انکار حديث «تشبيه» توسط ابن تیمیه و رد آن

. انکار حديث «تشبيه»

احادیثی در کتب شیعه و اهل تسنن وارد شده که رسول اکرم|، از هر پیامبری یک صفت بارز ذکر نموده‌اند و فرموده‌اند که هرکس می‌خواهد این صفات را ببیند به علی‌بن ابی‌طالب× نگاه کند. به عنوان نمونه آن حضرت می‌فرمایند:

من اراد ان ينظر الی آدم في علمه والی نوح في تقواه والی ابراهيم في حلمه والی موسی في هيبته والی عيسی في عبادته فلينظر الی علي‌بن ابي‌طالب.⁽[1]⁾

هرکس می‌خواهد به آدم از جهت علمش و به نوح از جهت تقوایش و به ابراهیم از جهت حلمش و بردباریش و به موسی از جهت هیبتش و به عیسی از جهت عبادتش نگاه کند به علی‌بن ابی‌طالب نگاه کند، که این احادیث به حدیث «تشبیه» معروف شده‌اند.

ابن‌تيميه در مورد حديث «تشبيه» اين‌گونه مي‌‌نويسد:

عن رسول الله| أنه قال من أراد أن ينظر إلى آدم في علمه وإلى نوح في تقواه وإلى إبراهيم في حلمه وإلى موسی في هيبته وإلى عيسی في عبادته فلينظر إلى علي‌بن أبي‌طالب… هذا الحديث کذب موضوع علي رسول الله| بلاريب عند أهل العلم بالحديث… .([2])

از رسول خدا روایت شده که فرمودند: هرکس می‌خواهد به آدم از جهت علمش و به نوح از جهت تقوایش و به ابراهیم از جهت حلم و بردباریش و به موسی از جهت هیبتش و به عیسی از جهت عبادتش نگاه کند به علی‌بن ابی‌طالب نگاه کند… . اين حديث نزد عالمان احاديث بدون شک دروغ بوده و بر رسول‌خدا| جعل شده است.

نقد و بررسي:

اين حديث را ابن‌‌ مغازلي در «مناقب» و عاصمي در «زين الفتي» با سندهاي متعدد از انس‌‌‌بن مالک، و ابن‌شاهين با سند در کتاب «السنّهًْ» از ابوسعيد خدري، ابن‌‌ بطّه عکبري حنبلي با سند از ابن‌عباس و حاکم نيشابوري در «تاريخ نيشابور» با سند از ابوالحمراء روايت کرده‌اند. در اين زمينه هم ابن‌تيميه در ادعاي جعلي بودن اين حديث از ابن‌جوزي تقليد کرده است. او در کتاب «الموضوعات» مي‌‌‌گويد:

هذا حديث موضوع، و أبوعمر متروك.([3])

اين شخص ظاهراً همان عبدالرحمن‌‌‌بن عائذ حمصي است که حديث او در سنن چهارگانه اهل تسنن آمده است و نسائي و ابن‌حجر او را توثيق کرده‌‌‌اند و ابن‌حبان نيز او را در «الثقات» ذکر کرده است.([4])

ابن ابی الحدید، در «شرح نهج البلاغه»، ج2، ص236 و حافظ ابو عبدالله گنجی شافعی، در «کفایهًْ الطالب»، ص45 و محب الدین طبری در «الریاض النضره»، ج2، ص218 و ابن صباع مالکی در «فصول المهمه»، ص12 همچنین محدثین شیعی نیز حدیث مزبور را نقل کرده‌اند.

اين حديث را راويان فراواني از اهل تسنن نقل کرده‌اند که به ذکر مواردي مي‌پردازيم:

الف) ابوبکر، عبدالرزاق‌بن همام‌بن نافع حميري.

ب) احمد‌بن حنبل.

پ) ابوحاتم، محمد بن ادريس حنظلي رازي.

ت) عبيدالله ابن محمد بن احمد عکبري، معروف به ابن بطه.

ث) ابوبکر، احمد بن موسي مردويه اصفهاني.

ج) ابوعبدالله، محمد بن يوسف گنجي شافعي، صاحب کفايه.

چ) ميرزا محمد بن معتمد خان بن رستم حارثي بذخشي.

ح) مولوي ولي الله بن حبيب‌الله.([5])

[1]) تفتازانی، شرح المقاصد فی علم الکلام، ج2، ص300.

[2]) ابن‌تيميه، احمد، منهاج السنهًْ، ج5، ص510.

[3]) ابن‌جوزي، الموضوعات، ج1، ص370.