدرضا كوثر عليشا، 1247 ق، چاپ تهران.
آيات الائمه، ميرزا على نقى، 1274 ق.
آيات الائمه، ميرمحمد على بن مهدى، چاپ سنگى، تهران 1316 ق.
هیچ نظری وجود ندارد